در میان هیاهوی جنگ و درگیری آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، تهران که با بستن تنگه هرمز تلاش کرد فشارها را از خود دور کند، در اقدامی تازه، تهدید کرد قصد دارد از کابل‌های اینترنت در بستر این آبراهه حیاتی جهانی عوارض بگیرد.

دست‌کم هفت کابل زیر آب‌های تنگه هرمز قرار دارند که بسیاری از آن‌ها برای موج گسترده سرمایه‌گذاری و توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی در کشورهای خلیج فارس، حیاتی‌اند. رسانه‌های حکومتی جمهوری اسلامی با مطرح کردن این ایده که باید از شرکت‌های فناوری آمریکایی عوارض گرفت، اشاره کرده‌اند که در صورت اجرایی شدن این اقدام، می‌توان سالانه صدها میلیون دلار درآمدزایی کرد.

نشریه گاردین در گزارشی تحلیلی، به این موضوع پرداخته است که آیا این تهدید جمهوری اسلامی واقعا قابلیت اجرایی هم دارد و آیا کابل‌های زیردریایی که شریان‌های حیاتی اینترنت جهانی‌اند، می‌توانند به جبهه بعدی در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تبدیل شوند؟

پیشنهاد رسانه‌های حکومتی جمهوری اسلامی از جمله تسنیم در این زمینه، سه بخش دارد. اول، دریافت حق مجوز از شرکت‌های خارجی برای استفاده از کابل‌های زیردریایی. دوم، وادار کردن «غول‌های فناوری» از جمله متا، گوگل، آمازون و مایکروسافت به فعالیت «تحت قوانین جمهوری اسلامی ایران» که احتمالا به معنی ایجاد شرکت‌های مشترک است و سوم، در انحصار گرفتن تعمیر و نگهداری این کابل‌های زیردریایی و احتمالا دریافت هزینه از جهان بابت این خدمات.

تسنیم ادعا می‌کند این اقدام‌ها «تنگه هرمز را به قطب راهبردی تولید ثروت مشروع» تبدیل خواهد کرد.

بنا بر ادعای این رسانه، این اقدام‌ بر اساس ماده ۳۴ کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل در سال ۱۹۸۲ از نظر قانونی توجیه‌پذیر است و این ماده به ایران اجازه می‌دهد بخشی از بستر دریای تنگه هرمز را قلمرو خود بداند، حتی اگر از آب‌های سطحی آن برای کشتی‌رانی بین‌المللی استفاده شوند.

خبرگزاری‌های تسنیم و فارس برای نمونه به مصر اشاره کرده‌اند که طبق ادعای آن‌ها، سالانه بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار از دریافت هزینه بابت کابل‌های زیردریایی، درآمد دارد.

مصر واقعا بابت کابل‌هایی که از قلمرو این کشور عبور می‌کنند، هزینه دریافت می‌کند و در برخی موارد نیز از طریق شرکت «تله‌کام اجیپت» در مالکیت و بهره‌برداری مشترک این کابل‌ها سهیم است. رقم دقیق درآمدهای مربوط به این حوزه عمومی نیست، اما براورد می‌شود سهم قابل‌توجهی از کل درآمد تله‌کام اجیپت را تشکیل دهد، با این حال، تفاوت اصلی اینجا است که کابل‌های موردبحث واقعا از خاک مصر عبور می‌کنند، یعنی به‌صورت زمینی و در امتداد بزرگراه‌ها و خطوط لوله نفت از مصر می‌گذرند.

در حالی که این مسئله درمورد ایران صادق نیست و بیشتر این کابل‌ها صرفا از نزدیکی سواحل ایران می‌گذرند و مقصد یا ایستگاه اتصالشان در ایران نیست. آن‌ها صرفا از زیر دریا، کیلومترها دورتر از سواحل ایران، عبور می‌کنند.

از منظر حقوقی، مسئله تحریم‌ها نیز مطرح است و این شرکت‌ها حتی اگر بخواهند هم نمی‌توانند پولی به حساب جمهوری اسلامی واریز کنند. افزون بر آن، دریافت هزینه از یک شرکت‌ خاص عملا غیرممکن است، زیرا برای تفکیک ترافیک اینترنتی آن‌ها راهی وجود ندارد.

نکته‌ دیگری هم که در گزارش گاردین به آن اشاره شده، این است که قطع این کابل‌های زیردریایی برای ایران آسان و حتی ممکن نخواهد بود و چنین تهدیدهایی بیشتر اغراق‌آمیز و فضاسازی به نظر می‌رسند.

به گزارش این رسانه، در سال‌های اخیر اخبار زیادی درباره قطع مشکوک کابل‌ها در دریای بالتیک و دریای سرخ منتشر شده و برخی گمانه‌زنی کردند که بریدن کابل‌های زیردریایی ممکن است به تاکتیکی جنگی برای حوثی‌ها، روسیه یا چین تبدیل شود. با این حال، کارشناسان می‌گویند بسیاری از این گزارش‌ها اغراق‌آمیزند و اکثر موارد قطع شدن کابل‌ها ناشی از حوادثی مانند گیر کردن لنگر کشتی‌ها بوده، نه خرابکاری عمدی.

در مورد ایران نیز بسیار بعید است که این کشور بتواند کابل‌های زیر تنگه هرمز را بدون جلب توجه قطع کند، زیرا چنین فناوری‌ را در اختیار ندارد. بنابراین مجبور خواهد بود این کار را آشکارا و در شرایطی انجام دهد که گشت‌های هوایی آمریکا دائم منطقه را زیر نظر دارند.

از سوی دیگر، چنین اقدامی ممکن است باعث اختلال در ترافیک اینترنت کشورهای حوزه خلیج فارس شود، اما احتمالا بر ارتباطات جهانی تاثیر بزرگی نخواهد داشت.

دلیلش این است که کابل‌های عبوری از زیر تنگه هرمز عمدتا به کشورهای خلیج فارس خدمات می‌دهند. در حالی که کابل‌هایی که از کانال سوئز و مصر عبور می‌کنند، حجم عظیمی از ترافیک میان اروپا و آسیا را منتقل می‌کنند.

برای مثال، عراق و ایران کابل‌های زمینی جایگزینی دارند که می‌توانند از آن‌ها برای اتصال استفاده کنند.

در عین حال به لحاظ نظری، تعمیر یک کابل زیردریاییِ قطع‌شده کار دشواری نیست. چنین اتفاقی دائما رخ می‌دهد و هر هفته چند مورد قطع کابل ثبت می‌شود و بیش از ۱۰ کشتی تعمیراتی در سراسر جهان همواره مشغول ترمیم این کابل‌ها هستند. با این حال اگر جمهوری اسلامی کشتی‌های تعمیراتی را تهدید کند، ممکن است آن‌ها حاضر به پذیرش خطر نشوند و این موضوع می‌تواند باعث طولانی‌تر شدن اختلال‌ها شود.