ماموریتی برای نجات رصدخانه فضایی نیل گرلز سوییفت، یکی از قدیمی‌ترین رصدخانه‌های ناسا که در معرض سقوط به زمین قرار دارد، آغاز شده است. به گزارش سی‌ان‌ان، در صورت موفقیت، این نخستین بار خواهد بود که یک ماموریت رباتیک تجاری فضاپیمای بدون سرنشین ناسا را که برای تعمیر در مدار طراحی نشده بود، در فضا مهار می‌کند و مدار آن را افزایش می‌دهد.

رصدخانه سوییفت به‌دلیل کاهش ارتفاع ناشی از مقاومت جو و افزایش فعالیت‌های خورشیدی، به آستانه حداقل ارتفاع عملیاتی نزدیک شده است. این رصدخانه نزدیک به ۲۲ سال است که اجرام کیهانی را در طول‌موج‌های مختلف نور مطالعه می‌کند. تیم عملیاتی سوییفت برای کاهش مصرف انرژی و مقاومت هوا، موقعیت آن را تغییر داده است، اما ناسا پیش‌بینی می‌کند اگر ارتفاع آن از حدود ۳۰۰ کیلومتر کمتر شود، احتمالا در پاییز امسال وارد جو زمین می‌شود و از بین خواهد رفت.

پس از طرح احتمال پایان زودهنگام ماموریت سوییفت، ناسا از شرکت‌ها خواست راهکار ارائه کنند. این سازمان در سپتامبر شرکت آمریکایی کاتالیست اسپیس تکنالاجیز (Katalyst Space Technologies) را برای اجرای این ماموریت برگزید و ۹ ماه فرصت داد تا فضاپیمایی را طراحی، تولید، آزمایش و پرتاب کند که بتواند به سوییفت برسد و طول مدار آن را افزایش دهد.

ماهواره رباتیک این شرکت با نام لینک (LINK) را موشک پگاسوس اکس‌ال (Pegasus XL) شرکت نورثروپ گرومن به فضا پرتاب کرد. موشک پس از آنکه از هواپیمای استارگیزر (Stargazer) در ارتفاع حدود ۱۲ هزار متری بر فراز جزایر مارشال رها شد، موتورهایش روشن شد و ماهواره را مستقیم در مدار سوییفت قرار داد. این پرتاب پس از چندین تاخیر ناشی از شرایط جوی و رفع یک مشکل نرم‌افزاری انجام شد و پس از ورود لینک به مدار، با تیم‌های زمینی با موفقیت ارتباط برقرار کرد.

اکنون لینک باید طی چند ماه آینده به رصدخانه ۱۴۵۲ کیلوگرمی سوییفت نزدیک شود، آن را با بازوهای رباتیکش مهار کند و ارتفاع مدارش را به حدود ۶۰۰ کیلومتر افزایش دهد. مسئولان ناسا تاکید کرده‌اند که با وجود پیشرفت ماموریت، همچنان خطرهای متعددی پیش رو است.

تمام ماهواره‌ها و فضاپیماهای مستقر در مدار پایین زمین، به‌ویژه اگر سامانه پیشران نداشته باشند، به‌دلیل مقاومت طبیعی جو، به‌تدریج ارتفاع از دست می‌دهند. در مورد سوییفت، افزایش فعالیت خورشید طی سال‌های اخیر این روند را تشدید کرده است. خورشید در سال ۲۰۲۴ به اوج چرخه ۱۱ ساله فعالیتش رسید و شراره‌های خورشیدی و فوران‌های تاج خورشیدی باعث انبساط جو زمین و افزایش مقاومت هوا برای سوییفت شد.

مدیرعامل کاتالیست اسپیس گفت سوییفت برای تعمیر در مدار طراحی نشده بود، اما موفقیت این ماموریت می‌تواند الگویی برای افزایش عمر فضاپیماهایی باشد که چنین قابلیتی در طراحی اولیه آن‌ها پیش‌بینی نشده است. به گفته او، استفاده از فضاپیماهای رباتیکی که بتوانند ماهواره‌ها را جابه‌جا، تعمیر، سوخت‌گیری یا بازسازی کنند، برای فعالیت‌های آینده در فضا ضروری است.

اندازه ماهواره لینک حدود یک‌سوم سوییفت است، ۳۹۹ کیلوگرم وزن دارد و به صفحات خورشیدی و سه بازوی رباتیک مجهز است. این ماهواره از سوییفت نقشه‌برداری می‌کند تا مناسب‌ترین نقاط برای مهار و نگه داشتنش را شناسایی کند. مهندسان احتمال می‌دهند پوشش عایق رصدخانه پس از بیش از دو دهه حضور در مدار دچار فرسودگی یا جابه‌جایی شده باشد؛ مشکلی که پیش‌تر در ماموریت‌های تعمیر تلسکوپ فضایی هابل نیز مشاهده شده بود.

پس از مهار سوییفت، لینک با استفاده از سه پیشران یونی، مدار رصدخانه را طی دو تا سه ماه به ارتفاع اولیه بازمی‌گرداند و سپس، از آن جدا می‌شود و وارد جو زمین خواهد شد. دانشمندان امیدوارند فعالیت‌های غیرمنتظره خورشید باعث اختلال در این عملیات نشود.

سوییفت در سال ۲۰۰۴ برای مطالعه انفجارهای پرتو گاما، پرانرژی‌ترین انفجارهای شناخته‌شده در جهان، به فضا پرتاب شد و تاکنون بیش از ۲۰۰۰ منبع این انفجارها را شناسایی کرده است. این رصدخانه بعدها دامنه فعالیتش را گسترش داد و مطالعه اجرام آسمانی را در نور مرئی، فرابنفش، پرتو ایکس و پرتو گاما آغاز کرد. توانایی تغییر سریع جهت باعث شده است سوییفت بتواند در مدت چند دقیقه رویدادهای تازه کیهانی را رصد کندــ قابلیتی که امکان مطالعه دنباله‌دارها، امواج گرانشی و سیاه‌چاله‌ها را نیز فراهم کرده است.

در صورت موفقیت ماموریت، فعالیت علمی کامل سوییفت از پاییز از سر گرفته خواهد شد و از داده‌های آن در کنار رصدخانه‌هایی مانند تلسکوپ هابل، تلسکوپ فضایی جیمز وب و تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن برای مطالعه پدیده‌های اخترفیزیکی استفاده خواهد شد.