فرانک هوگربیتس، پژوهشگر هلندی که طی سالهای اخیر به دلیل انتشار پیشبینیهایی درباره وقوع زمینلرزه در نقاط مختلف جهان شهرت یافته است، بار دیگر با انتشار هشداری مبهم از احتمال وقوع رویدادهای مهم در روزهای آینده خبر داد؛ هشداری که بار دیگر بحث قدیمی درباره امکان پیشبینی زمینلرزهها را به شبکههای اجتماعی بازگردانده است.
هوگربیتس روز چهارشنبه چهارم شهریورماه در حسابهایش در شبکههای اجتماعی نوشت: «روزهای حساسی در انتظار ما است» و مدعی شد منظومه شمسی در چند روز آینده مجموعهای از آرایشها و همراستاییهای قابلتوجه میان سیارات، ماه و خورشید را شاهد خواهد بود.
او که فعالیتهای لرزهای زمین را با موقعیت اجرام آسمانی مرتبط میداند، به نزدیکی و آرایش نجومی زهره، عطارد و مشتری اشاره کرد و افزود که عطارد نیز پیش از کامل شدن ماه، در امتداد خورشید و زمین قرار خواهد گرفت.
این پژوهشگر هلندی بدون آنکه مکان، زمان یا بزرگی زمینلرزه احتمالی را مشخص کند، نوشت: «در چند روز آینده اتفاقهای زیادی در منظومه شمسی رخ خواهد داد. منتظر باشید.»
هشدار تازه هوگربیتس در شرایطی منتشر شد که طی روزهای اخیر زمینلرزههای متعددی در نقاط مختلف جهان ثبت شدهاند. با این حال، وقوع روزانه تعداد زیادی زمینلرزه با بزرگیهای متفاوت در سراسر جهان پدیدهای طبیعی است و بهتنهایی نمیتواند تاییدی بر پیشبینی وقوع یک زمینلرزه بزرگ باشد.
پس از زلزله ترکیه مشهور شد
نام فرانک هوگربیتس پس از زمینلرزه ویرانگر ششم فوریه ۲۰۲۳ در ترکیه و سوریه که دهها هزار کشته به جا گذاشت، بیشتر سر زبانها افتاد. او سه روز پیش از آن زمینلرزه، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که «دیر یا زود» زمینلرزهای با بزرگی حدود ۷.۵ در محدوده جنوب مرکزی ترکیه، اردن، سوریه یا لبنان رخ خواهد داد و نقشهای از منطقه را نیز منتشر کرد.
پس از وقوع زمینلرزه به بزرگی ۷.۸ در جنوب ترکیه، این پیام بهسرعت در شبکههای اجتماعی بازنشر شد و بسیاری از کاربران آن را نمونهای از «پیشبینی موفق» زلزله دانستند. با این حال، زلزلهشناسان به دو مشکل اساسی در این ادعا اشاره کردند: هوگربیتس زمان مشخصی برای وقوع زلزله تعیین نکرد و از عبارت بسیار کلی «دیر یا زود» استفاده کرد. ضمن اینکه محدوده مورداشاره او یکی از مناطق شناختهشده و فعال لرزهای جهان است.
این منطقه در محل برخورد و تعامل صفحات تکتونیکی آناتولی، شبهجزیره عربستان و آفریقا قرار دارد و خطر وقوع زمینلرزههای شدید در آنجا مدتها پیش از سال ۲۰۲۳ برای متخصصان شناختهشده بود. از این رو، دانشمندان تاکید کردند که هشدار هوگربیتس را نمیتوان مطابق معیارهای علمی «پیشبینی زلزله» نامید.
با این حال، شهرت جهانی او پس از این اتفاق بهشدت افزایش یافت و از آن زمان، پیشبینیها و هشدارهایش درباره احتمال وقوع زمینلرزههای بزرگ در مناطق مختلف جهان بارها در رسانهها و شبکههای اجتماعی خبرساز شد.
نظریه هندسه سیارهای
هوگربیتس مدیریت مجموعهای با نام بررسی هندسه منظومه شمسی (SSGEOS) را برعهده دارد و نظریه اصلی او بر این فرض استوار است که آرایش خورشید، ماه و سیارات میتواند با فعالیتهای لرزهای زمین ارتباط داشته باشد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
او از مفهومی با عنوان «هندسه سیارهای» استفاده میکند و معتقد است برخی آرایشهای خاص اجرام آسمانی میتوانند با دورههای افزایش فعالیت لرزهای همزمان شوند.
موضوع تاثیر نیروهای خورشید و ماه بر زمین البته کاملا بیگانه با علم نیست. جاذبه ماه و خورشید علاوه بر جزرومد اقیانوسها، تنشهای جزرومدی کوچکی نیز در پوسته زمین ایجاد میکند و مطالعات علمی نشان دادهاند که در برخی شرایط، نرخ وقوع بعضی زمینلرزهها ممکن است تحت تاثیر جزئی این تنشها قرار گیرد.
اما سازمان زمینشناسی ایالات متحده تاکید میکند که این اثر به معنای قابلیت «پیشبینی زلزله» نیست. جزرومدهای خورشیدی و قمری بهطور مداوم رخ میدهند و تاکنون الگویی پیدا نشده است که بر اساس آن بتوان زمان، محل و بزرگی یک زمینلرزه را از پیش تعیین کرد.
سابقه طولانی تلاش برای پیشبینی زلزله
تلاش انسان برای یافتن نشانههای پیش از زمینلرزه سابقهای طولانی دارد. رفتار غیرعادی حیوانات، تغییر سطح آب چاهها، انتشار گاز رادون، تغییرات میدانهای الکترومغناطیسی، نورهای موسوم به «نور زلزله» و نیروهای جزرومدی ماه و خورشید از جمله پدیدههایی بودهاند که در دهههای گذشته بهعنوان نشانههای احتمالی پیش از زلزله بررسی شدهاند، اما هیچیک تاکنون نتوانستهاند به روشی قابلتکرار و قابلاعتماد برای پیشبینی دقیق زمینلرزه تبدیل شوند.
سازمان زمینشناسی آمریکا میگوید برای آنکه یک ادعا واقعا «پیشبینی زلزله» محسوب شود، باید سه عامل زمان، محل و بزرگی زمینلرزه را مشخص کند. در حالی که تاکنون هیچ دانشمند یا سازمان علمی نتوانسته است یک زمینلرزه بزرگ را با چنین مشخصاتی از قبل پیشبینی کند.
حتی تجربه مشهور پارکفیلد در کالیفرنیا نیز محدودیت این تلاشها را آشکار کرد. بر اساس الگوی زمینلرزههای گذشته، دانشمندان انتظار داشتند زلزله بعدی این منطقه احتمالا در دهه ۱۹۸۰ رخ دهد و تجهیزات گستردهای برای ثبت نشانههای احتمالی آن نصب کردند، اما زلزله موردانتظار سرانجام سال ۲۰۰۴ رخ داد و دادهها نیز نشانه قابلاتکایی برای پیشبینی زمان وقوع آن ارائه نکردند.
دانشمندان در مقابل «پیشبینی»، اکنون بیشتر از مفهوم «براورد احتمال» استفاده میکنند. برای مثال میتوان با بررسی گسلها و سابقه لرزهای یک منطقه، احتمال وقوع زمینلرزهای با بزرگی مشخص را طی چند دهه آینده تخمین زد یا پس از یک زمینلرزه بزرگ، احتمال و بزرگی پسلرزههای بعدی را محاسبه کرد، اما این موضوع با اعلام اینکه زلزلهای مشخص در روز یا هفتهای معین رخ خواهد داد، تفاوت اساسی دارد.
همین تفاوت، دلیل اصلی مخالفت جامعه علمی با ادعاهای هوگربیتس است، اما با وجود انتقاد گسترده زلزلهشناسان، هوگربیتس همچنان بر نظریه خود درباره ارتباط «هندسه سیارهای» و فعالیتهای لرزهای زمین اصرار دارد و میلیونها کاربر نیز هشدارهای او را دنبال میکنند.
در سوی دیگر این جدال، موضع جامعه علمی همچنان روشن است و دانش امروز میتواند مناطق پرخطر را شناسایی کند، احتمال وقوع زمینلرزهها را در بازههای زمانی بلندمدت براورد کند و حتی پس از آغاز یک زلزله، چند ثانیه پیش از رسیدن امواج مخرب به مناطق دورتر هشدار دهد، اما هنوز قادر نیست بگوید زمینلرزه بزرگ بعدی دقیقا کجا، چه زمانی و با چه شدتی رخ خواهد داد.
