یک مطالعه جدید نشان میدهد یک باکتری شایع که معمولا در دستگاه تنفسی یافت میشود، اگر در شبکیه چشم هم وجود داشته باشد، ممکن است با افت شناختی و بیماری آلزایمر مرتبط باشد.
این باکتری که کلامیدیا پنومونیه (Chlamydia pneumoniae) نام دارد و اغلب عامل ذاتالریه و عفونتهای سینوسی است، قبلا در مغز افراد مبتلا به آلزایمر مشاهده شده بود. اکنون یک مطالعه جدید این باکتری را در بافت شبکیه، لایهای حساس پشت چشم که مسئول پردازش اولیه تصویر است، هم شناسایی کرده و نشان داده که میزان آن در افراد مبتلا به آلزایمر، بیشتر است.
این پژوهش که تیمی از مرکز پزشکی سیدرز-ساینای در آمریکا انجام داد، درباره فرایندهای زیستی که ممکن است پیشرفت آلزایمر را بدتر کنند، دیدگاه تازهای ارائه میدهد و میتواند الهامبخش روشهای جدید برای کند کردن پیشرفت بیماری باشد.
ساینسآلرت مینویسد علاوه بر احتمال نقش داشتن این باکتری در زنجیره سازوکارهای منجر به آلزایمر، حضور آن در شبکیه ممکن است برای تشخیص افت شناختی و زوال عقل هم استفاده شود، هرچند این موضوع در این مطالعه مستقیم آزمایش نشد.
مایا کورونیوــهامایویی، عصبشناس و از نویسندگان این پژوهش، میگوید: «چشم نمایندهای از مغز است. این مطالعه نشان میدهد عفونت باکتریایی شبکیه و التهاب مزمن میتواند بازتابی از آسیبشناسی مغز باشد و وضعیت بیماری را پیشبینی کند. آنچه نقش تصویربرداری شبکیه را بهعنوان روشی غیرتهاجمی برای تشخیص افراد در معرض خطر آلزایمر برجسته میکند.»
پژوهشگران در مرحله نخست، بافت چشم و مغز ۱۰۴ نفر را پس از مرگ بررسی کردند. برخی از این افراد آلزایمر داشتند، برخی دچار اختلال شناختی خفیف (MCI) بودند و برخی دیگر هیچ مشکل شناختی نداشتند. پژوهشگران روی شبکیه چشم آنها تمرکز کردند و بین وجود این باکتری در چشم و مغز و تشخیص آلزایمر، ارتباط واضحی پیدا کردند. سطح بالاتر این باکتری با افت شناختی شدیدتر نیز همراه بود.
افرادی که حامل انواع ژن ایپیاوئی (APOE) مرتبط با خطر آلزایمر بودند، میزان بیشتری از این باکتری را در بافت شبکیه داشتند. با این حال، تفاوت بین افراد سالم و افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف از نظر میزان باکتری، چندان واضح نبود.
در مرحله بعد، تیم پژوهشی روی نورونهای پرورشیافته در آزمایشگاه و مدلهای حیوانی آزمایشهایی انجام دادند تا نقش زیستی این باکتری را بررسی کند. نتایج نشان داد وجود این باکتری باعث افزایش التهاب، افت بیشتر عملکرد شناختی و مرگ بیشتر سلولهای عصبی میشود. مشاهده این باکتری در شبکیه با افزایش تجمع پروتئین آمیلوئیدــبتا در مغز نیز همراه بود؛ تجمع غیرطبیعی این پروتئین در مغز یکی از علائم شناختهشده مغز بیماران مبتلا به آلزایمر است.
پژوهشگران میگویند مشاهده مداوم این باکتری در بافت انسانی، کشت سلولی و مدلهای حیوانی بین عفونت باکتریایی، التهاب و تخریب عصبی ارتباطی را نشان میدهد که تاکنون شناخته نشده بود. با این حال هنوز سوالات زیادی بیپاسخ مانده و این یافتهها فقط نشاندهنده احتمال نقش این باکتری در آلزایمر است، نه اثبات قطعی.
اگر این باکتری واقعا باعث التهابی شود که به مغز گسترش مییابد و روند تخریب عصبی را سریعتر میکند، ممکن است راه جدیدی برای درمان پیدا شود. پژوهشگران فعلا این باکتری را بیشتر «تقویتکننده بیماری» میدانند تا عامل اصلی آغاز آن؛ آنچه با دیدگاه فعلی درباره پیچیدگی و چندعاملی بودن آلزایمر همخوانی دارد.
آنها همچنین یک مسیر التهابی خاص را که این باکتری آن را هدف قرار میدهد و احتمالا آسیب آلزایمر را بدتر میکند، شناسایی کردند. با این حال برای تایید این سازوکار هم به مطالعات بیشتری نیاز است.
