در آستانهٔ زمستان ۱۴۰۵، هشدارهای مسئولان جمهوری اسلامی ایران درباره احتمال قطع همزمان گاز و برق، نگرانی از اختلال گسترده در زندگی مردم را افزایش داده است. مقام‌های دولتی خسارت‌های جنگ ۳۹روزه اخیر و افزایش مصرف را به عنوان دلایل این وضعیت برجسته می‌کنند، با این حال بحران تأمین انرژی در ایران از سال‌ها پیش از جنگ اخیر و با خاموشی‌ها، محدودیت گاز صنایع و کمبود سوخت نیروگاه‌ها، مشخص شده بود.
سالار واعظی، مدیر روابط عمومی سندیکای صنعت برق، با هشدار دربارهٔ کاهش ۱۳ میلیارد مترمکعبی گاز نسبت به سال گذشته، نوشت که در زمستان، ممکن است در بعضی شهرها گاز و برق همزمان قطع شود. او دربارهٔ کافی نبودن سوخت مخازن نیروگاه‌ها هم هشدار داد.
محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، نیز دوشنبه چهارم آبان در شورای اقتصاد، از آسیب به ظرفیت تولید ۲۳۰ میلیون مترمکعب گاز سخن گفت و اعلام کرد دولت برای مشترکان پرمصرف افزایش قیمت را دنبال می‌کند و تهدید کرد که در صورت بی‌توجهی به میزان مصرف، گاز این مشترکان قطع خواهد شد.
همزمان حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، حفظ پایداری شبکه در فصل سرما را نیازمند کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی مصرف دانست. پورمحمدی پیش‌تر نیز در تلویزیون هشدار داده بود که افت فشار می‌تواند گاز یک شهر را قطع کند.
در گلستان، سیدرضا حسینی، مدیرکل پدافند غیرعامل استان، قطع گاز در صورت برودت هوا را «حتمی» دانست. برگزاری مانور قطع گاز با مشارکت ۱۰ استان و توجه ویژه به گلستان، مازندران و خراسان شمالی هم نشان می‌دهد دستگاه‌های اجرایی برای اختلالی فراتر از محدودیت‌های معمول آماده می‌شوند.
وابستگی تولید برق به گاز خطر قطع همزمان این دو منبع انرژی را جدی‌تر می‌کند. با افزایش تقاضا برای گرمایش، دولت به منظور تأمین گاز خانگی، تحویل سوخت به نیروگاه‌ها را محدود می‌کند. نیروگاه‌ها در چنین شرایطی به گازوئیل و مازوت نیاز دارند و اگر ذخایر یا امکان انتقال این سوخت‌ها کافی نباشد، ظرفیت تولید برق کاهش می‌یابد. خاموشی پکیج‌ها، پمپ‌های گردش آب و بسیاری از سامانه‌های گرمایشی را هم از کار می‌اندازد و حتی خانه‌های دارای لوله‌کشی گاز را هم بدون گرمایش می‌گذارد.
این چرخه پیش از جنگ اخیر هم برقرار بود و خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده چندساعته برای مشترکان خانگی و تجاری از اواسط دهه ۱۳۹۰، آغاز شد. مردم استان‌های شمالی ایران هم بیش از یک دهه است که با افت و قطع گاز شهری در ماه‌های سرد سال مواجه‌اند.
در اطلاعیه‌های شرکت توانیر، هم محدودیت تأمین گاز نیروگاه‌ها از دلایل قطع چندساعته برق در طول روز اعلام شده بود. اکنون مدیرعامل شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی از کاهش ۳۶ درصدی ذخایر سوخت مایع نیروگاه‌ها در ابتدای شهریور نسبت به سال قبل از آن خبر داده است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
با وجود تأکید مقام‌ها بر نقش مصرف خانگی، آمارهای مقایسه‌ای تصویر متفاوتی ارائه می‌کند. داده‌های بانک جهانی برای سال ۲۰۲۳، نشان می‌دهد مصرف سرانه برق ایران حدود سه هزار و ۸۱۵ کیلووات‌ساعت بود. این رقم در عربستان سعودی، حدود ۱۱ هزار و ۹۱۱، در امارات، ۱۵ هزار و ۲۸۵، در کویت، ۱۶ هزار و ۴۹۶ و در قطر، ۱۹ هزار و ۹۶۳ کیلووات‌ساعت بود. به این ترتیب مصرف سرانه برق ایران نزدیک به یک‌سوم عربستان سعودی و کمتر از یک‌چهارم کویت است و نشان می‌دهد نسبت دادن بحران برق به مصرف استثنایی ایرانیان، بدون بررسی وضعیت تولید، بازده نیروگاه‌ها و اتلاف شبکه، توضیح کاملی ارائه نمی‌کند.
فرسودگی وسایل گرمایشی و ساختمان‌های فاقد عایق نیز مسائلی‌اند که اصلاح آن‌ها به سرمایه‌گذاری دولت و افزایش توان مالی خانوارها وابسته است.
تناقض اصلی فاصلهٔ میان ظرفیت منابع زیرزمینی و توان تأمین پایدار انرژی است. بنا بر ارزیابی اداره اطلاعات انرژی آمریکا، ایران دومین دارندهٔ ذخایر اثبات‌شدهٔ گاز و سومین دارندهٔ ذخایر نفت جهان است و از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گاز محسوب می‌شود. بنابراین مسئله کوچک بودن مطلق تولید نیست، بلکه ناکافی بودن عرضه قابل‌اتکا در برابر نیاز شبکه و فقدان ظرفیت جبران در روزهای اوج مصرف است.
در پارس جنوبی، افت فشار مخزن به تجهیزات پیشرفته فشارافزایی نیاز دارد. بررسی مرکز سیاست جهانی انرژی دانشگاه کلمبیا نشان می‌دهد تحریم‌ها دسترسی ایران به تجهیزات تراکم گاز و فناوری حفظ فشار را محدود کرده است.
تفاوت مسیر توسعه ایران و قطر در میدان مشترک نیز به دلیل دسترسی متفاوت به سرمایه، فناوری و زیرساخت صادرات است. سیاست خارجی تقابلی جمهوری اسلامی ایران و تداوم تحریم‌ها همراه با کمبود سرمایه‌گذاری داخلی، تأمین این نیازها را دشوارتر کرده است.
اکنون خسارت جنگ بر شبکه‌ای تحمیل شده است که پیش‌تر نیز حاشیه اطمینان کافی نداشت. افزایش تعرفه و تهدید به قطع گاز می‌تواند مصرف را محدود کند، اما جای تجهیزات فشارافزایی، بازسازی نیروگاه‌ها، ذخیره‌سازی سوخت و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را نمی‌گیرد. برای خانواده‌ها، حاصل این عقب‌ماندگی احتمال در پیش بودن زمستانی است که در آن، خاموشی و قطع گاز گرمایش، روشنایی و دسترسی به خدمات ضروری را همزمان مختل خواهد کرد.
