روزنامه واشنگتن‌پست روز دوشنبه درباره خشونت شدید سرکوبگران حکومتی در بازار رشت در جریان تظاهرات ملی ایرانیان، گزارشی تفصیلی به نقل از شاهدان عینی منتشر کرد.

به نوشته این رسانه که روایت چهار شاهد را از آنچه در شهر رشت گذشت، دریافت کرده است، نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی در جریان قیام سراسری دی‌ماه، ده‌ها معترض را که سعی داشتند از آتش‌سوزی بازار این شهر فرار کنند، به ضرب گلوله کشته‌اند.

این کشتار پس از روزها اعتراض عمومی در شهر رشت علیه جمهوری اسلامی و همچنین جمله تعطیلی گسترده مغازه‌ها در بازار تاریخی رشت، رخ داد.

به روایت شاهدان، پس از آتش گرفتن بازار، معترضانی که از دست نیروهای امنیتی فرار کرده و در کوچه‌های تودرتوی بازار رشت پناه گرفته بودند، می‌خواستند از آتش فرار کنند که با پلیس ضدشورش و ماموران لباس‌شخصی، سوار بر موتورسیکلت و پیاده، مسلح به تفنگ ساچمه‌ای و تفنگ نظامی، مواجه شدند.

یکی از شاهدان تاکید می‌کند که نیروهای امنیتی مستقیم به سمت مردم شلیک می‌کردند. سامان، شاهدی که در اعتراض‌ها شرکت داشت، هم می‌گوید: «نیروهای امنیتی با کلاشنیکف به مردم تیراندازی می‌کردند. وحشتناک بود. آن‌ها افراد زیادی را کشتند، حتی افرادی را که فرار می‌کردند.»

این دو شاهد افزودند که این نیروهای امنیتی مانع از واکنش فوری خودروهای آتش‌نشانی برای خاموش کردن آتش شدند. بررسی تصاویر موجود هم نشان می‌دهد که بیش از ۳۰ مغازه در داخل بازار و امتداد آن در خیابان شریعتی رشت کلا خاکستر شده‌اند.

واشنگتن‌پست نوشت که با بررسی بیش از ۴۰ عکس و فیلم و شهادت چهار شاهد و دو ساکن شهر رشت، درباره سرکوب مرگبار و وحشیانه ماموران رژیم به اطلاعاتی دست یافته است، اگرچه آنچه در رشت اتفاق افتاد، تنها بخشی کوچکی از سرکوب معترضان به دست نیروهای امنیتی بود که در ده‌ها شهر و شهرستان در سراسر ایران رخ داد.

به نوشته این رسانه، داده‌های جمع‌آوری‌شده از کادر پزشکی در داخل و اطراف رشت نشان می‌دهد در طول دو روزی که خشونت‌ها به اوج رسید، بیش از ۸۰ مورد مرگ فقط در دو بیمارستان این شهر ثبت شده است. خبرگزاری فعالان حقوق بشر مستقر در ایالات متحده هم ۳۹۲ مورد مرگ در رشت را ثبت کرده است که تقریبا همه آن‌ها در روز هجدهم دی یا پس از آن، زمانی که قطع ارتباطات آغاز شد، رخ دادند.

دو نفر از ساکنان رشت به واشنگتن پست گفتند که در این شهر، اعتراض‌های کوچک‌تری در اواسط دی‌ماه رخ داده بود، اما وقتی مغازه‌‌داران در بازار در همبستگی با معترضان، اعتصاب کردند، همه‌چیز جدی‌تر شد. به گفته آن‌ها، ماموران حکومت با کسبه تماس گرفتند و سعی کردند آن‌ها را تحت فشار قرار دهند تا مغازه‌هایشان را باز کنند و به اعتصاب پایان دهند.

یکی دیگر از ساکنان رشت در مصاحبه‌ای گفت که از یک صاحب مغازه در نزدیکی بازار روایت مشابهی را شنیده است؛ اینکه اعضای بسیج و سپاه که در حال سرکوب اعتراض‌ها بودند، صاحبان مغازه‌ها را تهدید می‌کردند و به آن‌ها دستور می‌دادند که مغازه‌هایشان را باز کنند. این فرد ساکن رشت تعریف می‌کند وقتی کسبه از این کار امتناع کردند، نیروهای امنیتی به آن‌ها گفتند که «به‌شدت پشیمان» خواهند شد.

تصاویری که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد، نشان می‌دهد که در اعتراض‌های هجدهم و نوزدهم دی رشت، جمعیت عظیمی به خیابان‌ها آمدند و خواستار سقوط رژیم شدند. یکی از ساکنان رشت گفت، با افزایش تعداد معترضان، فضای شهر با بیش از ۷۰۰ هزار نفر جمعیت، متشنج شد. او تاکید کرد: «از روز چهارشنبه به بعد، اعتراض‌ها بسیار گسترده‌تر شد و افراد بسیار بیشتری به خیابان‌ها آمدند. تا روز پنجشنبه، تجارت در شهر به دلیل اعتصاب کسبه عملا تعطیل شده بود و فقط چند داروخانه و فروشگاه مواد غذایی کوچک باز بودند.»

تا عصر پنجشنبه هجدهم دی‌ماه، اعتراض‌ها در سراسر ایران به شکلی بی‌سابقه‌ بالا گرفت. در رشت، نیز معترضان به خیابان‌های جنوب شهر ریختند و به سمت مرکز شهر راهپیمایی کردند. طبق روایت شاهدان، خانواده‌ها حتی همراه با کودکان و افراد از هر سنی در میان جمعیت دیده می‌شدند و اوضاع تا حدود ساعت ۲۰:۳۰ شب نسبتا آرام بود، تا اینکه نیروهای حکومتی شروع به تیراندازی به مردم کردند.

طبق یک ویدیو، در شمال شرقی بازار، نزدیک یک ساختمان دولتی، گروه کوچک‌تری از معترضان در نوار میانی یک خیابان خالی سرگردان بودند. سپس، در میان صدای شلیک گلوله، فریادهایی بلند شد. فردی که فیلمبرداری می‌کرد، گوشی خود را محکم نگه داشته بود و گفت: «آن‌ها دارند به یک جوان شلیک می‌کنند. به پای او گلوله زدند. آن‌ها همین الان به یک جوان شلیک کردند! رشت، استانداری. ما در پنج دقیقه گذشته نزدیک به هشت یا ۱۰ نفر کشته یا زخمی دیدیم.»

سامان، که به سمت بازار حرکت می‌کرد، گفت که حدود ساعت ۲۱ شب آتش گرفتن بازار را شاهد بود. یکی دیگر از معترضان گفت که برخی از تظاهرات‌کنندگان داخل بازار بودند و از دست نیروهای حکومتی آنجا پناه گرفته بودند که بازار آتش گرفت.

سامان گفت که شاهد بود نیروهای حکومتی با صورت‌های پوشیده به افرادی که سعی داشتند از آتش فرار کنند، تیراندازی می‌کردند. او گفت: «هر کس از بازار بیرون می‌آمد، زیر رگبار گلوله بود.» او افزود که خودش چهار نفر از این افراد را می‌شناسد.

در روایتی که از یک گروه حقوق بشری به واشنگتن‌پست رسیده است، یکی از معترضان صحنه مشابهی را بازگو می‌کند. او می‌گوید که معترضانی که مجبور شده بودند به بازار فرار کنند، در تیررس مستقیم نیروهای امنیتی  قرار گرفتند که برخی از آن‌ها سوار موتورسیکلت بودند. این مرد تصریح می‌کند: «کسانی که می‌شناختم جلو چشمم قتل‌عام شدند.»

یک دانشجوی دانشگاه رشت هم به این رسانه گفت که شاهد تیراندازی نیروهای حکومتی به همکلاسی‌هایش در میان آتش بود. این دانشجو گفت: «مردم نمی‌دانستند از آتش فرار کنند یا از نیروهای حکومتی. همه چیز آخرالزمانی به نظر می‌رسید.»

سامان به یاد می‌آورد که نیروهای امنیتی تا ساعت یک بامداد به ماشین‌های آتش‌نشانی اجازه ندادند به محل حادثه برسند. یکی دیگر از ساکنان رشت که در نزدیکی بازار زندگی می‌کند، گفت که پنجشنبه شب هنگام رفتن به خانه، افرادی را دیده که کشته و زخمی شده بودند. او گفت: «هرچه نزدیک‌تر می‌شدیم، صدای تیراندازی بلندتر و شدیدتر می‌شد و خیابان غرق خون بود.»

صبح روز بعد، خیابان شریعتی پر از آوار سقف‌ها، درها و پنجره‌های مغازه‌هایی بود که سوخته بودند. ویدیویی که در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شده است هم نشان می‌دهد که مغازه‌ها جایی که کمی قبل، معترضان کنار آن‌ها شعار می‌دادند، کاملا سوخته‌اند.

واشنگتن‌پست همچنین به نقل از دو شاهد نوشت که مقام‌های حکومت به خانواده‌های قربانیان فشار آوردند تا آنچه را اتفاق افتاده است، علنی نکنند. یکی از ساکنان رشت گفت: «من نزدیک به ۱۰ نفر را می‌شناسم که در جریان اعتراض‌های پنجشنبه یا جمعه جان باختند و خانواده‌هایشان تحت فشار از علنی شدن پرونده‌های آن‌ها خودداری کرده‌اند.»

سامان نیز گفت: «من افرادی را می‌شناسم که فرزندان کشته‌شده‌شان را به بیمارستان یا پزشک قانونی نمی‌بردند، زیرا می‌ترسیدند که اجساد آن‌ها را توقیف کنند و به آن‌ها پس ندهند. آن‌ها جسد را می‌گرفتند و در باغ‌ها یا مزارع خودشان دفن می‌کردند تا به دست حکومت نیفتد.»

افزون بر تعداد بالای مجروحان و کشته‌شدگان،‌ تعداد نامعلومی از معترضان در رشت هم دستگیر شده‌اند که سرنوشت آن‌ها نامشخص است. یکی از ساکنان رشت گفت خانواده‌ای که او می‌شناسد در سردخانه‌ها و بیمارستان‌های شهر به دنبال پسرشان می‌گشتند، اما متوجه شدند که او بازداشت شده است، اگرچه هنوز نمی‌دانند که کجا نگهداری می‌شود.

فیلم‌ها نشان می‌دهد که در روزهای پس از آتش‌سوزی بازار، ساکنان رشت با وجود مقررات منع رفت‌و‌آمد شدید، به اعتراض ادامه دادند. یک دانشجوی دانشگاه گفت: «شهر مقابل چشمان ما خاکستر شد و ما هم با آن سوختیم. ما فروپاشی و سوختن بازار را شاهد بودیم، در حالی که مردم وحشت‌زده و زیر آتش بودند.»