رویترز در تحلیلی درباره احتمال توافق اولیه تهران و واشنگتن مینویسد، جنگ ممکن است با توافقی موقت پایان یابد که رژیم ایران را آسیبدیده اما تسلیمنشده بر جای بگذارد. در این تحلیل آمده است که توافق موقت ممکن است جنگ را متوقف کند، اما مسائل اصلی را به آینده موکول کند. این خبرگزاری بریتانیایی با اشاره به اینکه فشار اقتصادی بر حکومت ایران عامل اصلی پیشبرد دیپلماسی است مینویسد، آتشبس «حفظ آبرو» ممکن است به جای حل مناقشه، آن را به تعویق بیندازد و یادداشت تفاهم احتمالی ممکن است مناقشه را منجمد کند، نه اینکه به آن پایان دهد.
رویترز مینویسد، جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران قرار بود جمهوری اسلامی را در هم بشکند. اما اکنون طرفهای درگیر به سمت توافقی موقت حرکت میکنند که حکومت ایران را آسیبدیده، اما نه شکستخورده، بر جای خواهد گذاشت.
به گفته دیپلماتها، مقامهای دولتی و تحلیلگران منطقهای، حتی اگر بهزودی یادداشت تفاهمی برای پایان جنگ حاصل شود، این توافق بیشتر یک آتشبس موقت خواهد بود تا یک گشایش پایدار و تاریخی.
این منابع میگویند نتیجه محتمل، توافقی است که با هدف بازگشایی تنگه هرمز، کاهش فشار اقتصادی بر بازارهای مالی جهانی و ایران، و فراهم کردن راه خروج سیاسی برای دونالد ترامپ طراحی شده است؛ در حالی که مسائل پیچیدهتر و دشوارتر به آینده موکول میشوند.
دنیس راس، دیپلمات ارشد پیشین آمریکا، گفت: «موفقیتهای تاکتیکی نظامی فوقالعادهای حاصل شده، اما هیچ دستاورد راهبردی اساسی به دست نیامده است. هیچ پروندهای بسته نشده است.» دنیس راس افزود: «برای اسرائیل و ایران، شاید این فصل از جنگ به پایان رسیده باشد، اما خودِ مناقشه پایان نخواهد یافت.»
«همپوشانی بسیار اندک» میان ایران و آمریکا
پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل در نهم اسفندماه، ترامپ گفت هدف این عملیات از میان بردن تهدیدهای قریبالوقوع ناشی از برنامههای هستهای و موشکهای بالستیک ایران است و از ایرانیان خواست کنترل کشور خود را به دست بگیرند.
بر اساس چارچوب توافقی که در حال شکلگیری است و منابع آگاه جزئیات آن را برای رویترز شرح دادهاند، ایران محاصره عملی تنگه هرمز را لغو خواهد کرد؛ گذرگاهی حیاتی برای انتقال نفت جهان. در مقابل، تهران از طریق آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده یا کاهش محدود تحریمها از تسهیلات مالی برخوردار خواهد شد.
به نوشته رویترز، مقامهای جمهوری اسلامی این توافق محدود را راهی برای خرید زمان، دسترسی به منابع مالی و مهار خطرهای فزاینده داخلی ناشی از وخامت وضعیت اقتصادی میدانند، بیآنکه مجبور شوند به موضوعات مناقشهبرانگیزتر بپردازند.
ترامپ نیز که انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر را در پیش دارد، خواهان متنی است که بتواند آن را بهعنوان پیشرفتی در مهار برنامه هستهای ایران، بهویژه ذخایر اورانیوم با غنای بالا که برای ساخت سلاح هستهای لازم است، معرفی کند.
اما عوامل اصلی جنگ همچنان پابرجا خواهند ماند: ایران حاضر نیست غنیسازی اورانیوم را کنار بگذارد، واشینگتن مایل به ارائه تضمینهای امنیتی به ایران نیست و اسرائیل همچنان مصمم است دشمنی را که تهدیدی موجودیتی برای خود میداند مهار کند.
حکومت ایران بر این باور است که تنها در صورتی میتواند از حملات آینده جلوگیری کند که زرادخانه موشکی خود، شبکه متحدان منطقهای و توانایی ایجاد اختلال در جریان انرژی خلیج فارس را حفظ کند.
آتشبسی کوتاهمدت
به گفته دو منبع منطقهای آگاه از مذاکرات، به نظر میرسد ترامپ در نهایت به یک آتشبس کوتاهمدت، تعهدی مبهم درباره اورانیوم با غنای بالا و تداوم کنترل ایران بر تنگه هرمز رضایت دهد.
تحلیلگران منطقهای میگویند حتی اگر تنگه بازگشایی شود، همچنان عملا تحت کنترل ایران باقی خواهد ماند؛ صرفنظر از اینکه هزینههای عبور کشتیها چگونه تعیین شود.
به گفته آنها، واشینگتن تا حد زیادی از تمرکز بر برچیدن برنامه موشکهای بالستیک ایران فاصله گرفته است؛ موضوعی که همچنان مایه نگرانی اسرائیل و کشورهای عرب خلیج فارس است.
منابع آگاه میگویند موانع باقیمانده شامل اصرار حکومت ایران بر پیوند زدن هر توافقی به توقف حملات اسرائیل علیه حزبالله و همچنین تمایل ترامپ به ارائه تصویری مطلوب از توافق در موضوع هستهای است.
این منابع افزودند ترامپ عملا ارتباط میان لبنان و تنگه هرمز را پذیرفته، هرچند بهطور علنی آن را رد کرده است. او اسرائیل را برای توقف حملات به بیروت و حومه جنوبی آن تحت فشار قرار داده، زیرا نگران است هرگونه تشدید تنش در آن جبهه تلاشها برای دستیابی به توافق درباره تنگه هرمز را به شکست بکشاند.
به گفته این منابع، حکومت ایران آزادسازی فوری حدود ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده خود را بخش اصلی هر توافقی میداند و بدون آن بعید است به پیشبرد توافق رضایت دهد.
دیوید شنکر از موسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک گفت ترامپ میخواهد از مقایسه شدن با توافق هستهای سال ۲۰۱۵ در دوران باراک اوباما پرهیز کند، اما آزادسازی منابع مالی ایران ممکن است دقیقا چنین انتقادهایی را متوجه او کند.
او گفت: «مطمئن نیستم راهی برای اجتناب از آن وجود داشته باشد.»
عوامل اصلی جنگ همچنان باقی خواهند ماند
ترامپ در سال ۲۰۱۸ آمریکا را از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ خارج کرد؛ توافقی که بر اساس آن ایران در ازای رفع تحریمها محدودیتهایی را بر برنامه هستهای خود پذیرفته بود. او استدلال میکرد که آن توافق نتوانسته از منافع امنیت ملی آمریکا محافظت کند.
اکنون ترامپ خواهان متنی است که به او اجازه دهد بدون تشدید جنگ، ادعا کند در زمینه برنامه هستهای ایران به موفقیت دست یافته است.
دنیس راس گفت: «فکر میکنم ممکن است به متنی برسند که هر طرف آن را به شیوه خود تفسیر کند. در آن صورت، مذاکرات بعدی بسیار پرتنش و دشوار خواهد بود.»
به گفته تحلیلگران، هرگونه توقف درگیری احتمالا سپاه پاسداران را گستاختر و قدرتمندتر خواهد کرد.
به باور تحلیلگران، یک توافق موقت اسرائیل را نیز نگران خواهد کرد، زیرا رهبران جمهوری اسلامی همچنان جنگ را در قالبی ایدئولوژیک توصیف میکنند و این پیام را میدهند که هیچ توافقی قادر به حل ریشههای اصلی این منازعه نیست.
