خبرگزاری آسوشیتدپرس روز چهارشنبه درباره وضعیت بحرانی اقتصاد ایران پس از حملات اخیر آمریکا و اسرائیل علیه مواضع جمهوری اسلامی گزارشی منتشر کرد.

در این گزارش اشاره شده که اقتصاد ایران بر اثر جنگ، حملات و تحریم‌ها به‌شدت آسیب دیده و فعالیت بخش بزرگی از صنایع مثل فولاد، پتروشیمی، فرش و ساختمان‌سازی یا کاملا متوقف شده‌ یا تولید به‌شدت کاهش یافته است. صدها هزار نفر هم شغلشان را از دست داده‌اند و میلیون‌ها نفر دیگر نیز در معرض خطر بیکاری قرار دارند.

طی بیش از پنج هفته حملات آمریکا و اسرائیل، هزاران کارخانه در ایران هدف قرار گرفتند که پیامدهای این حملات اکنون در سراسر اقتصاد ایران در حال گسترش است و موج فزاینده‌ اخراج نیروها هنوز در راه است. آن هم در شرایطی که ایرانیان با جهش شدید قیمت‌ مواد غذایی و کالاهای اساسی روبرو هستند.

این وضعیت ممکن است وخیم‌تر هم بشود، زیرا ایالات متحده با محاصره بندرهای ایران، بخش بزرگی از واردات و نیز صادرات نفتی میلیارد دلاری ایران را عملا متوقف کرده است. 

در این میان، سران جمهوری اسلامی برای فشار وارد کردن به اقتصاد جهان تنگه هرمز را بسته‌اند و می‌گویند تنها در صورتی این آبراهه کلیدی را باز خواهند کرد که محاصره پایان یابد و جنگ متوقف شود. آن‌ها بر این باورند اقتصادی که طی دهه‌ها تحریم بین‌المللی به سمت خودکفایی سوق داده شد، بیشتر‌ از دونالد ترامپ، در برابر فشار تاب خواهد آورد، اما کارشناسان می‌گویند آینده به نتیجه تحریم‌ها و جنگ بستگی دارد.

در گزارش آسوشیتدپرس اشاره شده که تولید در قلب صنعت مشهور قالی‌بافی ایران، تقریبا به حالت توقف کامل رسیده و حدود ۸۰ درصد تولیدکنندگان فرش و قالی در منطقه صنعتی کاشان که مرکز صنعت فرش ایران است، فعالیتشان را متوقف کرده‌اند. فرزند یکی از کارخانه‌داران آن منطقه به این رسانه گفت که کارخانه خانوادگی آن‌ها که ۲۰ تا ۳۰ کارگر داشت و پیش‌تر ماهانه صدها فرش ماشینی تولید می‌کرد، اکنون تعطیل شده است. هرچند پدرش هنوز هر روز به کارخانه سر می‌زند.

او افزود: «کاشان به صنعت فرش وابسته است و متاسفانه این صنعت فلج شده است.» به گفته او، از زمان آغاز جنگ صادرات بسیار کم شد و فروش داخلی هم تقریبا به صفر رسید. قیمت الیاف مصنوعی نیز ۳۰ تا ۵۰ درصد افزایش یافته که بخشی از آن نتیجه ضربه به صنایع پتروشیمی است.

اسرائیل ادعا می‌کند که در جنگ اخیر زیرساخت‌های صنعتی مرتبط با سپاه پاسداران را هدف قرار داده است، اما برخی منابع می‌گویند حملات فراتر از آن بودند و تاسیساتی که متعلق به این نهاد نبودند، نیز بمباران شدند. 

حملات هوایی به ۲۰ هزار کارخانه در ایران آسیب زد که تقریبا معادل ۲۰ درصد واحدهای تولیدی این کشور است و کارخانه‌های تولید دارو، مواد شیمیایی و اپتیکی و همچنین کارخانه‌های آلومینیوم و سیمان نیز هدف قرار گرفتند. با این حال شاید سنگین‌ترین ضربه زمانی وارد شد که اسرائیل بزرگ‌ترین کارخانه‌های فولاد و پتروشیمی ایران را هدف گرفت که بیشتر آن‌ها درست پیش از آتش‌بس هشتم آوریل، طی یک موج حمله بمباران شدند.

اکنون دو غول فولادسازی ایران یعنی فولاد مبارکه و فولاد خوزستان، به همراه چند کارخانه کوچک‌تر، تولید را متوقف کرده و بیش از ۵۰ مجتمع پتروشیمی هم تعطیل شده‌اند. این مسئله صادرات دو محصول غیرنفتی اصلی ایران را فلج کرد و افزایش قیمت‌ها بر همه‌چیز، از پلاستیک و لوله گرفته تا پارچه و بسته‌بندی کالاهای خوراکی مانند شیر، کره و پنیر، اثر گذاشت.

این روزها  قیمت مرغ در ایران ۷۵ درصد افزایش یافته و گوشت گاو و گوسفند ۶۸ درصد گران‌تر شده است. بسیاری از محصولات لبنی نیز حدود ۵۰ درصد افزایش قیمت داشته‌اند.

یک مهندس شیمی شاغل در یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های پیمانکاری خصوصی ایران می‌گوید نیمی از ۱۸۰ کارمند دفتر مرکزی اخراج شده‌اند و یک پروژه با فولاد مبارکه نیز متوقف شد که از دست رفتن هزار شغل را به دنبال داشت.

یکی از ساکنان تهران نیز که درست پیش از جنگ شغلش را به‌عنوان مهندس مشاور از دست داد، اکنون از آینده شغلی خود مطمئن نیست و هشدار می‌دهد که پس‌انداز مردم طی هفته‌های آینده پایان خواهد یافت.

با این حال تنها حملات تنها عامل مشکلات اقتصادی فعلی نیستند. اینترنت در ایران هم از زمان شروع جنگ قطع شد و در پی آن تمام کسب‌وکارهای کوچک و متوسطی که به فروش آنلاین وابسته بودند، نابود شدند.

از طرفی، حملات ایران به امارات متحده عربی که حدود یک‌سوم واردات ایران از آن انجام می‌شد، باعث شد این کشور تجارت با جمهوری اسلامی را متوقف کند.

مشکلات اقتصادی پیش‌تر هم باعث اعتراض‌های مردمی در ایران شده بودند که گسترده‌ترین آن‌ها قبل از جنگ سرکوب شد، اما وضعیت اقتصادی موجود ممکن است دوباره مردم را به خیابان‌ها بکشاند. جمهوری اسلامی تلاش می‌کند به مردم اطمینان دهد که ایران می‌تواند فشار اقتصادی را تحمل کند و دولت وعده داده است که بیمه بیکاری را افزایش می‌دهد. با این حال فشار بر نظام تامین اجتماعی، آن‌هم در شرایطی که منابع مالی آن تضعیف شده‌ــ بخش بزرگی از درآمد تامین اجتماعی به سهامش در شرکت‌های پتروشیمی و صنایع کلیدی وابسته است‌‌ــ امکان‌پذیر به نظر نمی‌رسد.