در پی اعلام آتش‌بس دوهفته‌ای میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی با میانجی‌‌گری پاکستان، اسلام‌آباد روز شنبه ۲۲ فروردین‌ماه (۱۱ آوریل)، میزبان دور جدید مذاکرات نمایندگان تهران و واشنگتن شد.

اورشلیم‌پست در گزارشی به این اشاره کرد که چگونه پاکستان موفق شد در نقش میانجی‌ میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی وارد عمل شود و در صورت موفقیت‌آمیز بودن این گفتگوها بتواند در عرصه بین‌الملل جایگاه ویژه‌ای بیابد.

در این گزارش اشاره شده است که اسلام‌آباد، برخلاف میانجی‌های قبلی، روابط نزدیکی هم با تهران و هم با واشنگتن دارد. این کشور در جریان جنگ هدف انتقاد ایران قرار نگرفت و اکنون به بازیگری مهم در تلاش برای پایان دادن به این درگیری بدل شده است. نزدیکی پاکستان به تهران در این موضع نیز مشهود است که اسرائیل را به رسمیت نمی‌شناسد، هرچند بنیامین نتانیاهو گفته است که دو کشور نباید دشمن یکدیگر باشند.

در ابتدا، نقش میانجی‌گری پاکستان نامنتظره به نظر می‌رسید، اما طی همین هفته، این کشور جایگاهش در مقام بازیگری کلیدی برای کشاندن جمهوری اسلامی و ایالات متحده به میز مذاکره را تثبیت کرد. اکنون، با رسیدن نمایندگان دو کشور به اسلام‌آباد، جهان منتظر است ببیند آیا این مذاکرات ممکن است به پایان جنگ منجر شود یا نه.

از زمانی که واشنگتن و تهران روز سه‌شنبه با یک آتش‌بس اولیه ۱۴ روزه موافقت کردند، شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، به همراه وزیر امور خارجه و فرمانده ارتش این کشور، بارها درباره گفتگوهایشان با رهبران جهان پیام‌هایی منتشر و بر نقش میانجی‌گرانه‌شان تاکید کردند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، نیز از سال گذشته بارها از ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، با عنوان «فیلد مارشال مورد علاقه من» یاد کرده است، به‌ویژه پس از آنکه او در برقراری آتش‌بس میان پاکستان و هند نقش داشت.

اسلام‌آباد معمولا در دیپلماسی‌های حساس بین‌المللی نقش میانجی را بر عهده نمی‌گیرد، اما این بار به چند دلیل وارد این جایگاه شده است: از یک سو روابط نسبتا خوبی هم با واشنگتن و هم با تهران دارد و از سوی دیگر، منافع زیادی در پایان یافتن این جنگ برای خود می‌بیند.

مقام‌های پاکستانی گفته‌اند که تلاش‌های علنی برای صلح، نتیجه هفته‌ها دیپلماسی پشت‌پرده بوده، هرچند آنها جزئیات زیادی ارائه نکردند.

کمک به انتقال طرح اولیه ۱۵بندی آمریکا به ایران

نقش پاکستان در مذاکرات جمهوری اسلامی و ایالات متحده چند هفته پیش و در پی انتشار گزارش‌های رسانه‌ای مطرح شد. سپس مقام‌های اسلام‌آباد تایید کردند که پیشنهاد آمریکا به جمهوری اسلامی منتقل شده است. هنوز مشخص نیست چه کسی راه ارتباطی ایران در این مذاکرات غیرمستقیم بوده است.

به گفته مقام‌های پاکستانی، پیام‌های آمریکا به ایران منتقل و پاسخ‌های تهران به واشنگتن بازگردانده می‌شد، اما توضیح دقیقی درباره نحوه انجام این روند یا افراد دخیل در آن ارائه نکردند. پاکستان همچنین اعلام کرد که ترکیه و مصر نیز در پشت‌پرده تلاش کرده‌اند.

اولتیماتوم نهایی آمریکا و اعلام توافق

پس از انتشار گزارش‌های اولیه و در حالی که روزها گذشت بی آنکه نشانه پیشرفت دیده شود، آخر هفته گذشته، دونالد ترامپ تهدیدهای خود را تشدید و ضرب‌الاجل نهایی را صادر کرد. او گفت اگر ایران تا روز سه‌شنبه تنگه هرمز را باز نکند، «تمام کشور ممکن است نابود شود.» او همان روز افزود: «امشب یک تمدن کامل از بین خواهد رفت. نمی‌خواهم این اتفاق بیفتد، اما احتمالا چنین خواهد شد.»

در همین حال، پاکستان و دیگر کشورها در پشت‌صحنه برای دستیابی به توافق و جلوگیری از تشدید تنش تلاش می‌کردند.

سپس، پیش از پایان ضرب‌الاجل، شهباز شریف در شبکه اجتماعی اکس نوشت: «با نهایت فروتنی، خوشحالم اعلام کنم که جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به همراه متحدانشان بر سر آتش‌بس فوری توافق کرده‌اند.» این موضوع را اول آمریکا و سپس ایران تایید کردند.

به باور برخی تحلیلگران، پاکستان می‌تواند با این نقش میانجی‌گری به جهان نشان دهد که یک بازیگر منطقه‌ای تاثیرگذار است.

روابط با ایالات متحده و جمهوری اسلامی

در گذشته، مذاکرات جمهوری اسلامی و ایالات متحده عمدتا از سوی کشورهایی مانند عمان و قطر تسهیل می‌شد، اما با قرار گرفتن این کشورها در معرض حملات ایران، این بار پاکستان این نقش را بر عهده گرفت.

تحلیلگران می‌گویند نزدیکی جغرافیایی پاکستان به ایران در کنار روابط دیرینه آن با آمریکا، موقعیتی خاص به این کشور بخشیده، به‌ویژه در زمانی که ارتباط مستقیم میان تهران و واشنگتن محدود است.

اسلام‌آباد همچنین روابط راهبردی نزدیکی با کشورهای خلیج فارس از جمله عربستان سعودی دارد و سال گذشته نیز با این کشور توافق همکاری دفاعی امضا کرده است.

با این حال، پاکستان هیچ رابطه دیپلماتیکی با اسرائیل ندارد. این کشور در سال ۱۹۴۷ در سازمان ملل علیه تشکیل اسرائیل رای داد و حاکمیت آن را به رسمیت نمی‌شناسد و اعلام کرده تا زمانی که کشور فلسطین در مرزهای پیش از ۱۹۶۷ با پایتختی قدس شرقی تشکیل نشود، این موضع را تغییر نخواهد داد.

روابط آمریکا و پاکستان نیز از سال گذشته بهبود یافته و شامل افزایش تعاملات دیپلماتیک و گسترش روابط اقتصادی بوده است. اسلام‌آباد همچنین به «هیئت صلح» ترامپ پیوسته که هدف آن تضمین صلح در غزه است، هرچند این اقدام با مخالفت گروه‌های اسلام‌گرا در داخل کشور روبه‌رو شد.

منافع پاکستان در موفقیت مذاکرات

حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه مواضع جمهوری اسلامی و تبعات آن، یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های اقتصادی و امنیت انرژی را در پاکستان ایجاد کرده است.

پاکستان بخش عمده نفت و گاز خود را از خاورمیانه تامین می‌کند و حدود پنج میلیون پاکستانی شاغل در کشورهای عربی هر ساله حواله‌هایی به کشور می‌فرستند که تقریبا معادل کل درآمد صادراتی پاکستان است.

افزایش تنش‌ها باعث بالا رفتن قیمت جهانی نفت شد و پاکستان را مجبور کرد قیمت سوخت را حدود ۲۰ درصد افزایش دهد؛ موضوعی که فشار بسیاری بر دولت شهباز شریف وارد کرد.

این جنگ همچنین به ناآرامی‌های داخلی این کشور دامن زد، آن هم در حالی که پاکستان ماه‌هاست با افغانستان نیز درگیر است.

اوایل این ماه، پس از حملات آمریکا به جمهوری اسلامی، اعتراضاتی در سراسر پاکستان شکل گرفت و درگیری‌هایی میان معترضان و نیروهای امنیتی در چند شهر رخ داد. روز اول مارس در کراچی، یک روز پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران و کشته شدن علی خامنه‌ای، دست‌کم ۲۲ نفر کشته و بیش از ۱۲۰ نفر زخمی شدند. همچنین ۱۲ نفر در پی تلاش برای حمله به کنسولگری آمریکا در کراچی کشته شدند.

سابقه پاکستان در میانجی‌گری

پاکستان سابقه‌ای طولانی در میانجی‌گری دارد. در دهه ۱۹۷۰، رئیس‌جمهور وقت این کشور، ژنرال یحیی خان، ارتباطات محرمانه‌ای را تسهیل کرد که به سفر تاریخی ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهوری وقت آمریکا، به چین در سال ۱۹۷۲ انجامید؛ سفری که زمینه‌ساز برقراری روابط دیپلماتیک میان واشنگتن و پکن در سال ۱۹۷۹ شد.

پس از آن، پاکستان در چندین منازعه پیچیده منطقه‌ای نقش ایفا کرد، از جمله در توافق‌نامه ژنو در سال ۱۹۸۸ که زمینه خروج نیروهای شوروی از افغانستان را فراهم کرد. اسلام‌آباد در مذاکرات تحت نظارت سازمان ملل، در خط مقدم و در مقام یک میانجی کلیدی، شرکت داشت و با همکاری نزدیک با آمریکا و دیگر طرف‌ها، به افزایش فشار بر مسکو برای خروج نیروهایش از افغانستان کمک کرد.

در سال‌های اخیر نیز میان طالبان افغانستان و آمریکا ارتباطاتی برقرار کرد که به مذاکرات دوحه و توافق سال ۲۰۲۰ انجامید و در نهایت به خروج نیروهای ناتو به رهبری آمریکا و بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ منجر شد.

اکنون نیز باید دید میانجی‌گری تازه این کشور میان تهران و واشنگتن می‌تواند ثمربخش باشد و در کارنامه میانجی‌گری اسلام‌آباد ثبت شود، یا آنکه اختلاف‌نظرهای پیش رو قوی‌تر از خواسته‌های این میانجی است.