تعدادی از نزدیکترین افراد به اشرف غنی، رئیسجمهوری پیشین افغانستان، که در ۱۵ اوت ۲۰۲۱ همراه با او از کابل به امارات متحده عربی گریختند و سقوط دولت جمهوری را رقم زدند، پس از گذشت چهار سال و نیم از بازگشت طالبان به قدرت، در کشورهای مختلف جهان سرگرم کسبوکارهای شخصی یا کار در نهادهای مهم دولتی و بینالمللیاند و از فعالیتهای مرتبط با افغانستان فاصله گرفتهاند. در این میان تعداد اندکی به مقاومت مسلحانه و مبارزه سیاسی علیه طالبان روی آوردند و تعدادی دیگر در سکوت زندگی میکنند.
اشرف غنی که در انتخابات جنجالی ۲۰۱۴، که با تقلب گسترده همراه بود، به قدرت رسید، با شعار جوانگرایی شماری از چهرهها را در رأس نهادهای اصلی قدرت گماشت؛ افرادی که پس از سالها مهاجرت، از کشورهای غربی به افغانستان بازگشته بودند.
حمدالله محب، مدیرعامل شرکت اماراتی اوربیتورکس
در این میان، حمدالله محب، مشاور شورای امنیت ملی دولت اشرف غنی که دهلیز قدرت دولت جمهوری را اداره میکرد و بر اغلب ساختارها نفوذ داشت و در آستانه فروپاشی دولت جمهوری با طالبان نیز در تماس بود، اکنون بهعنوان مدیرعامل یک شرکت اماراتی در دبی کار میکند. محب که در فرار اشرف غنی و ۵۲ تن از همراهانش از کابل به امارات نقش کلیدی داشت، از سیاست فاصله گرفته و اداره یکی از شرکتهای مهم حوزه فناوری در خاورمیانه را بر عهده گرفته است.
شرکت اماراتی اوربیتورکس در حوزه فناوریهای فضایی فعال است و تمرکز اصلی آن بر طراحی، ساخت و یکپارچهسازی ماهوارههای کوچک و متوسط و ارائه راهکارهای عملیاتی مرتبط با زیرساختهای فضایی قرار دارد. این شرکت در سالهای اخیر بهعنوان یکی از بازیگران نوظهور اما اثرگذار صنعت فضایی امارات شناخته میشود و نقش مهمی در تقویت ظرفیت بومی این کشور در زنجیره ارزش فضا ایفا کرده است. منتقدان اشرف غنی همواره از گزینش چهرههایی که در رأس نهادهای امنیتی میگماشت انتقاد میکردند و بیشترین نگرانی معطوف به حضور افرادی بود که تجربه کافی در مدیریت بحران و درک شرایط افغانستان نداشتند. حمدالله محب که از چهرههای مورد اعتماد اشرف غنی بهشمار میرفت و در غیاب رئیسجمهور میتوانست درباره مسائل کلان کشوری تصمیم بگیرد، یکی از این افراد بود؛ چهرهای که صعودش در ساختار قدرت افغانستان برقآسا و غیرمنتظره بود و پس از فرار از افغانستان، ارتباطش با مردمی که زیر سلطه طالبان ماندند، قطع شد.
محب همزمان با نامزدی محمد اشرف غنی در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۱۴، بهتازگی دکترای فناوری اطلاعات خود را از دانشگاه برنل بریتانیا گرفته بود و پیش از آن بهعنوان مدیر بخش فناوری اطلاعات دانشگاه آمریکایی افغانستان فعالیت میکرد. حضور محب در ستاد انتخاباتی اشرف غنی نخستین تجربه جدی او در سیاست بود، اما پیروزی غنی و تشکیل دولت وحدت ملی، او را یکباره وارد حلقههای بالای تصمیمگیری کرد؛ مسیری که برای یک چهره جوان و فاقد سابقه سیاسی کلاسیک، شتابی کمسابقه داشت.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
بحران انتخابات ۲۰۱۴ و تشکیل دولت وحدت ملی فرصت جهش بعدی را برای محب فراهم کرد. در تقسیم قدرت میان اشرف غنی و عبدالله عبدالله، سفارت افغانستان در واشنگتن به سهم غنی رسید و او حمدالله محب ۳۲ ساله را بهعنوان سفیر به آمریکا فرستاد. غنی این انتخاب را نماد باور خود به «نسل جوان» معرفی میکرد، هرچند محب تا آن زمان تجربهای فراتر از فعالیتهای اجتماعی، رهبری یک انجمن مهاجران افغان در لندن و حضور در ستاد انتخاباتی نداشت. با این حال، محب در واشنگتن با اتکا به شبکهسازی گسترده و همراهی همسر آمریکاییاش، بهسرعت با وزارت خارجه، کنگره و محافل سیاسی آمریکا ارتباط گرفت و همزمان سفارت افغانستان را به پایگاهی برای دفاع از اشرف غنی و مقابله رسانهای با رقبای او تبدیل کرد.
نقطه عطف صعود محب، اوت ۲۰۱۸ و استعفای ناگهانی حنیف اتمر از شورای امنیت ملی بود. این رخداد راه را برای ورود مستقیم او به قلب قدرت در کابل باز کرد. اشرف غنی بلافاصله حمدالله محب را بهعنوان مشاور امنیت ملی منصوب کرد و او در کمتر از سه سال، از یک مدیر فناوری اطلاعات در دانشگاهی خصوصی، به یکی از تأثیرگذارترین چهرههای دولت جمهوری رسید. محب در شورای امنیت ملی دست به تغییرات گسترده زد و با تکیه بر رویکرد جوانسازی و حذف رهبران سنتی، به تشدید تنشهای سیاسی و قومی دامن زد. هرچند این رویکرد در نهایت به انزوای بیشتر اشرف غنی انجامید، اما او تا آخرین روز حکومت، از جایگاه و تصمیمهای محب حمایت کرد.
فضل محمود فضلی، پزشک در سوئد
چهره دیگری که در حلقه افراد مورد اعتماد اشرف غنی حضور داشت و همراه با او در ۱۵ اوت از کابل گریخت، فضل محمود فضلی است؛ فردی که بهعنوان رئیس اداره امور ریاستجمهوری کار میکرد و فراتر از این مسئولیت، بر تصمیمگیریهای اشرف غنی و ساختار قدرت نفوذ داشت. فضلی در جریان همکاری با اشرف غنی با اتهامات فراوانی روبهرو بود و منتقدان رئیسجمهور پیشین، او را شریک همه سازوکارهای قدرت میدانستند.
فضلی نیز مانند محب از چهرههایی بود که همزمان با به قدرت رسیدن اشرف غنی در سال ۲۰۱۴، بهسرعت وارد مدار سیاست افغانستان شد. او که در آن زمان بهعنوان پزشک در سوئد کار میکرد، از همانجا به حلقه نزدیکان غنی پیوست و در جریان انتخابات پرتنش ۲۰۱۴، نقش فعالی در مدیریت رسانهای کارزار انتخاباتی او ایفا کرد. ارتباط مستمر فضلی با ستاد انتخاباتی غنی، بهویژه در فضای مجازی، زمینهساز اعتماد سیاسی شد و پس از تشکیل دولت وحدت ملی، او کار پزشکی در سوئد را رها کرد و راهی کابل شد تا در کنار رئیسجمهوری تازهمنتخب قرار گیرد.
فضلی از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ در مقام مشاور امور بهداشت و درمان اشرف غنی فعالیت داشت؛ سمتی که در عمل بیشتر پوششی برای نقش سیاسی او بود. در سال ۲۰۱۸، با ارتقای جایگاهش به مشاور ارشد رئیسجمهوری در امور سیاسی، نفوذ او در ارگ بهطور محسوسی افزایش یافت و به یکی از گلوگاههای دسترسی به اشرف غنی بدل شد. حضور پررنگ او در نشستهای سیاسی و ایفای نقش میانجی در برخی منازعات داخلی، از جمله تلاش برای واسطهگری میان غنی و عبدالرشید دوستم، نامش را بهعنوان فردی اثرگذار بر تصمیمهای رئیسجمهوری مطرح کرد و در آوریل ۲۰۲۰ به ریاست اداره امور ریاستجمهوری گمارده شد.
فضلی که یکی از ۵۲ تن همراه اشرف غنی هنگام فرار از افغانستان در ۱۵ اوت ۲۰۲۱ بود، بار دیگر به سوئد بازگشت و در سپتامبر همان سال، کارش را بهعنوان پزشک در پایتخت این کشور از سر گرفت. او نیز مانند محب از مسائل افغانستان فاصله گرفته است. فضلی در فوریه ۲۰۲۵، در مصاحبه با شبکه تلویزیونی کانال چهار سوئد درباره فرار از افغانستان گفت: «وقتی بر فراز کابل پرواز میکردیم، احساس گناه و شرم داشتم.»
اجمل احمدی، خزانهدار اشرف غنی
اجمل احمدی از چهرههایی است که مسیر قدرت و نفوذش در افغانستان نه از سیاست سنتی، بلکه از اقتصاد، مدیریت و شبکههای بینالمللی عبور کرد. او پس از سالها فعالیت در حوزه مدیریت دارایی، توسعه اقتصادی و سیاستگذاری مالی در خارج از افغانستان، بهتدریج وارد حلقه تصمیمگیری دولت جمهوری شد و در دوره اشرف غنی، رهبری مهمترین ارکان اقتصادی کشور را بر عهده گرفت. احمدی ابتدا بهعنوان مشاور ارشد اقتصادی رئیسجمهور وارد کابل شد و سپس به وزارت صنعت و تجارت و در نهایت به ریاست بانک مرکزی افغانستان رسید.
پس از فروپاشی دولت جمهوری، احمدی همراه با اشرف غنی از افغانستان گریخت و بار دیگر به عرصه بینالمللی بازگشت. او اکنون بهعنوان پژوهشگر ارشد در دانشگاه هاروارد بر بانکداری مرکزی در کشورهای نوظهور تمرکز دارد و مانند محب و فضلی، با امور مرتبط با افغانستان خداحافظی کرده است.
ژنرال خوشحال سعادت، ورود به دنیای تجارت و زندگی مجلل
ژنرال خوشحال سعادت، معاون امور امنیتی وزارت داخله دولت اشرف غنی و از چهرههای مورد اعتماد حلقه اطراف رئیسجمهور، پس از فرار از افغانستان در اوت ۲۰۲۱، در ژانویه ۲۰۲۲ به فعالیتهای اقتصادی روی آورد. انتشار عکسهایی از حضور او در کلبهای شبانه مناطق اعیاننشین لندن، توجه گستردهای در شبکههای اجتماعی برانگیخت. در ۲۲ ژانویه ۲۰۲۲، پویان مختاری، آوازخوان ایرانی مقیم لندن و چهره مرتبط با یک سایت شرطبندی، تصاویری از خوشحال سعادت را در اینستاگرام منتشر کرد که او را در کلب انابل، یکی از مشهورترین باشگاههای شبانه مرکز لندن، نشان میداد. پس از آن، منصور مجید، بازرگان افغان که همراه سعادت در این گردهمایی حضور داشت، در فیسبوک نوشت که خوشحال سعادت به تجارت روی آورده و ورود او را به فعالیتهای اقتصادی تبریک گفت. با این حال، مشخص نیست سعادت که پیشینه اقتصادی شناختهشدهای نداشته، چگونه به ثروتی دست یافته که امکان سرمایهگذاری و زندگی مرفه در لندن را برایش فراهم کرده است.
خوشحال سعادت از زمان فرار از افغانستان، بارها در شبکههای اجتماعی حاکمیت و شیوه حکومتداری طالبان را نقد کرده، اما همزمان مواضع تندی علیه جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی افغانستان نیز گرفته است. موضع او درباره وضعیت جاری افغانستان روشن نیست و حتی در اکتبر ۲۰۲۵، در جریان درگیری مرگبار مرزی میان طالبان و مرزبانان پاکستان، از موضع طالبان علیه پاکستان دفاع کرد.
حلقه دوم متحدان اشرف غنی
در میان حلقه دوم متحدان اشرف غنی که او را در رهبری نهادهای دولتی و انتخابات ریاستجمهوری همراهی کردند، شماری پس از فرار از افغانستان با راهاندازی احزاب و ائتلافهای سیاسی در تبعید، فعالیت علیه طالبان را ادامه دادند و شماری دیگر در چارچوب جبهههای نظامی، به مبارزه مسلحانه روی آوردند. در این میان، ژنرال یاسین ضیاء که در دولت اشرف غنی مسئولیتهایی چون ریاست ستاد ارتش، معاونت امنیت ملی، استانداری تخار و مشاورت شورای امنیت را بر عهده داشت، در آوریل ۲۰۲۲ با ایجاد جبهه آزادی افغانستان وارد مبارزه نظامی با طالبان شد و اکنون این جبهه یکی از دو نیروی فعال نظامی در افغانستان است.
امرالله صالح، معاون نخست دولت اشرف غنی، که در ۱۴ اوت ۲۰۲۱ از کابل به پنجشیر رفت و به جبهه مقاومت ملی به رهبری احمد مسعود پیوست، پس از سقوط پنجشیر نیز به همراهی با این جبهه ادامه داد. صالح همچنان بر موضع ضدطالبانی خود پای میفشارد و از طریق روند سبز علیه طالبان فعالیت میکند.
بسمالله محمدی، آخرین وزیر دفاع دولت اشرف غنی، که برای آخرین بار در ۱۴ اوت ۲۰۲۱ برای بررسی وضعیت امنیتی و طرح دفاع از کابل به تپه بالاحصار رفت، پس از فرار از افغانستان به جبهه مقاومت ملی پیوست و اکنون از فرماندهان نظامی این جبهه است. او در چند مصاحبه و یادداشت رسانهای، فرار اشرف غنی را عامل اصلی فروپاشی نظام دانسته است.
احمد ضیا سراج، از چهرههای باسابقه امنیتی افغانستان، پس از نزدیک به دو دهه فعالیت در ساختار اطلاعاتی کشور، در سال ۲۰۱۹ به ریاست اداره امنیت ملی رسید و تا سقوط کابل در ۱۵ اوت ۲۰۲۱ در این سمت باقی ماند. او پیش از آن مسئولیتهایی چون معاونت عملیاتی، ریاست مبارزه با تروریسم و بخش ضدجاسوسی را بر عهده داشت و تحصیلات عالی خود را در حوزه مطالعات دفاعی و مدیریت راهبردی در بریتانیا تکمیل کرده است. سراج نیز در ۱۵ اوت ۲۰۲۱ با رها کردن تشکیلات امنیتی از افغانستان گریخت و به بریتانیا پناه برد. او از سال ۲۰۲۳ تاکنون بهعنوان استاد مدعو در مرکز بینشهای راهبردی کینگز کالج لندن فعالیت میکند و گهگاه در نشستهای دانشگاهی مرتبط با امنیت سخنرانی دارد. سراج در آخرین مقاله خود به بررسی القاعده و دوام این شبکه تروریستی، علیرغم تلاشهای آمریکا و متحدانش برای مهار آن، پرداخته است. آخرین رئیس امنیت ملی دولت اشرف غنی اگرچه فعالیت سیاسی علنی علیه طالبان ندارد، اما در سخنرانیها و نوشتههایش مخالفت خود را با حاکمیت این گروه ابراز میکند.
در کنار اتهامهایی که درباره فروپاشی دولت جمهوری متوجه اشرف غنی بهعنوان رئیسجمهور است، حلقه نزدیکان او، بهویژه چهرههایی که در ساختارهای امنیتی نقش داشتند، نیز با انتقادهای گسترده مردمی روبهرو هستند. در این میان، آن دسته از مقامهای پیشین که پس از بازگشت طالبان به قدرت، با سرمایههایی که منبع آن برای افکار عمومی روشن نیست، به تجارت و زندگی مرفه در کشورهای غربی روی آوردند، بیش از دیگران هدف انتقاد قرار گرفتهاند.
