پاکستان در آستانه میزبانی مذاکرات بسیار حساس ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته و به مرکز دیپلماسی جهانی بدل شده است؛ مذاکراتی که در شرایطی برگزار می‌شود که آتش‌بسی شکننده به‌سختی برقرار مانده تا دو طرف را پای میز مذاکره بیاورد.

این گفتگوها که از روز شنبه در اسلام‌آباد آغاز می‌شود، مهم‌ترین تعامل مستقیم میان واشنگتن و تهران از زمان شکست تلاش‌های دیپلماتیک پیشین به شمار می‌رود و در عین حال با تردیدهای عمیقی درباره امکان دستیابی به توافقی پایدار همراه است.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، روز جمعه پیش از عزیمت به اسلام‌آباد درباره این مذاکرات با لحن محتاطانه‌ای ابراز خوش‌بینی کرد؛ او قرار است ریاست هیئت آمریکایی را در مذاکرات با ایران بر عهده گیرد.

به گزارش عرب‌نیوز، ونس پیش از سوار شدن به هواپیما به خبرنگاران گفت: «ما مشتاقانه منتظر مذاکره‌ایم و فکر می‌کنم این روند مثبت خواهد بود.»

با این حال، او تاکید کرد که اگر واشنگتن احساس کند تهران همکاری نمی‌کند، موضع سخت‌گیرانه‌ای اتخاذ خواهد کرد.

ونس افزود: «همان‌طور که رئیس‌جمهور ایالات متحده گفته است، اگر ایرانی‌ها با حسن نیت مذاکره کنند، ما هم قطعا آماده‌ایم دست دوستی دراز کنیم. اما اگر بخواهند ما را بازی دهند، خواهند دید که تیم مذاکره‌کننده پذیرای این رفتار نخواهد بود.»

مقام‌های پاکستان برای تامین امنیت مذاکرات به‌سرعت اقدام کرده و عملا بخش‌های کلیدی شهر را همزمان با ورود نمایندگان دو کشور مسدود کرده‌اند.

وسعت تدابیر امنیتی هم اهمیت مذاکرات و هم خطرات پیرامون آن را نشان می‌دهد.

گزارش‌ها حاکی از آن است که خیابان‌های اطراف هتل سرینا، که به احتمال زیاد محل برگزاری مذاکرات است، تحت کنترل دولت قرار دارد. همچنین مسیرهای منتهی به این منطقه مسدود شده و ایست‌های بازرسی، موانع و گشت‌های امنیتی در سراسر اسلام‌آباد افزایش یافته است. نظارت بر حریم هوایی نیز تشدید شده و خدمات اضطراری در حالت آماده‌باش قرار دارند؛ امری که نشان‌دهنده نگرانی از هرگونه اختلال در این روند است.

اینگونه احتیاط کردن پاکستان ریشه در تهدیدات داخلی و خارجی دارد. به‌رغم کاهش حملات در شهرهای بزرگ پاکستان طی سال‌های اخیر، با بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان در سال ۲۰۲۱، فعالیت‌های شبه‌نظامیان در مرزهای غربی پاکستان دوباره افزایش یافته است. یک حمله انتحاری در اسلام‌آباد در ماه فوریه نیز نگرانی‌ها را تشدید کرد و به افزایش تنش کوتاه‌مدت اما شدید میان پاکستان و افغانستان انجامید.

برای پاکستان، این مذاکرات فرصتی کم‌نظیر برای حضور در کانون دیپلماسی جهانی است.

شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، در روزهای اخیر با رهبران اروپایی از جمله امانوئل مکرون، فردریش مرتز و جورجیا ملونی و همچنین رهبران کشورهای خلیج فارس مانند امیر قطر و پادشاه بحرین گفتگو کرده است. همچنین وزیر امور خارجه عربستان، فیصل بن فرحان، با مقام‌های ارشد پاکستان تماس تلفنی داشتند و درباره تحولات منطقه و تلاش‌ها برای بازگرداندن ثبات گفتگو کردند.

این تلاش‌های دیپلماتیک بازتاب اجماعی گسترده است در این باره که آتش‌بس تهران و واشنگتن باید حفظ شود و مذاکرات اسلام‌آباد باید به نتایج ملموس برسد.

پاکستان همچنین با شرکای کلیدی مانند عربستان سعودی و چین هماهنگی نزدیک داشته است؛ کشوری که گفته می‌شود نقش مهمی در متقاعد کردن تهران برای پذیرش آتش‌بس ایفا کرده است.

موقعیت خاص پاکستان، که روابط نزدیکی با واشنگتن، تهران، پکن و کشورهای خلیج فارس دارد، به آن امکان داده میان منافع متضاد نقش میانجی را ایفا کند. اما این نقش با خطراتی نیز همراه است. شکست مذاکرات ممکن است اعتبار پاکستان را تضعیف کند، در حالی که موفقیت می‌تواند بازگشت آن به صحنه دیپلماسی جهانی را تثبیت کند.

این مذاکرات بر پایه آتش‌بسی دو هفته‌ای بنا شده که با حملات هماهنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی آغاز شد و ایران در پاسخ، عملا تنگه هرمز را بست و مشکلی اساسی برای انتقال انرژی جهان ایجاد کرد.

به‌رغم بازگشایی محدود مسیر پس از آتش‌بس، عبور و مرور هنوز بسیار کمتر از حالت عادی است و تنش‌ها ادامه دارد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، تهران را به باز نکردن کامل تنگه متهم کرده، در حالی که جمهوری اسلامی حملات ادامه‌دار اسرائیل در لبنان را نشانه نقض آتش‌بس می‌داند. این اختلاف برداشت‌ها نشان‌دهنده شکنندگی توافق و دشواری تبدیل آن به صلحی پایدار است.

به باور تحلیلگران، در مذاکرات اسلام‌آباد، شکاف عمیقی میان مواضع آمریکا و جمهوری اسلامی وجود دارد. واشنگتن به دنبال محدودیت برنامه غنی‌سازی هسته‌ای ایران و تضمین جریان آزاد نفت از تنگه هرمز است. در مقابل، تهران پیشنهاد ۱۰ بندی ارائه کرده که شامل برقرار ماندن کنترل آن بر تنگه هرمز، به رسمیت شناختن حق غنی‌سازی، لغو تحریم‌ها و پایان حملات است.

جمهوری اسلامی همچنین موضوع دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری از هرمز را مطرح کرده که احتمالا با مخالفت شدید آمریکا و متحدانش روبه‌رو خواهد شد.

فراتر از این مسائل، وضعیت لبنان به یکی از موانع اصلی بدل شده است. آمریکا و اسرائیل معتقدند آتش‌بس شامل لبنان نمی‌شود و حملات اسرائیل علیه حزب‌الله ادامه دارد.

اما ایران با حمایت پاکستان تاکید دارد که لبنان نیز بخشی از توافق است و هشدار داده ادامه حملات ممکن است سبب شکست مذاکرات شود.

وزارت خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرده است که «برگزاری مذاکرات برای پایان جنگ، به پایبندی آمریکا به آتش‌بس در همه جبهه‌ها، به‌ویژه لبنان، بستگی دارد».

مقام‌های جمهوری اسلامی گفته‌اند اگر مسئله لبنان حل نشود مذاکرات «بی‌معنا» خواهد بود. در عین حال، دو طرف یکدیگر را به نقض آتش‌بس متهم می‌کنند که تردیدها درباره آمادگی آنها برای مصالحه را افزایش می‌دهد.

شکل مذاکرات هم نشان‌دهنده بی‌اعتمادی عمیق میان دو طرف است. به جای مذاکرات مستقیم، احتمالا دو طرف در اتاق‌های جداگانه خواهند نشست و میانجی‌های پاکستانی پیام‌ها را منتقل خواهند کرد؛ روشی که در مذاکرات قبلی با میانجی‌گری عمان نیز به کار رفته بود. این روش، روند گفتگو را کندتر و دستیابی به توافق را دشوارتر می‌کند.

برخی معتقدند حتی در صورت پیشرفت مذاکرات، عوامل خارجی می‌توانند آن را به‌سرعت تضعیف کنند. ادامه عملیات اسرائیل در لبنان یکی از مهم‌ترین تهدیدها است و نگرانی‌ها از تشدید درگیری‌ها همچنان وجود دارد.

در همین حال، کشورهای اروپایی و حوزه خلیج فارس خواستار ثبات و بازگشت جریان عادی انرژی هستند و فشارهایی بر اسرائیل برای جلوگیری از حملات گسترده به بیروت وجود دارد.

پاکستان همچنین نگرانی‌های متحدان خلیج فارس را، که در جریان این درگیری هدف حملات ایران قرار گرفتند، مطرح خواهد کرد، امری که مذاکرات را بیش از پیش پیچیده می‌کند.

فراتر از سیاست، این مذاکرات اهمیت اقتصادی عظیمی دارد. اختلال در تنگه هرمز در بازارهای انرژی نوساناتی ایجاد کرده و می‌تواند بر تورم، تجارت و رشد اقتصادی جهانی تاثیر بگذارد. یک توافق پایدار که جریان آزاد نفت و گاز را تضمین کند، به ثبات بازارها کمک خواهد کرد. در مقابل، شکست مذاکرات ممکن است به تشدید تنش‌ها و اختلال بیشتر منجر شود.

آتش‌بس فعلی تنها دو هفته دوام دارد و مذاکره‌کنندگان زمان محدودی برای پیشرفت دارند. دیپلمات‌ها می‌گویند هدف فوری لزوما دستیابی به صلح کامل نیست، بلکه ایجاد چارچوبی برای تمدید آتش‌بس و ادامه مذاکرات است.