با تشدید عملیات نظامی مشترک ایالات متحده و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی و هدف قرار گرفتن افراد و نهادهای حاکمیتی، نشانه‌ها حاکی از آن است که کارگزاران حکومت برای تضمین بقای خود، به‌شکلی فزاینده به استفاده از سپر انسانی روی آورده‌اند.

در شرایطی که اینترنت در ایران قطع و ارتباطات به‌شدت مختل شده، همان تعداد محدود پیام‌هایی که کاربران داخل کشور در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند، نشان می‌دهد که مقام‌ها و نیروهای سرکوب در معابر عمومی و در مجاورت منازل مسکونی مستقر شده‌اند. گزارش‌های متعددی هم منتشر شده است که از استفاده از مساجد، بیمارستان‌ها و مدارس برای استقرار تجهیزات، نیروهای امنیتی و حتی برخی مقام‌های حکومتی حکایت دارد.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، روز سه‌شنبه دوازدهم اسفندماه، کنفرانس خبری خود را با حضور تعدادی از خبرنگاران در یک مدرسه برگزار کرد. تصاویر این نشست در رسانه‌ها منتشر شده است. هم‌زمان، تصویری در شبکه اجتماعی ایکس فراگیر شد که نشان می‌داد شماری از افراد با لباس‌ نظامی در حیاط یک مدرسه دخترانه به نام «رقیه» در تهران در حال برگزاری جلسه‌اند.

ویدیوها و تصاویر دیگری نیز منتشر شده است که حضور نیروهای امنیتی و نظامی در مدارس را آشکار می‌کند. از جمله در شیراز گزارش شده است که شماری از ماموران و نیروهای نظامی از پادگان‌ها به مدارس، به‌ویژه مدارس دخترانه، منتقل شده‌اند.

یک روز پیش از آغاز عملیات نظامی اسرائیل و آمریکا علیه جمهوری اسلامی، شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان ایران با انتشار تصویری از ادوات جنگی مستقر در یکی از مدارس ایران، هشدار داده بود که جمهوری اسلامی، کودکان و مدارس را به «سپر تجهیزات مرگبار» خود کرده است.

برخی منابع محلی در کردستان نیز خبر دادند که تجهیزات نظامی سنگین و انواع سلاح‌ها برای استفاده علیه مردم در مدارس جاسازی شده‌اند.

مسعود پزشکیان، رئیس دولت چهاردهم جمهوری اسلامی، روز دوشنبه با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، آمریکا و اسرائیل را به هدف قرار دادن بیمارستان‌ها و مدارس متهم کرد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، هم در گفتگو با صداوسیما مدعی شد: «آمریکایی‌ها و صهیونیست‌ها از مردم ایران کینه دارند و به همین دلیل مراکز غیرنظامی و مدارس را هدف قرار می‌دهند.»

سخنگوی وزارت امور خارجه نیز بدون آنکه توضیح دهد چرا یک مدرسه به‌عنوان محل برگزاری نشست خبری انتخاب شده است، آمریکا و اسرائیل را به هدف قرار دادن بیمارستان گاندی و یک مدرسه دخترانه در میناب متهم کرد.

مقام‌های جمهوری اسلامی به‌طور مداوم به حمله به بیمارستان گاندی و مدرسه «شجره طیبه» میناب استناد می‌کنند؛ رویدادی که طبق آمار رسمی، به کشته شدن ۱۷۱ دانش‌آموز و تخریب بخش‌هایی از بیمارستان انجامید. با این حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در پاسخ به پرسشی درباره گزارش رسانه‌های دولتی ایران مبنی بر کشته شدن دانش‌آموزان در حمله به یک مدرسه ابتدایی دخترانه در میناب، تاکید کرد که آمریکا «هیچ‌گاه عمدا مدارس را هدف قرار نمی‌دهد».

روبیو همچنین اعلام کرد در صورت صحت گزارش‌ها، وزارت دفاع آمریکا موضوع را بررسی خواهد کرد و فرماندهی مرکزی این کشور نیز در حال ارزیابی گزارش‌های مربوط به «خسارت به غیرنظامیان» است.

در مورد بیمارستان گاندی نیز ارتش اسرائیل اعلام کرد که زیرساخت نظامی مجاور این بیمارستان هدف قرار گرفته است.

منابع رسمی جمهوری اسلامی حادثه مدرسه شجره طیبه میناب را مرگبارترین رویداد از زمان آغاز جنگ مشترک اسرائیل و آمریکا توصیف کرده‌اند.

هرچند مدارس در ایران در حال حاضر تعطیل‌اند، به دلیل موقعیت جغرافیایی این مراکز که بیشتر در نقاط پرتردد، متراکم و پرجمعیت شهری در مجاورت مناطق مسکونی، مراکز خرید و مسیرهای اصلی رفت‌وآمد قرار دارند، استقرار مقام‌های امنیتی و سیاسی و تجهیزات نظامی در چنین مکان‌هایی همچنان با خطر جدی برای غیرنظامیان همراه است.

در صورت صحت گزارش‌ها، استفاده از این فضاها به‌عنوان سپر انسانی برای جمهوری اسلامی می‌تواند دو کارکرد هم‌زمان داشته باشد:

نخستین مورد افزایش هزینه هرگونه حمله احتمالی و در نتیجه کاهش احتمال هدف قرار گرفتن این نقاط است، زیرا حضور در بافت‌های متراکم شهری عملا خطر وارد آمدن تلفات به غیرنظامیان را بالا می‌برد و می‌تواند نوعی بازدارندگی ایجاد کند و به فرصتی برای حفاظت از مقام‌ها یا تجهیزات مستقر در آن مکان‌ها تبدیل شود.

کارکرد دوم، ایجاد بستر برای طرح اتهام نقض حقوق بشر علیه اسرائیل و ایالات متحده در صورت وقوع حمله است. در چنین شرایطی، هرگونه خسارت به این مراکز به‌سرعت به یک پرونده رسانه‌ای و حقوق بشری در سطح بین‌المللی تبدیل شود و افکار عمومی جهان را تحت تاثیر قرار دهد. چنانکه ستاد حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران با استناد به کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو ۱۹۴۹ و پروتکل‌های الحاقی، با انتشار بیانیه‌ای «حمله به مراکز درمانی، امدادرسانی، هلال احمر، رسانه‌ای، مدارس و اماکن مسکونی» را محکوم کرده و این اقدام‌ها را «نقض فاحش، گسترده و نظام‌مند حقوق بین‌الملل، حقوق بشردوستانه و تعهدات و موازین بنیادین حقوق بشر» دانسته است.

این موضع‌گیری در حالی مطرح می‌شود که بر اساس همان اسناد حقوق بشر بین‌المللی، استفاده از اماکن غیرنظامی و حفاظت‌شده برای مقاصد نظامی نیز می‌تواند مصداق نقض قوانین مخاصمات مسلحانه تلقی شود، زیرا چنین اقدامی، این مراکز را از وضعیت حمایتی ویژه خارج می‌کند و غیرنظامیان را در معرض خطر قرار می‌دهد.