هدایتالله هدایت، رئیس خبرگزاری باختر، رسانه دولتی رژیم طالبان، بهتازگی نرمافزاری به نام «کیبورد ملی» را معرفی کرد که گفته میشود تیمی از مهندسان رادیو تلویزیون ملی افغانستان آن را طراحی و منتشر کردهاند. این نرمافزار به زبانهای فارسی (دری)، پشتو و انگلیسی است و در نسخه آیاواس (سیستمعامل آیفون اپل)، نام توسعهدهنده آن فرهاد واصل ذکر شده است.
این نرمافزار در گوگلپلی نیز در دسترس است و در توضیح آن آمده که ابزاری برای نوشتن به زبانهای فارسی (دری)، پشتو و انگلیسی است و از جمله قابلیتهایش این است که هنگام نوشتن، کلمات و جملات آماده را به کاربران پیشنهاد و متن را به زبانهای مختلف ترجمه میکند.
این نرمافزار که سوم ماه مه منتشر شد، تاکنون حدود هزار بار دانلود شده است. با این حال شماری از کاربران افغان از اینکه نرمافزار یادشده ممکن است ابزاری برای جاسوسی طالبان از مردم باشد، ابراز نگرانی کردهاند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
بر اساس دستورالعمل نصب و فعالسازی این نرمافزار، برای استفاده از آن باید گزینههای دسترسی به بخشهایی از گوشی فعال شود. البته این درخواستی است که در اکثر نرمافزارها مطرح میشود، اما اینکه این نرمافزار مشخص با دسترسی به شماره تماسها، ایمیل، عکسها، ویدیوها و دیگر بخشهای گوشی، اطلاعات کاربران را برای اهداف مشخصی جمعآوری و استفاده میکند یا خیر، هنوز مشخص نشده است.
پس از واکنشها به این نرمافزار و ابراز نگرانی برخی کارشناسان فناوری و امنیت سایبری، هدایتالله هدایت، رئیس خبرگزاری باختر که سمت معاونت رادیو تلویزیون ملی را نیز در اختیار دارد، آغا ملوک سحر، یکی از این کارشناسان، را تهدید کرد که شرکت متعلق به او در افغانستان را خواهد بست.
در حالی که شماری از اعضای طالبان و همچنین هواداران این گروه در شبکه اجتماعی ایکس از تجربههای خود درباره نصب و استفاده از نرمافزار «کیبورد ملی» نوشتهاند، افرادی مانند سمیعالله یوسفزی، خبرنگار افغان، و نویداحمد بارکزی، در فیسبوک و ایکس نوشتهاند که اگر این نرمافزار را نصب کنند، «گوشی از من، اما اختیارش به دست ملا» خواهد بود.
سمیع یوسفزی میافزاید که در دنیای فناوری و امنیت سایبری، شفافیت و نقد آزاد اهمیت اساسی دارد و اگر نرمافزار «کیبورد ملی» ارزشمند و قابلاعتماد باشد، باید اجازه داده شود در معرض ارزیابی فنی متخصصان قرار گیرد، نه اینکه منتقدان تهدید شوند.
نویداحمد بارکزی نیز از مردم خواست برای حفظ امنیت خود، از نصب این نرمافزار روی گوشیهایشان خودداری کنند.
طالبان از زمان بازگشت به قدرت، بارها برای کنترل فضای مجازی و محدود کردن دسترسی مردم به اطلاعات اقدام کردهاند. در سپتامبر ۲۰۲۵، رژیم طالبان به دستور ملا هبتالله آخندزاده، رهبر این گروه، به بهانه «جلوگیری از منکرات» اینترنت را موقتا قطع و استفاده از شبکه اجتماعی تیکتاک را نیز ممنوع اعلام کرد. این اقدام با مخالفت برخی مقامهای طالبان روبر شد و اینترنت پس از چند روز دوباره فعال شد.
از بازداشت برخی کاربران شبکههای اجتماعی به اتهامهایی مانند «ترویج فحشا»، «تبلیغ علیه نظام»، انتقاد از مقامهای طالبان و نشر مطالب مخالف سیاستهای این گروه هم گزارشهایی منتشر شده است. با در نظر داشتن این اقدامهای طالبان در نزدیک به پنج سال گذشته، شماری از کاربران و کارشناسان فناوری نگراناند که نرمافزار «کیبورد ملی» نیز در آینده به ابزاری برای نظارت، رصد فعالیتهای آنلاین و جمعآوری اطلاعات کاربران تبدیل شود.
این نرمافزار گزینههایی مانند پیشنهاد هوشمند واژهها، ترجمه میان زبانها، جملات آماده برای استفاده سریع، تغییر پسزمینه و ظاهر صفحه کلید و استفاده در پیامرسانها، شبکههای اجتماعی و نوشتار روزمره را به کاربران ارائه میکند. این موارد برای بسیاری از کاربرانی که در شبکههای اجتماعی محتوا تولید میکنند یا دیدگاهشان را به اشتراک میگذارند، از نظر سرعت، حیاتی و ضروری است.
منتشرکننده نرمافزار «کیبورد ملی» در اپاستور نوشته است: «دادهای از کاربران جمعآوری نمیشود»، اما اپاستور و گوگلپلی هیچ هشدار یا تاییدی درباره محتوای مرتبط با این نرمافزار منتشر نکردهاند.
پژوهشهای امنیتی درباره نرمافزارهای اینترنتی نشان داده است که بسیاری از این نرمافزارها دسترسیهایی بیشتر از نیاز درخواست میکنند.
نگرانی کاربران افغان این است که نرمافزارهای قابلنصب روی گوشیهای هوشمند که در کشورهایی با نظارت بینالمللی محدود تولید شدهاند، به ابزارهایی برای جمعآوری دادههای کاربران تبدیل شوند. این برنامهها با دسترسیهای گسترده به میکروفون، دوربین، موقعیت مکانی، مخاطبان و پیامها عمل میکنند و کاربران هم اغلب بدون آگاهی کافی، چنین مجوزهایی را تایید میکنند.
بسیاری از کاربران اینترنت در افغانستان درباره امنیت سایبری، حفاظت از هویت و اطلاعات شخصی در فضای مجازی و چگونگی استفاده از نکات امنیتی نرمافزارها آگاهی لازم را ندارند. در عین حال، در غیاب قوانین مستقل و شفاف حفاظت از دادهها، نهادهای دولتی میتوانند بهراحتی از شرکتهای داخلی بخواهند دادههای کاربران را در اختیار آنان قرار دهند، بدون آنکه کاربران از این انتقال آگاه شوند.
از زمان بازگشت طالبان به قدرت، خریدوفروش سیمکارت بدون مجوز و ثبتنام بدون ارائه مدارک شناسایی معتبر ممنوع شده و درباره شنود گسترده تماسهای تلفنی و رصد کاربران در شبکههای اجتماعی هم نگرانیهایی مطرح شده است.
جمیل باسط، متخصص فناوری، معتقد است طالبان میتوانند از طریق نرمافزار «کیبورد ملی» به پیامهای نوشتاری کاربران دسترسی پیدا کنند، اما نهادهای امنیتی طالبان به محتوای پیامهای کاربران در اپلیکیشنهایی چون واتساپ، فیسبوک و دیگر پلتفرمهای ارتباطی شرکتهای بزرگی مانند گوگل، متا و ایکس دسترسی ندارند.
باسط در گفتگو با سعید شینواری، کاربر یوتیوب، تاکید کرد که طالبان در زمینه نظارت و دسترسی به فناوریهای نظارتی اینترنتی امکانات و دانش لازم را ندارند، اما میتوانند با کمک ایران و چین، ابزارهای لازم را در این زمینه تهیه کنند.
برخی کاربران افغان در شبکههای اجتماعی هم با اشاره به روابط نزدیک و همکاری گسترده چین و جمهوری اسلامی ایران با طالبان در زمینههای مختلف، از این احتمال که نهادهای امنیتی و اطلاعاتی این کشورها به طالبان در زمینه نظارت بر مردم و بهویژه رصد کاربران کمک کنند، ابراز نگرانی کردهاند.
