در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، اعلام کرده که گفتگوها با جمهوری اسلامی ایران ممکن است تا پایان هفته جاری به توافق منجر شود، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، از توقف مذاکرات در مقطع کنونی خبر داد. در همین حال، منابع آگاه هم جزئیات توافق مرحلهای را که محور مذاکرات میان دو طرف بود، فاش کردند.
این منابع روز پنجشنبه ۴ ژوئن (۱۴ خرداد) به العربیه گفتند سازوکار اجرای توافق مرحلهای که از کاهش تنشها آغاز میشود و در نهایت به پرونده هستهای میرسد، در چهار مرحله طراحی شده است.
به گفته این منابع، متن پیشنهادی توافق هنوز بهصورت رسمی و کامل منتشر نشده، اما اطلاعات درزکرده از منابع نزدیک به روند مذاکرات نشان میدهد که در چهار مرحله متوالی اجرا خواهد شد و عبور از هر مرحله به مرحله بعد منوط به پایبندی دو طرف به تعهدات توافقشده است.
مرحله نخست: تثبیت آتشبس
به گزارش العربیه، مرحله اول تثبیت آتشبس موجود، توقف عملیات نظامی مستقیم و جلوگیری از هرگونه تشدید تنش یا گشایش جبهههای جدید در منطقه است. البته تهران اصرار دارد هرگونه تفاهم احتمالی، جنگ حزبالله لبنان بر اسرائیل را نیز در برگیرد و بیروت از ترتیبات و توافقهای آینده کنار گذاشته نشود.
مرحله دوم: امنیت کشتیرانی و تنگه هرمز
مرحله دوم بر امنیت کشتیرانی بینالمللی و تنگه هرمز متمرکز است و شامل بازگشایی کامل این گذرگاه راهبردی، رفع محدودیتهای اعمالشده بر تردد کشتیها و تدوین ترتیبات امنیتی ویژه برای مسیرهای دریایی و خطوط انتقال انرژی خواهد بود. منابع آگاه تاکید کردند که تمامی طرفها به حساسیت این موضوع و تاثیر مستقیم آن بر اقتصاد جهانی آگاهی دارند.
مرحله سوم: کاهش محدود تحریمها
در مرحله سوم، دو طرف اقدامهای اقتصادی اعتمادساز را شروع خواهند کرد، از جمله کاهش محدود و حسابشده بخشی از تحریمها، آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران و ارائه تسهیلاتی در حوزه صادرات نفت و مبادلات تجاری.
به گفته منابع مطلع به العربیه، مقامهای جمهوری اسلامی این مرحله را برای اثبات جدیت توافق و ایجاد گشایش سریع اقتصادی، حیاتی میدانند.
مرحله چهارم: پرونده هستهای و مسائل راهبردی
چهارمین و پیچیدهترین مرحله به پروندههای راهبردی شامل برنامه هستهای ایران، سطح غنیسازی اورانیوم، سازوکارهای نظارتی و تضمینهای بینالمللی، و همچنین ترتیبات امنیتی بلندمدت در منطقه اختصاص دارد.
براوردها نشان میدهد که این مرحله به دلیل پیچیدگی موضوعها و اختلافات موجود، ممکن است به ماهها مذاکره نیاز داشته باشد.
سرنوشت اورانیوم با غنای بالا
انتشار این جزئیات در حالی صورت میگیرد که ترامپ روز چهارشنبه اعلام کرد مذاکرات با تهران ممکن است «تا پایان این هفته» به نتیجه برسد، هرچند احتمال شکست آن را نیز رد نکرد.
همزمان مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، تاکید کرد که سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران یکی از محورهای اصلی گفتگوهای جاری میان دو کشور با میانجیگری پاکستان است و افزود که تهران تاکنون با امضای توافق صلح موافقت نکرده است.
در مقابل، مقامهای جمهوری اسلامی تاکید میکنند که هنوز هیچ پیشرفت ملموسی در روند مذاکرات حاصل نشده و عباس عراقچی نیز اعلام کرده که کانالهای ارتباطی با آمریکا همچنان باز است، اما تاکنون در مذاکرات مربوط به پایان جنگ هیچ دستاورد مشخصی به دست نیامده است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
این تحولات در حالی رخ میدهد که مجلس نمایندگان آمریکا روز چهارشنبه طرحی را تصویب کرد که خواستار خروج نیروهای آمریکایی از جنگ با ایران است؛ اقدامی که از آن بهعنوان یک شکست سیاسی برای دونالد ترامپ از زمان آغاز این درگیری در ۲۸ فوریه گذشته یاد میشود.
ابراز امیدواری ترامپ
رئیسجمهوری ایالات متحده روز چهارشنبه ۱۳ خرداد در کاخ سفید، در پاسخ به سوالی درباره روند مذاکرات و وضعیت تنگه هرمز، گفته بود: «بلافاصله پس از امضای توافق، تنگه هرمز باز خواهد شد.»
ترامپ در ادامه، با اشاره به آمادگی پدافندی و پیشدستانه واشنگتن برای تامین امنیت این شاهراه حیاتی انرژی، افزود: «ما از قبل کشتیهای مینروب خود را آنجا مستقر کردهایم. همانطور که احتمالا شنیدهاید، نیروهای ما در حال حاضر مشغول عملیات مینروبی در منطقهاند.»
ترامپ پیشتر در روز سهشنبه هم طی پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، گزارشها مبنی بر توقف مذاکرات میان واشنگتن و تهران را تکذیب کرد و با «جعلی» خواندن این اخبار، تاکید کرده بود که گفتگوها میان دو کشور بهطور مستمر در جریان است و حتی در تمامی روزهای اخیر نیز ادامه داشته است.
او با اشاره به نامشخص بودن نتیجه این مذاکرات، تاکید کرد که در این مذاکرات پیام او به تهران واضح بوده است: «وقت آن رسیده که به هر شکلی توافق کنید. شما ۴۷ سال است که به این رویه ادامه دادهاید. دیگر نمیتوان اجازه داد این وضع تداوم یابد.»
تردید جمهوری اسلامی
با این حال مقامهای ارشد جمهوری اسلامی، از جمله مجتبی خامنهای، فرماندهان سپاه پاسداران، رئیس مجلس شورای اسلامی، وزیر امور خارجه و شماری از نمایندگان مجلس، در روزهای اخیر درباره روند و نتایج مذاکرات با تردید، بدبینی و طرح اتهامهایی سخن گفتهاند و همچنان بر مواضع پیشین خود، از جمله مخالفت با بازگشایی تنگه هرمز و رد توقف برنامه غنیسازی اورانیوم یا برچیدن سانتریفیوژها، که از اصلیترین خواستههای دونالد ترامپ به شمار میرود، تاکید کردهاند.
در یک نمونه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی صبح پنجشنبه ۱۴ خرداد گفت «مذاکرات پیشرفت ملموسی نداشته است» و حتی تاکید کرد که «نیروهای مسلح ما آماده از سرگرفتن جنگاند.»
رسانههای حکومتی در ایران هم ظهر پنجشنبه به نقل از مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی، نوشتند او به مردم ایران و مسئولان نظام هشدار داده که «دشمن در پی خطای محاسباتی و ایجاد فشار، تفرقه میان آنها است».
اکنون اگرچه جزئیات منتشرشده از وجود یک چارچوب چهارمرحلهای برای دستیابی به توافق میان واشنگتن و تهران حکایت دارد، فاصله قابلتوجه میان مواضع دو طرف بر سر موضوعهای کلیدی، از جمله آینده برنامه هستهای، بازگشایی تنگه هرمز، آزادسازی منابع مالی توقیفشده یا سرنوشت شبهنظامیان تحت حمایت جمهوری اسلامی، همچنان پابرجا است. از این رو شماری از تحلیلگران بر این باورند که حتی در صورت دستیابی به توافقی اولیه در روزهای آینده، مسیر رسیدن به یک توافق جامع و پایدار همچنان طولانی، پیچیده و همراه با موانع سیاسی و امنیتی متعدد، به نظر میرسد.
