با تداوم حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه، شش کشور عربی ــ عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین و اردن ــ با اتخاذ موضعی قاطع و هماهنگ، این تجاوز آشکار را به‌شدت محکوم کردند. بیانیه مشترکی که در ۲۶ مارس ۲۰۲۶ منتشر شد، صرفا بازتاب خشم و اعتراض نیست، بلکه سندی سیاسی و سنجیده است که ابعاد تهدیدی را ترسیم می‌کند که متوجه ثبات و امنیت منطقه است.

در این بیانیه، شش کشور یادشده بار دیگر حملاتی را محکوم کردند که «نقض آشکار علیه حاکمیت ملی، تمامیت ارضی، حقوق بین‌الملل، حقوق بین‌الملل بشردوستانه و منشور سازمان ملل متحد» به شمار می‌رود؛ چه این اقدامات مستقیم انجام شده باشد و چه از طریق نیروهای نیابتی و گروه‌های مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی. همچنان در این بیانیه به‌صراحت تاکید شده است که این حملات، نقض قطعنامه ۲۸۱۷ (۲۰۲۶) شورای امنیت سازمان ملل است؛ قطعنامه‌ای که از تهران می‌خواهد هرگونه اقدام تهاجمی یا تهدید علیه کشورهای همسایه، از جمله استفاده از نیروهای نیابتی، را متوقف کند.

کشورهای عربی صرفا به محکوم کردن منبع اصلی تجاوزها بسنده نکردند، بلکه پیامی روشن و صریح نیز به بغداد فرستادند. این شش کشور با تاکید بر اهمیت روابط برادرانه با عراق، از دولت این کشور خواستند برای توقف حملات شبه‌نظامیان و گروه‌های مسلح از قلمرو عراق، بی‌درنگ وارد عمل شود و راهکاری را دنبال کند که هم برای حفظ این روابط و هم برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها ضروری است.

این بیانیه همچنین از چارچوب محکومیت حملات مستقیم فراتر رفت و «اقدامات و فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده علیه امنیت و ثبات کشورهای منطقه» را، که از طریق هسته‌های خفته وابسته به جمهوری اسلامی و گروه‌های تروریستی مرتبط با حزب‌الله طراحی و هدایت می‌شود، به‌شدت نکوهش کرد. همچنان، این شش کشور بر حق مسلم و قانونی خود در دفاع از امنیت و تمامیت ارضی ــ چه منفرد و چه به‌شکل جمعی ــ مطابق با ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد تاکید کردند؛حقی که افق وسیعی از راهکارها و گزینه‌های عملی برای مقابله با تهدیدهای موجود پیش روی آنان می‌گشاید.

ریاض با اعلام این موضع، خط قرمزش برای هرگونه تجاوز را مشخص کرد

با این حال، موضع عربستان سعودی از هر نظر قاطع و روشن بود و فصل تازه‌ای در چارچوب قواعد برخورد با جمهوری اسلامی رقم زد. این کشور که همواره مدافع خویشتن‌داری و حسن هم‌جواری است، به جهان نشان داد که صبرش بی‌پایان نیست و اعتمادش به سیاست‌های رژیم ایران به مرز فروپاشی رسیده است.

ریاض با اخراج وابسته نظامی سفارت جمهوری اسلامی در ریاض و سه تن دیگر از کارکنان سفارت و تعیین مهلت ۲۴ ساعته برای ترک خاک این کشور، گامی دیپلماتیک و قابل توجه برداشت. این اقدام که در پی ادامه حملات پهپادی و موشکی به تاسیسات انرژی، زیرساخت‌ها و نمایندگی‌های سیاسی انجام شد، پیامی روشن برای تهران داشت: دوران حمله‌هایی که با سکوت پاسخ داده می‌شد به پایان رسیده و اکنون زمان برخورد و واکنشی است که هزینه مستقیم رفتار خصمانه را بر طرف مقابل تحمیل می‌کند.

عربستان سعودی؛ قدرتی صلح‌طلب که در دفاع از حاکمیت خود کوتاه نمی‌آید

بیانیه‌ای که وزارت امور خارجه عربستان سعودی در ۲۲ مارس جاری صادر کرد، هیچ مجالی برای تفسیر باقی نگذاشت. در این بیانیه تاکید شده است که عربستان سعودی «در اتخاذ هرگونه اقدام لازم برای حفاظت از حاکمیت و تامین امنیت خود ... بر پایه ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد، تردید نخواهد کرد». این موضع که بارها از سوی شاهزاده فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه، و شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع، تکرار شده، دیگر صرفا یک هشدار نیست، بلکه به گزینه‌ای عملی و قابل اجرا بدل شده است؛ به‌ویژه آنکه فیصل بن فرحان رفتار تهدیدآمیز جمهوری اسلامی را «امتداد کارنامه‌ای تاریخی مبتنی بر سیاست باج‌گیری و حمایت از شبه‌نظامیان» توصیف کرده است.

آنچه این بار موضع عربستان سعودی را متفاوت جلوه می‌دهد، پیوند آن با بستر گسترده‌تر تحولات منطقه‌ای است. افزن براین، اشاره به توافق پکن در سال ۲۰۲۳، در گفتمان رسمی عربستان سعودی، صرفا یادآوری توافقی در گذشته نیست، بلکه حامل این پیام است که رفتارهای اخیر رژیم ایران تخطی مستمر از چارچوبی است که قرار بود مسیر کاهش تنش را هموار کند، نه آنکه به تشدید آن بینجامد. بر این اساس، امروز عربستان سعودی تنها با حملات پراکنده روبه‌رو نیست، بلکه با بحرانی تمام‌عیار از بی‌اعتمادی به نظامی مواجه است که بارها دوگانه رفتار کرده است؛ از یک‌سو مقام‌های سیاسی جمهوری اسلامی از بهبود روابط سخن می‌گویند و از سوی دیگر، سپاه پاسداران و نیروی قدس به شلیک موشک‌ و پهپاد و ایجاد «هسته‌های خفته» (واحدهای عملیاتی پنهان) در کشورهای همسایه ادامه می‌دهند.

همگرایی کشورهای حوزه خلیج فارس و اردن در برابر پروژه توسعه‌طلبانه جمهوری اسلامی

در این بیانیه، بعد همگرایی و وحدت عربی به‌روشنی برجسته است. شش کشور امضاکننده نه تنها حملات موشکی و پهپادی رژیم ایران را محکوم کردند، بلکه تمامی اقدامات و فعالیت‌هایی را نکوهش کردند که امنیت و ثبات کشورهای منطقه را تهدید می‌کند و هسته‌های خفته وابسته به جمهوری اسلامی و گروه‌های تروریستی مرتبط با حزب‌الله آنها را برنامه‌ریزی می‌کنند. این توصیف دقیق نشان می‌دهد که جهان عرب به این واقعیت پی برده که پروژه توسعه‌طلبانه جمهوری اسلامی محدود به یک کشور نیست، بلکه تهدیدی جدی و فراگیر برای تمامی کشورهای منطقه به شمار می‌آید.

جمهوری اسلامی بر سر یک دوراهی سرنوشت‌ساز: ادامه انزوا یا همجواری مسالمت‌آمیز

امروز، جمهوری اسلامی در برابر یک دوراهی تاریخی قرار دارد. گزینه‌های پیش روی این کشور دیگر تنها به تشدید تنش یا کاهش آن محدود نیست، بلکه انتخابی است میان تبدیل شدن به کشوری منزوی و منفور یا پذیرش اصل حسن همجواری؛ اصلی که عربستان سعودی و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس همواره بر رعایت آن تاکید دارند. موضع قاطع عربستان سعودی، که با حمایت کشورهای خلیج فارس، اردن و دیگر قدرت‌های منطقه‌ای همراه است، در حکم یک هشدار نهایی است. به این معنی که رژیم جمهوری اسلامی باید به این واقعیت اذعان کند که دوران سیاست باج‌خواهی و حمایت از شبه‌نظامیان به پایان رسیده و ادامه این روند تهران را با چنان انزوای منطقه‌ای و بین‌المللی روبه‌رو می‌کند که هزینه آن فراتر از تصور است.

ریاض، که همواره در تامین صلح و ثبات نقشی موثر اداشته است، امروز پیامی روشن و بی‌ابهام می‌فرستد: عربستان سعودی کشوری قدرتمند و توانمند است و اجازه نخواهد داد هیچ‌کس به حاکمیت یا امنیت آن خدشه‌ای وارد کند.