دور دیگری از مذاکرات آمریکا و جمهوری اسلامی ایران در دوحه با میانجی‌گری قطر و پاکستان برگزار شد. قطر و پاکستان از «پیشرفت مثبت» در گفتگوها سخن گفته‌اند، اما آخرین اخبار و گزارش‌ها نشان می‌دهد محورهای اصلی مورداختلاف، از جمله آینده تنگه هرمز، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران و دامنه تعهدات هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، همچنان حل‌نشده باقی مانده است.

گفتگوهای فنی غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن از شامگاه سه‌شنبه در دوحه آغاز شد و روز چهارشنبه نیز ادامه یافت. طرف ایرانی از طریق میانجی‌های پاکستانی و طرف آمریکایی با میانجی‌گری مقام‌های قطری پیام‌هایشان را ردوبدل کردند. منابع آگاه به رویترز گفته‌اند تمرکز این مذاکرات در مرحله کنونی بر عبور ایمن کشتی‌ها از تنگه هرمز و آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران بود و هنوز به پرونده پیچیده‌تر برنامه هسته‌ای نرسیده است.

در همین حال، العربیه به نقل از یک منبع عالی‌رتبه، گزارش داد که دور بعدی مذاکرات غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا قرار است ۱۸ ژوییه (۲۷ تیرماه) برگزار شود. اعلام تاریخ جدید نشان می‌دهد که دو طرف، با وجود اختلاف‌های عمیق بر سر تنگه هرمز، دارایی‌های مسدودشده و پرونده هسته‌ای، همچنان مسیر گفتگو را باز نگه داشته‌اند و تلاش دارند از بازگشت تنش‌ها به مرحله رویارویی مستقیم جلوگیری کنند.

سخنگوی وزارت خارجه پاکستان نیز اعلام کرد میانجی‌های قطری و پاکستانی با مقام‌های دو طرف نشست‌هایی جداگانه‌ برگزار کردند که تا اواخر شب و اوایل بامداد ادامه یافت. به گفته او، در بخش‌هایی از تفاهم‌نامه «پیشرفت مثبت» حاصل شد و طرفین توافق کردند گفتگوها ادامه یابد. این روایت با موضع مقام‌های قطری نیز همخوانی دارد، اما هیچ‌یک از میانجی‌ها از دستیابی به توافق نهایی سخن نگفتند.

هم‌زمان، العربیه به نقل از منابع آگاه گزارش داد که واشنگتن در جریان مذاکرات دوحه، پیام روشنی به تهران داد و اعلام کرد هرگونه تغییر در وضعیت کنونی تنگه هرمز را نمی‌پذیرد. بر اساس این گزارش، دولت آمریکا رفتار جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز را نخستین آزمون پایبندی تهران به تفاهم خردادماه می‌داند و هر اقدام یک‌جانبه در این تنگه را نقض آشکار این تفاهم تلقی خواهد کرد. این منابع همچنین گفتند پیشرفت در پرونده دارایی‌های مسدودشده ایران نیز به اقدام‌های عملی جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز گره خورده است.

تنگه هرمز اکنون به مهم‌ترین نقطه اختلاف میان دو طرف تبدیل شده است. جمهوری اسلامی ایران می‌گوید پس از پایان دوره ۶۰ روزه عبور بدون هزینه، حق دارد در اداره این آبراهه نقش تعیین‌کننده داشته باشد و از کشتی‌های عبوری هزینه خدمات یا عوارض دریافت کند. در مقابل، واشنگتن تاکید دارد هرمز یک آبراهه بین‌المللی است و هیچ سازوکار تازه‌ای نباید آزادی کشتی‌رانی در آن را مختل کند.

به گزارش اکسیوس، نمایندگان ترامپ در دوحه تلاش کردند تهران را متقاعد کنند که منافع یک توافق جامع، از جمله امکان فروش آزادانه نفت، بسیار بیشتر از درآمد احتمالی حاصل از گرفتن عوارض عبور از کشتی‌ها در تنگه هرمز خواهد بود.

این اختلاف تنها جنبه حقوقی یا اقتصادی ندارد. جمهوری اسلامی ایران هم‌زمان با ادامه مذاکرات، لحن تهدید‌آمیز خود را حفظ کرده است. قرارگاه خاتم‌الانبیا اعلام کرده همه کشتی‌ها باید از مسیرهای تعیین‌شده از سوی تهران عبور کنند و هرگونه بی‌توجهی به این مسیرها ممکن است با واکنش نیروهای مسلح روبرو شود. به نوشته خبرگزاری آسوشیتدپرس، هشدار نظامی تازه ایران درباره مسیرهای موردتایید در هرمز، تنش‌ها را در یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان افزایش داد.

در تهران، نیز مقام‌های جمهوری اسلامی ایران با ادبیاتی دوگانه درباره مذاکرات سخن می‌گویند. از یک سو، مسعود پزشکیان، تعدادی از نمایندگان مجلس و چهره‌هایی مانند ضیاءالدین آقاجانپور، رئیس سازمان عقیدتی‌ــ‌سیاسی وزارت دفاع، تاکید می‌کنند اگر آمریکا «اهل منطق» باشد، جمهوری اسلامی ایران نیز به تعهداتش پایبند خواهد ماند. از سوی دیگر، مقام‌های نظامی و برخی دیگر از نمایندگان مجلس از «دست به ماشه» بودن نیروهای مسلح و لزوم احترام آمریکا به قدرت سپاه در تنگه هرمز سخن می‌گویند.

به‌ طور مثال حمیدرضا حاجی‌بابایی، نایب‌رئیس مجلس، هرمز را نماد اقتدار جمهوری اسلامی خوانده و ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز گفته است تهران «گریبان آمریکا را رها نخواهد کرد».

در کنار پرونده هرمز، موضوع دارایی‌های مسدودشده نیز به یکی از گره‌های اصلی مذاکرات تبدیل شده است. اکسیوس و برخی رسانه‌های منطقه‌ از بررسی آزادسازی بخشی از منابع مالی ایران در قطر خبر دادند، اما مقام‌های آمریکایی تاکید کردند که هنوز هیچ پولی آزاد نشده است.

بر اساس روایت‌های منتشرشده، حتی در صورت موافقت با استفاده از بخشی از این منابع، قرار نیست پول نقد در اختیار تهران قرار گیرد و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران احتمالا تنها اجازه خواهد داشت این منابع را برای خرید کالاهای بشردوستانه مصرف کند.

در همین چارچوب، مصاحبه جنجالی محمدباقر قالیباف با صداوسیما نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. قالیباف، رئیس مجلس و رئیس هیأت مذاکره‌کننده جمهوری اسلامی ایران، گزارش‌ها درباره موافقت تهران با دسترسی بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان را رد کرد و گفت بازرسان آژانس اجازه نخواهند داشت از سایت‌هایی را که آمریکا هدف حمله قرار داد، بازرسی کنند. او همچنین تاکید کرد که بازرسان در شرایط فعلی تنها به نیروگاه بوشهر و رآکتور تحقیقاتی تهران دسترسی دارند.

توقف ناگهانی پخش این گفتگو از شبکه خبر صداوسیما نیز نشانه دیگری از اختلاف‌های داخلی بر سر روایت مذاکرات بود. مرکز رسانه‌ای مجلس اعلام کرد بخش‌هایی از این مصاحبه، از جمله اظهارات مربوط به بازرسی‌های آژانس، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، اعتبار ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی و پاسخ به اظهارات دونالد ترامپ، از نسخه پخش‌شده حذف شده است.

در مقابل، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، تلاش می‌کند فضای مذاکرات را مثبت توصیف کند. او روز چهارشنبه گفت روند «خلع سلاح هسته‌ای ایران» به‌خوبی پیش می‌رود و نشست‌های دوحه «بسیار خوب» بوده است. با این حال، رویترز نوشت که گفتگوهای اخیر بیش از آنکه وارد جزئیات برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران شده باشد، بر دو پرونده تنگه هرمز و دارایی‌های مسدودشده متمرکز بوده است.

بازار جهانی نفت نیز به این نشانه‌های شکننده واکنش نشان داده است. قیمت نفت برای سومین روز متوالی کاهش یافت که بخشی از این افت به امیدواری به ادامه گفتگوهای دوحه و احتمال تداوم جریان صادرات نفت از مسیر تنگه هرمز مربوط بود. با این حال، تحلیلگران هشدار می‌دهند تا زمانی که وضعیت حقوقی و امنیتی این آبراهه روشن نشود، بازار انرژی همچنان در برابر هرگونه تنش یا حادثه نظامی آسیب‌پذیر خواهد بود.