دهمین شب از شب‌های متوالی که ایالات متحده آمریکا اهدافی را در نقاط مختلف ایران، هدف حملات شدید قرار می‌دهد، سپری شد، با این حال دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی ایران به شکلی معنادار اخبار مربوط به خسارت‌های جنگ را پنهان می‌کند یا کم‌اهمیت جلوه می‌دهد و سپاه پاسداران هم مدعی است که به «تجاوز و ماجراجویی دشمن» قاطعانه پاسخ می‌دهد. بازارهای مالی هم با افزایش بهای انواع ارز به وضعیت موجود واکنش نشان می‌دهند، اما در این میان، تنها کسانی که هزینه‌های واقعی جنگ را می‌پردازند، مردم عادی و صاحبان کسب‌وکارند که برای تامین معاش خود با دردسرهای جدی مواجه شده‌اند و کسب‌وکارهایشان دچار رکودی بی‌سابقه شده است.

روز سه‌شنبه ۳۰ تیر، در ادامه روند صعودی بهای انواع ارز در ایران، قیمت هر دلار آمریکا به ۱۸۹ هزار و ۸۰۰ تومان رسید و یورو نیز به ۲۱۷ هزار تومان نزدیک شد. هم‌زمان، گزارش‌های میدانی از تداوم گرانی‌ها و کاهش قدرت خرید مردم حکایت دارند.

بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارها در ایران در اردیبهشت ۱۴۰۵ به عدد ۶۱۹.۶ رسید که نسبت به ماه قبل از آن، ۸.۸ درصد، نسبت به ماه مشابه در سال قبل، ۸۳.۹ درصد و در ۱۲ ماهه منتهی به اردیبهشت ۱۴۰۵، نسبت به دوره مشابه سال پیش از آن، ۵۷.۷ درصد افزایش را نشان می‌دهد؛ وضعیتی که بازتاب آن را امروز می‌توان در ویترین مغازه‌ها، بازارهای میوه و سبد خرید خانوارها در سراسر ایران مشاهده کرد.

روزنامه شرق روز سه‌شنبه در گزارشی میدانی، از رسیدن نشانه‌های فشار معیشتی به محله‌های مرفه پایتخت و تغییر الگوی مصرف خبر داد و نوشت: سبد رایگان میوه‌های درجه ۲ و ۳ تره‌بارها در مناطق شمالی شهر، این روزها مشتری محلی پیدا کرده‌اند و فروشندگان نیز این موضوع را تایید می‌کنند؛ اتفاقی که تا چند سال قبل بیشتر در محله‌های متوسط و متوسط رو‌به‌پایین دیده می‌شد. بنر تخفیف، فروش اقساطی، حراج‌های مداوم و جست‌وجوی کالاهای ارزان‌تر امروز به خیابان‌های شمال تهران نیز رسیده‌اند.

بر اساس این گزارش، در تره‌بارهای زعفرانیه، شهرک غرب و گیشا، مردم کنار سبدهای میوه درجه ۲ و حتی سبدهای رایگان توقف می‌کنند. فروشندگان از کاهش خرید گوشت، ماهی و کالاهای غیرضروری می‌گویند و فعالان بازار تبلیغات تایید می‌کنند که تخفیف و فروش اقساطی از ابزاری مقطعی به راهبرد دائمی کسب‌وکارها تبدیل شده است.

گرانی‌های مداوم و سرسام‌آور در کنار کاهش روزافزون قدرت خرید مردم، هم مصرف‌کنندگان و هم فروشندگان انواع کالاها را تحت‌تاثیر قرار داده است؛ به این صورت که مصرف‌کنندگان به‌ دلیل کاهش قدرت خرید، از نیازهایشان صرف‌نظر می‌کنند و فروشندگان و صاحبان کسب‌وکار‌ها نیز با رکودی بی‌سابقه مواجه می‌شوند.

طی روزهای اخیر، به‌تناوب ویدیوهایی در شبکه‌های اجتماعی بازنشر شده‌اند که رکود بی‌سابقه و در برخی موارد حتی کسادی کامل بازارهای بزرگ در شهرهای مختلف ایران را نشان می‌دهند. در همین ارتباط، روز دوشنبه ویدیویی از بازار بزرگ تهران در کانال تلگرامی اعتراض مدنی بازار منتشر شد که نشان می‌داد بیشتر مغازه‌ها کاملا خالی و بدون مشتری‌اند. حال آنکه در ماه‌های گذشته، در همین راسته جمعیت به‌قدری زیاد بود که حتی امکان عبور وجود نداشت.

مغازه‌داران می‌گویند علاوه بر خالی‌ شدن بازار از مشتری، قطعی‌های پیاپی برق نیز مزید بر علت شده است. در پیوند با همین موضوع، ویدیویی منتشر شد که قطعی برق در اوج گرمای تابستان و شلوغ‌ترین ساعت کاری در پاساژ پارسیان بازار بزرگ تهران را نشان می‌داد. یکی از بازاریان که این ویدیو را منتشر کرد، نوشت: «از شدت گرما کلافه شده‌ایم. مشتری برای خرید آمد، اما به‌ دلیل قطع برق و از کار افتادن آنتن و دستگاه کارت‌خوان، نتوانست پرداخت کند و بدون خرید رفت.»

به گفته این مغازه‌دار، هر بار که برق می‌رود، مشتری هم از دست می‌رود، فروش از بین می‌رود و خسارت مستقیم به کسبه وارد می‌شود.

این وضعیت مختص تهران نیست و در بازارهای کوچک و بزرگ دیگر شهرهای ایران نیز دیده می‌شود. در مشهد، اتاق اصناف اعلام کرد که واحدهای صنفی و مجتمع‌های تجاری باید هر روز در ساعات اوج مصرف برق از ساعت ۱۴ تا ۱۷ تعطیل شوند. این تصمیم در حالی اجرا می‌شود که کسبه می‌گویند بازار پیش از این نیز با رکود سنگین، کاهش مشتری، افزایش اجاره‌بها و هزینه‌ها و افت قدرت خرید مردم دست‌وپنجه نرم می‌کرد و حالا سه ساعت تعطیلی اجباری فشار بر بازار نیمه‌جان مشهد را دوچندان کرده است.

یکی از کسبه در همین زمینه، نوشت: «برای مغازه‌داری که ساعت‌ها منتظر یک مشتری است، سه ساعت تعطیلی در میانه روز فقط یک عدد روی کاغذ نیست. یعنی کاهش فروش، عقب‌ افتادن هزینه‌ها و فشار بیشتر بر کسب‌وکاری که همین حالا هم در آستانه فروپاشی است و به آخر خط رسیده است.»

روز دوشنبه ویدیویی هم از بازار بزرگ تبریز منتشر شد که نشان می‌داد که چگونه با قطعی برق بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده جهان در تاریکی فرو رفته و تنها نور اندکی که از روزنه‌های سقفی به داخل می‌تابد، راهروها را روشن نگه داشته و این در حالی است که خبری از رونق کسب و کار هم دیده نمی‌شود.

نوسان‌های ناشی از قطعی‌های برق در برخی بازارها از جمله شهسوار به آتش‌سوزی منجر شده و خسارت‌های زیادی به واحدهای صنفی وارد کرده است. کسبه بازار شهسوار می‌گویند تا قبل از این آتش‌سوزی نیز با مشکل رکود اقتصادی، کاهش فروش و افزایش هزینه‌های فعالیت روبه‌رو بودند و اکنون خسارت سنگین دیگری به آنان تحمیل و سرمایه‌شان مقابل چشمشان دود شده است.

بر اساس گزارش‌های مردمی، در بجنورد نیز بازار گرفتار رکودی عمیق است و فعالان صنفی می‌گویند کاهش قدرت خرید خانوارها، نبود مسافر و گردشگر و افت تقاضا، شرایط را برای بسیاری از کسبه دشوار کرده است.

در شهرهای جنوبی ایران که شرایط جنگی است، بازارها وضعیت بحرانی‌تری هم دارند. ویدیویی از بازار کیش نشان می‌دهد که مغازه‌ها بازند، اما رکود بر فضای کسب‌وکار این منطقه سایه انداخته است و خبری از مشتری نیست.

همین وضعیت در ویدیویی از بازار اطلس درگهان قشم نیز دیده می‌شود. به‌ طوری‌ که مغازه‌ها بازند، اما راهروها خالی‌اند و به‌ندرت مشتری به چشم می‌خورد. حال‌ آنکه تا چند سال قبل، این بازارها در ساعات مختلف روز مملو از مشتری بودند و کسب‌وکارها رونق داشت.

نکته اینجا است که هم‌زمان با رکود شدید بازار و کاهش قدرت خرید مردم، هزینه‌ کسب‌وکارها و مغازه‌داران، از اجاره‌ مغازه‌ و حمل‌ونقل و باربری گرفته تا هزینه آب، برق، گاز، حقوق نیروها و مالیات به‌شدت افزایش یافته است. برخی کسبه حتی از چندین برابر شدن این هزینه‌ها نسبت به یکی دو سال قبل، سخن می‌گویند و تاکید می‌کنند که برای جبران هزینه‌ها جز افزایش قیمت چاره‌ای ندارند. هرچند می‌دانند همین گران‌تر کردن کالاها در نهایت فشار بیشتری به مصرف‌کنندگان وارد می‌کند و باعث کسادی بیشتر بازار و گسترش فقر و فلاکت در جامعه می‌شود.