ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران کمتر از ۶۰ روز فرصت دارند برای پایان دائمی جنگ به توافق برسند، اما به نظر میرسد هنوز سر همان توافق موقتی که اوایل این ماه به آن دست یافتند هم با یکدیگر اختلاف دارند و حتی مشخص نیست دو طرف چه زمانی دوباره با هم دیدار خواهند کرد. کاظم غریبآبادی، مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی ایران، روز دوشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «وضعیت حساس و پیچیده است.»
زمانبندی و شکل مذاکرات تنها یکی از پرسشها درباره توافق احتمالی ایران و آمریکا است. موارد دیگری نیز وجود دارد، از جمله تنگه هرمز که آمریکا میگوید باز است، در حالی که جمهوری اسلامی ایران بر اعمال نوعی کنترل بر آن اصرار دارد. همین اختلاف هم باعث شد دو طرف طی روزهای اخیر دوباره حملاتی انجام دهند که البته به نظر میرسد روز دوشنبه متوقف شدند.
آسوشیتدپرس در گزارشی، به مواضع دو طرف درباره مهمترین نقاط اختلاف، از جمله درگیریهای ادامهدار در لبنان و اینکه چرا این مناقشه هنوز تا حلوفصل نهایی فاصله زیادی دارد، نگاهی انداخته است.
۱ــ انتظار برای دور جدید مذاکرات در آیندهای نامشخص
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، روز دوشنبه در شبکههای اجتماعی نوشت که «ایران درخواست دیدار داده است. این دیدار فردا در دوحه برگزار خواهد شد!»
اما در سوی دیگر، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز دوشنبه گفت که «هیچ نشست مذاکرهای با طرف آمریکایی، در هیچ سطحی، در روزهای آینده برنامهریزی نشده است».
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
این اظهارات متناقض در شرایطی است که ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران تقریبا تا اواسط اوت (اواخر مرداد) مهلت دارند به یک توافق صلح دائمی برسند که برنامه هستهای موردمناقشه تهران هم باید بخشی از آن باشد.
آنچه در پیش است، مذاکرات فنی میان دیپلماتهای سطح پایینتر است که لازم است پیش از آنکه مذاکرهکنندگان ارشد دوباره به میز گفتگو بازگردند، انجام شود. میانجیها نیز برای شروع این روند مشتاقاند. پاکستان، به همراه قطر بهعنوان میانجیهای کلیدی، اعلام کردند که مذاکرات روز سهشنبه از سر گرفته میشود.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، هم روز دوشنبه به فاکسنیوز گفت استیو ویتکاف و جرد کوشنر، داماد ترامپ، به سمت قطر در حال پروازند تا با ایرانیها دیدار کنند و مذاکرات فنی نیز در حاشیه این دیدارها انجام خواهد شد.
با این حال ساعاتی بعد، رسانههای دولتی ایران به نقل از بقایی، گزارش دادند که یک هیئت کارشناسی این هفته به قطر سفر خواهد کرد، اما هیچ دیداری با مقامهای آمریکایی در برنامه ندارد.
موضوعات زیادی برای مذاکره وجود دارد، از جمله ترتیبات مربوط به تنگه هرمز، معافیتهای تحریمی ایران و سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالای این کشور، با این حال، توافق موقت تصریح میکند که پیش از ادامه مذاکرات، درگیریها باید متوقف شود.
پس از تبادل آتش در این آخرهفته، ایران روز یکشنبه تهدید کرد مذاکرات را «بهطور کامل متوقف» خواهد کرد، اما روز دوشنبه به نظر میرسید هر دو طرف حملاتشان را متوقف کردند. تهران احتمالا منتظر است ببیند این وضعیت پایدار خواهد ماند یا خیر.
۲ــ وضعیت نامشخص تنگه هرمز
آمریکا میگوید که تنگه هرمز بر اساس توافق موقت، باز است و جمهوری اسلامی ایران نمیتواند از کشتیهای عبوری عوارض بگیرد، اما تهران تاکید دارد که اداره تنگه باید در اختیار این کشور باشد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز یکشنبه گفت: «هرگونه تلاش برای ایجاد ترتیبات جدید یا جداگانه، متفاوت از ترتیباتی که هماکنون جمهوری اسلامی ایران اجرا میکند، تنها به پیچیدهتر شدن اوضاع، تاخیر در بازگشایی تنگه هرمز و افزایش سطح تنش منجر خواهد شد.»
در واقع جمهوری اسلامی ایران دریافته که این آبراههــ که پیش از آغاز درگیریها، مسیر عبور حدود یکپنجم نفت و گاز جهان بودــ به اهرم فشار بسیار قدرتمندی برای این کشور تبدیل شده است.
در توافق موقت آمده که ایران باید فورا عبور کشتیهای تجاری از این تنگه را، که میان ایران و عمان قرار دارد، تسهیل کند. همچنین تصریح شده است که ایران میتواند با همکاری عمان و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس، این آبراهه را مطابق با حقوق بینالملل و با تضمین آزادی کشتیرانی، اداره کند.
جمهوری اسلامی ایران میگوید کشتیها باید از مسیرهایی که این کشور تعیین کرده استفاده و با مقامهای ایرانی هماهنگ کنند. تهران همچنین به مسیر جدیدی که تحت نظارت آمریکا و در امتداد سواحل عمان ایجاد شده، اعتراض کرده است. همین موضوع هم به درگیریهای این آخرهفته انجامید.
در جریان مذاکرات، کشتیها دوباره عبور از این مسیر را آغاز کردند، اما حجم تردد هنوز کمتر از سطح پیش از جنگ است.
۳ــ وضعیت حزبالله لبنان
جمهوری اسلامی ایران میگوید که لبنان نیز باید بخشی از این توافق باشد و بر اساس آن، اسرائیل لازم است به حملاتش پایان دهد و از لبنان عقبنشینی کند.
حزبالله اعلام کرده در برابر اقدام اسرائیل در اشغال بخشهای بزرگی از جنوب لبنان مقاومت خواهد کرد و مشروط کردن خروج اسرائیل به خلع سلاح حزبالله را «پیشنهادی بسیارخطرناک» خوانده است.
در مقابل، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، میگوید نیروهای اسرائیلی تا زمانی که حزبالله و «سایر گروههای تروریستی» خلع سلاح نشوند و تهدیدی علیه اسرائیل از خاک لبنان باقی نماند، در جنوب لبنان باقی خواهند ماند.
همزمان با تمام اینها، مجموعهای از مذاکرات جداگانه با میانجیگری آمریکا، میان اسرائیل و دولت لبنان در جریان بود.
تهران میگوید توافق موقت این کشور با واشنگتن، که خواستار آتشبس کامل در لبنان است، ایجاب میکند اسرائیل از لبنان عقبنشینی کند، اما توافق دیگری که با میانجیگری آمریکا میان لبنان و اسرائیل حاصل شد، به نیروهای اسرائیلی اجازه میدهد تا زمان خلع سلاح حزبالله در جنوب لبنان باقی بمانند. البته حزبالله در آن مذاکرات حضور نداشت و این توافق را رد کرده است.
اسرائیل با قاطعیت اعلام کرده است تا زمانی که تهدید حزبالله از بین نرود، نیروهایش را در جنوب لبنان حفظ کند. از طرفی دولت لبنان نیز توانایی خلع سلاح حزبالله با زور را ندارد و به همین دلیل، درگیریهای پراکنده این آخرهفته هم در لبنان ادامه یافت و این میتواند بازگشت تهران را به میز مذاکره به تاخیر بیندازد.
