بحران تنگه هرمز باعث شده است کشورها به‌دنبال مسیرهای جایگزین برای تجارت میان خلیج فارس و اروپا باشند و پروژه ۲۴ میلیارد دلاری «جاده توسعه» عراق در خط مقدم این تلاش‌ها قرار دارد. 

به گزارش فاکس نیوز، این مسیر از بندر بزرگ فاو در عراق آغاز می‌شود و از طریق ترکیه به اروپا می‌رسد و به گفته مهند سلوم، تحلیلگر شورای خاورمیانه در امور بین‌الملل، «با نظم» در حال پیشرفت است و «تغییری ماندگار و تحول‌آفرین» را در دوره جنگ رقم می‌زند. 

این تحولات در حالی رخ می‌دهد که دونالد ترامپ به تهران درباره تشدید تنش‌ها هشدار داده و اعلام کرده آمریکا برای باز نگه داشتن تنگه هرمز آماده اقدام است. هم‌زمان، جمهوری اسلامی با مین‌گذاری و تهدید کشتیرانی، تردد را به‌شدت محدود کرده‌ و این مسیر عملا بسته باقی مانده است.

پروژه «جاده توسعه» برای عراق اهمیت اقتصادی و ژئوپولیتیکی دارد، و به گفته سلوم، انتقال کالا از بصره به‌جای آب‌های تحت کنترل ایران به‌معنای کاهش وابستگی و تضعیف اهرم نفوذ تهران بر عراق است. 

نخستین بخش ۶۳ کیلومتری این مسیر در سال ۲۰۲۵ افتتاح شد و مرحله اول پروژه تا سال ۲۰۲۸ تکمیل خواهد شد. 

این طرح که پیش‌تر به‌عنوان پروژه‌ای ملی مطرح بود، اکنون به‌عنوان ضرورتی منطقه‌ای مورد توجه دولت‌ها و سرمایه‌گذاران قرار گرفته و هدف آن تبدیل عراق به حلقه اتصال میان خلیج فارس، ترکیه و اروپا است. درآمد سالانه ترانزیتی این مسیر حدود ۴ میلیارد دلار برآورد شده است و می‌تواند جایگاه عراق را از اقتصاد نفتی به مرکزی لجستیکی تغییر دهد.

در کنار این پروژه، زیرساخت‌های منطقه‌ای دیگری نیز در حال توسعه است. خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی با ظرفیت روزانه حدود ۷ میلیون بشکه فعالیت می‌کند و طرح‌های توسعه آن در دست بررسی است. خط لوله ابوظبی‌ـ‌فجیره امارات متحده عربی نیز با حداکثر ظرفیت فعال است و بحث ایجاد خط دوم مطرح است. همچنین، انتظار می‌رود گذرگاه‌های «زنگزور» و «میدل» ترکیه که از طریق قفقاز، ایران را دور می‌زنند طی چهار تا پنج سال آینده به بهره‌برداری برسند. شش پروژه فیبر نوری زمینی نیز با حمایت کشورهای خلیج فارس از طریق سوریه، عراق و شاخ آفریقا در دست اجرا است.

جمهوری اسلامی از ۱۸ آوریل بار دیگر محدودیت‌هایی بر تنگه هرمز اعمال کرده و تردد به چند کشتی در روز کاهش پیدا کرده است، در حالی‌ که پیش از جنگ این رقم حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی بود. 

با وجود اهمیت حیاتی تنگه هرمز برای بازار انرژی، این مسیر دیگر گزینه پیش‌فرض تلقی نمی‌شود و مسیرهای جایگزین در حال شکل‌گیری‌اند.

ترکیه بیش از همه این وضعیت منتفع خواهد شد و با ترکیب گذرگاه‌های زنگزور و میدل، آنکارا به پل زمینی میان آسیا و اروپا تبدیل می‌شود.

اروپا پس از سال ۲۰۲۸ یک گزینه زمینی دیگر خواهد داشت، اما برای بحران فعلی گزینه‌ای در دسترس نیست. این مسیرها وابستگی ساختاری به محور ناپایدار سوئز‌ــ‌دریای سرخ را تا حدی کاهش می‌دهند.