عربستان سعودی در چارچوب چشمانداز ۲۰۳۰، با سرمایهگذاری هدفمند در حوزه آموزش و اصلاح ساختار بازار کار، در حال آموزش نسل تازهای از زنان فعال در حوزه هوش مصنوعی است؛ روندی که بسیاری آن را الگوی مهمی در سطح جهانی میدانند.
عربستان سعودی با تکیه بر اهداف چشمانداز ۲۰۳۰ میکوشد نقش زنان در اقتصاد دیجیتال را بهطور قابل توجهی افزایش دهد و این مسیر از طریق سیاستهای دولتی و برنامههای بخش خصوصی دنبال میشود. در این چارچوب، برنامههایی برای آموزش و توانمندسازی زنان در حوزه هوش مصنوعی اجرا شده تا حضور آنان از سطح آموزش فراتر رود و به جایگاههای تخصصی و مدیریتی برسد.
اریب الاویشق، معاون پژوهش هوش مصنوعی در یک شرکت فناوری در عربستان سعودی، میگوید این کشور از نظر نسبت مشارکت زنان در آموزشهای مرتبط با هوش مصنوعی در جایگاه بالایی قرار دارد، موضوعیکه به گفته او نشاندهنده توجه جدی به نقش زنان در این حوزه است.
به گفته او، این روند به آموزش محدود نیست و به حوزه نوآوری نیز رسیده است. به باور او، همین رویکرد است که عربستان سعودی را از بسیاری کشورها متمایز کرده است. او تاکید میکند این تحول حاصل یک مسیر کوتاهمدت نیست، بلکه نتیجه سالها سرمایهگذاری در آموزش است، مسیری که بهویژه از سال ۲۰۱۶ شتاب گرفته است.
در این روند طرح بورسیههای تحصیلی نیز نقش مهمی داشتند. عربستان سعودی طی سالهای گذشته دهها هزار دانشجو اعم از زن و مرد را برای ادامه تحصیل به خارج از کشور اعزام کرده است. تنها در یکی از این طرحها، از سال ۲۰۰۵ تاکنون، صدها هزار نفر از این حمایتها بهرهمند شدهاند.
در داخل کشور نیز دانشگاههایی مانند دانشگاه شاهدخت نوره بنت عبدالرحمن، که بزرگترین دانشگاه ویژه زنان در جهان است، در تربیت فارغالتحصیلان زن در رشتههای علمی و مهندسی نقش مهمی داشتهاند. بر اساس آمار، از سال ۲۰۱۷ تعداد فارغالتحصیلان زن در عربستان سعودی از مردان بیشتر شده است.
الاویشق، که تحصیلاتش در رشتههای مرتبط با رایانه است، میگوید علاقهاش به هوش مصنوعی از همان سالهای ابتدایی تحصیلش شکل گرفت؛ زمانی که نبود این حوزه در برنامههای آموزشی توجه او را جلب کرده بود. بهگفته او، اجرای چشمانداز ۲۰۳۰ نقطه عطفی در ورود زنان به بازار کار بود. در آن زمان، بیش از نیمی از زنان عربستان سعودی تحصیلات دانشگاهی نداشتند، و در بازار کار هم سهم محدودی داشتند.
در این چارچوب، چشمانداز ۲۰۳۰ هدفی عینی را برای افزایش مشارکت زنان در بازار کار تعیین کرد و همزمان برخی محدودیتهای ساختاری نیز کاهش یافت، از جمله رفع ممنوعیت رانندگی زنان، تصویب قوانین مقابله با آزار و اذیت در محیط کار و اصلاح مقرراتی که به استقلال بیشتر زنان در امور اقتصادی و اجتماعی کمک کرد. بر اساس این روند، نرخ مشارکت زنان در بازار کار تا سال ۲۰۲۵ به بیش از ۳۶ درصد رسید که فراتر از هدف تعیینشده بود.
در سطح سیاستگذاری، عربستان سعودی میکوشد حضور زنان در حوزههای علمی و فناوری را تقویت کند، اقدامی که در راستای برنامههای توسعهای این کشور ارزیابی میشود. سرمایهگذاری در فناوریهای نوین هم افزایش یافته و شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی توانستهاند منابع مالی قابل توجهی جذب کنند.
در همین راستا، برنامههایی برای آموزش گسترده زنان در حوزه داده و هوش مصنوعی اجرا شده و صدها هزار نفر در این زمینه آموزش دیدهاند. طبق آمارهای جهانی، سهم زنان در مشاغل مرتبط با هوش مصنوعی همچنان محدود است. با این حال، به گفته کارشناسان، عربستان سعودی میکوشد آن را تغییر دهد. اریب الاویشق در پایان میگوید مسیر طیشده در این کشور نشان میدهد توسعه اقتصادی و افزایش مشارکت و توانمندسازی زنان هدفی واحدند و از هم جدا نیستند.
