داده‌ها و تحلیل‌های شرکت کپلر (Kpler)، یکی از معتبرترین موسسات ردیابی جریان نفت و انرژی، نشان می‌دهد با محدودیت‌های اخیر ایالات متحده برای فروش نفت ایران، چین هم تحت فشار قرار گرفته است.

این نهاد در گزارشی، اشاره می‌کند که چین تاکنون‌ــ دست‌کم در ظاهر‌ــ  تا حد زیادی خود را از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران دور نگه داشته است، در حالی که بسیاری از کشورها از جمله آمریکا امیدوارند پکن برای پایان سریع‌تر درگیری نقش میانجی را ایفا کند. همانطور که سال ۲۰۲۳ برای ازسرگیری روابط دیپلماتیک میان عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران میانجی‌گری کرد.

به‌رغم سکوت کنونی چین، برخی بر این باورند که پکن احتمالا با در نظر گفتن روابط پیچیده‌اش با واشنگتن و نیز پیوندهای اقتصادی و سیاسی عمیقش با تهران و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، در حال ارزیابی گزینه‌های راهبردی خود باشد.

با این حال یک نکته روشن است؛ اینکه توقف تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز و افزایش خطر رکود اقتصادی در جهان به دلیل کمبود عرضه انرژی و تورم بالا، به هیچ وجه به نفع چین نیست. بنابراین پرسش این است که پکن چه زمان و تا چه حد، وارد عمل خواهد شد.

بر اساس گزارش کپلر، در حالی که احتمالا در پشت‌صحنه تحولات بیشتری در جریان است، به نظر می‌رسد اقدام‌های اخیر آمریکا در محاصره بندرهای ایران و تحریم یک پالایشگاه بزرگ چین، پکن را به ایفای نقش فعال‌تر سوق دهد و در عین حال، در آستانه دیدار ماه آینده ترامپ و شی، قدرت چانه‌زنی بیشتری برای چین ایجاد کند.

آمریکا آخرهفته گذشته پالایشگاه ۴۰۰ هزار بشکه‌ای هنگلی (Hengli) را به دلیل خرید نفت جمهوری اسلامی ایران تحریم کرد. هنگلی بزرگ‌ترین پالایشگاه چین از نظر ظرفیت است که تاکنون به فهرست سیاه ایالات متحده افزوده شده است. هرچند هنگلی در واکنش به این تحریم‌ و سقوط شدید ارزش سهامش، معامله با جمهوری اسلامی را انکار کرد، برخی فعالان بازار می‌گویند این پالایشگاه مستقل مستقر در دالیان در حال حاضر کاملا با نفت ایران و روسیه کار می‌کند.

کپلر به اطلاعات مربوط به خریداران نهایی نفت ایران دسترسی ندارد، اما واردات نفت ایران به جزیره چانگ‌شینگ دالیان، محل استقرار پالایشگاه هنگلی، در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط ۲۰۲ هزار بشکه در روز بود و در سال ۲۰۲۶ تاکنون، ۲۵۳ هزار بشکه در روز بوده است.

تحریم‌های آمریکا علیه هنگلی احتمالا قراردادهای بلندمدت و معاملات نقدی آن را با سایر تامین‌کنندگان نفت مانند آرامکو عربستان سعودی و همچنین روابط آن را با خریداران خارجی محصولاتش، پیچیده‌تر خواهد کرد. با این حال، بعید است فعالیت‌های آن در کوتاه‌مدت متوقف شود. به نظر می‌رسد هنگلی به خرید بلندمدت از خاورمیانه در شرایط قیمت بالای نفت، تمایلی ندارد و دستور پکن برای حفظ نرخ تولید پالایشگاه‌های مستقل و تامین بازار داخلی، نشان‌دهنده حمایت احتمالی دولت‌ــ‌ دست‌کم در طول جنگ‌ــ است.

با این حال، سیاست پکن برای تامین سوخت اکنون با محاصره آمریکا بر جریان نفت جمهوری اسلامی و تشدید تحریم‌ها تاحدی ناسازگار است، زیرا بسیاری از پالایشگاه‌های مستقل آن به نفت ایران، روسیه و منابع داخلی فراساحلی وابسته‌اند.

داده‌های کپلر نشان می‌دهد بارگیری نفت خام ایران طی هفته گذشته کاهش یافته و با تشدید اجرای تحریم‌های آمریکا، عبور از تنگه هرمز نیز به‌شدت افت کرده است.

در حال حاضر حدود ۱۵۵ میلیون بشکه نفت ایران خارج از خلیج فارس و دریای عمان قرار دارد (روی آب) که خطر توقیف آن‌ها از سوی نیروهای آمریکایی کمتر است. بنابراین، اختلال فعلی در عرضه نفت ایران برای چین‌ــ دست‌کم در دو تا سه ماه آینده‌ــ تهدید بزرگی محسوب نمی‌شود، اما محدود شدن عرضه می‌تواند باعث افزایش قیمت‌ها و کاهش حاشیه سود پالایشگاه‌ها شود.

با افزایش قیمت نفت، حاشیه سود پالایشگاه‌های مستقل چین به حدود منفی ۸ تا منفی ۱۰ دلار در هر بشکه کاهش یافت. در نتیجه، واردات نفت ایران به چین در آوریل به‌طور میانگین ۱.۱۶ میلیون بشکه در روز بوده که نسبت به ۱.۷۱ میلیون در مارس و ۱.۵۷ میلیون در فوریه، کاهش یافته است.

نگرانی درباره امنیت انرژی احتمالا باعث می‌شود پکن همچنان پالایشگاه‌های مستقل را به حفظ نرخ تولید ترغیب کند، که این امر به‌ویژه با توجه به شرایط نامطلوب حاشیه سود، مستلزم ادامه خرید نفت از ایران است، اما این سیاست می‌تواند پالایشگاه‌های بیشتری را در معرض تحریم‌های آمریکا قرار دهد، چرا که واشنگتن به دنبال اهرم فشار بیشتر هم در جنگ خاورمیانه و هم در مذاکرات تجاری با چین است.

از این رو، کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که پالایشگاه‌های مستقل چین (teapots) به قربانیان رقابت ژئوپولیتیکی گسترده میان واشنگتن، تهران و پکن تبدیل شوند.