وال استریت ژورنال با اشاره به سرعت بازسازی ذخایر نفتی جهان پیشبینی کرده است که این روند، کارت تنگه هرمز تهران را ضعیف خواهد کرد.
این روزنامه آمریکایی مینویسد، قیمت نفت به سطح پیش از جنگ بازگشته است. رفتوآمد نفتکشها در تنگه هرمز به سرعت در حال بازیابی است و تولیدکنندگان نفت در خلیج فارس نیز چاههایی را که پیشتر از مدار خارج کرده بودند، دوباره فعال میکنند.
اما یک موضوع بسیار بیشتر از اینها زمان خواهد برد: بازسازی ذخایر نفت جهان.
سرعت در این زمینه اهمیت زیادی دارد. میزان نفت ذخیرهشده در جهان اکنون به یکی از عوامل کلیدی در موازنه قدرت میان آمریکا و ایران تبدیل شده است. هرچه کشورها سریعتر ذخایر راهبردی نفت خود را دوباره پر کنند، توانایی حکومت ایران برای تهدید اقتصاد جهانی از طریق بستن تنگه هرمز ضعیفتر خواهد شد.
جی دی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، هفته گذشته به صراحت میان ذخایر نفت و اهرم مذاکراتی ارتباط برقرار کرد. او در گفتوگو با مایکل نولز، چهره رسانهای محافظهکار، گفت آمریکا با ایران یک یادداشت تفاهم امضا کرده تا جهان بتواند «بخشی از ذخایر خود را دوباره پر کند و بعد ببیند دست چه کسی بالاتر است»؛ اشارهای به موقعیت تهران در میز مذاکرات.
ذخایر نفت جهان از ترکیبی از مخازن تجاری نزدیک پالایشگاهها، نفتکشهایی که به عنوان انبار شناور در دریا نگهداری میشوند و ذخایر راهبردی دولتها تشکیل شده است. موجودی نفت کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) که عمدتا کشورهای ثروتمند را دربر میگیرد، از مارس تا مه ۱۶۳ میلیون بشکه کاهش یافت و به پایینترین سطح خود از دسامبر ۱۹۹۰ رسید.
پر کردن دوباره این ذخایر جهانی احتمالا ماهها و حتی شاید سالها زمان میبرد؛ دورهای بسیار طولانیتر از مهلت ۶۰ روزه تعیینشده در یادداشت تفاهم آمریکا و ایران برای حل مسائل پیچیدهای مانند برنامه هستهای جمهوری اسلامی.
دو عامل میتواند روند بازسازی ذخایر را تسریع کند: کاهش قیمت نفت و شکلگیری مازاد غیرمنتظره عرضه.
ناتاشا کانوا، رئیس بخش راهبرد جهانی کالاها در جیپی مورگان، گفت: «افزایش عرضه نفت در حال برخورد با بازاری است که دستکم در شرایط فعلی، اصلا به این میزان نفت نیاز ندارد.»
برخی تحلیلگران پیشبینی میکنند قیمت نفت که اکنون حدود ۷۰ دلار برای هر بشکه است، در ماههای آینده باز هم کاهش یابد و این موضوع به رانندگان و شرکتهای هواپیمایی کمک کند. تحلیلگران مککواری و سیتیگروپ هفته گذشته پیشبینی کردند قیمت نفت ممکن است در ماههای آینده تا حدود ۶۰ دلار در هر بشکه سقوط کند.
یکی از دلایل این پیشبینی آن است که مدیران ذخایر راهبردی نفت مدتی صبر خواهند کرد و خرید گسترده را با تاخیر آغاز میکنند.
به گفته کانوا، کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی احتمالا از سهماهه چهارم سال جاری بازسازی ذخایر راهبردی خود را آغاز خواهند کرد. آمریکا نیز از سال ۲۰۲۷ این روند را شروع میکند؛ ابتدا با خرید روزانه حدود ۱۰۰ هزار بشکه و سپس در نیمه دوم سال این رقم را به حدود ۱۷۰ هزار بشکه در روز افزایش خواهد داد.
روری جانستون، بنیانگذار موسسه پژوهشی «کامودیتی کانتکست»، گفت تحول بازار از شرایطی که تا آستانه یک بحران خطرناک کمبود عرضه پیش رفت به بازاری که اکنون با عرضه فراوان روبهرو است، «چهار ماه پس از بسته شدن تنگه هرمز، تقریبا طنزآمیز به نظر میرسد.»
رفتوآمد نفتکشها از تنگه هرمز اکنون به وضعیت نسبتا باثباتی رسیده و روزانه بین ۳۰ تا ۶۰ کشتی از آن عبور میکنند. این رقم اگرچه هنوز کمتر از سطح پیش از جنگ است، اما برای کاهش فشار بر بازارهای جهانی کافی بوده است.
شرکت ردیابی نفتکش ورتکسا برآورد کرده است که در ماه ژوئن حدود ۱۴۰ میلیون بشکه نفت خام از منطقه خارج شده؛ یعنی به طور متوسط روزانه حدود ۴.۷ میلیون بشکه، در حالی که این رقم در ماه مه تنها دو میلیون بشکه در روز بود. بر اساس دادههای ورتکسا، در اوایل ژوئیه نیز سرعت صادرات نفت خام به حدود ۴۰ درصد سطح پیش از جنگ رسید.
سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و متحدانش نیز روز یکشنبه توافق کردند تولید نفت را در ماه اوت روزانه ۱۸۸ هزار بشکه افزایش دهند؛ پنجمین افزایش متوالی ماهانه. اکنون که تردد کشتیها در تنگه هرمز در حال بازیابی است و تولیدکنندگان خلیج فارس تولید خود را از سر گرفتهاند، افزایش تولید اوپک دیگر صرفا جنبه نمادین ندارد.
امارات متحده عربی که در ماه مه پس از سالها اختلاف بر سر سهمیه تولید از اوپک خارج شد، از جمله سریعترین تولیدکنندگانی بوده که صادرات خود را افزایش داده است.
این کشور از خط لولهای استفاده میکند که نفت را از ابوظبی به فجیره، خارج از تنگه هرمز، منتقل میکند و همزمان از افزایش رفتوآمد کشتیها از خلیج فارس نیز بهره میبرد.
به گفته جانستون، کویت نیز سریعتر از انتظار تولید خود را احیا کرده است. صادرات نفت این کشور هفته گذشته به حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز رسید، در حالی که پیش از جنگ حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز بود. عربستان سعودی نیز همچنان علاوه بر نفتکشهایی که دوباره از خلیج فارس حرکت میکنند، از مسیر جایگزین دریای سرخ برای صادرات نفت استفاده میکند.
عرضه فراوان و قیمت پایین نفت در نهایت دولتها و شرکتها را به بازسازی ذخایر خود ترغیب خواهد کرد.
با این حال، سطح ذخایر نفت در ذخیره راهبردی نفت آمریکا (SPR) که پس از تحریم نفتی اعراب در سال ۱۹۷۵ ایجاد شد و در غارهای نمکی سواحل خلیج مکزیک نگهداری میشود، همچنان در حال کاهش است و در هفته منتهی به ۲۶ ژوئن به پایینترین سطح خود از سال ۱۹۸۳ رسید.
حامد حسین، اقتصاددان حوزه کالاها در موسسه پژوهشی «کپیتال اکونومیکس» در لندن، گفت اگر آمریکا روزانه ۲۰۰ هزار بشکه نفت خریداری کند، بازگرداندن ذخایر راهبردی به سطح پیش از جنگ حدود ۱۵ تا ۱۸ ماه زمان خواهد برد؛ نرخی که خود نیز خوشبینانه محسوب میشود.
پس از آنکه جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ باعث جهش قیمت نفت شد، آمریکا تا اواسط سال ۲۰۲۳ بازسازی ذخایر راهبردی خود را آغاز نکرد. سپس به مدت ۳۰ ماه روزانه حدود ۷۵ هزار بشکه به این ذخایر افزود؛ تا زمانی که جنگ با ایران آغاز شد. با این حال، سطح ذخایر همچنان به طور قابل توجهی پایینتر از سطح پیش از سال ۲۰۲۲ باقی مانده بود.
راهول چودهری، تحلیلگر بازار نفت و گاز در شرکت ریستاد انرژی، گفت: «واشینگتن پس از دور قبلی برداشت از ذخایر راهبردی، آنها را به طور کامل بازسازی نکرد و اکنون نیز با توجه به تمرکز دولت بر پایین نگه داشتن قیمت نفت، انگیزه چندانی برای خرید تهاجمی و پر کردن سریع این ذخایر ندارد.»
در چین نیز دولت برای کاهش اثر شوک عرضه ناشی از بحران خلیج فارس، بخشی از ذخایر عظیم نفت خود را که تحلیلگران حجم آن را بین یک تا ۱.۴ میلیارد بشکه برآورد میکنند، مصرف کرد.
اما به نظر نمیرسد پکن برای پر کردن دوباره این ذخایر عجلهای داشته باشد. دادههای ورتکسا نشان میدهد واردات دریایی نفت خام چین در ماه ژوئن به حدود شش میلیون بشکه در روز رسید؛ یعنی تقریبا چهار میلیون بشکه در روز کمتر از میانگین واردات این کشور در سال ۲۰۲۵.
با این حال، همه معتقد نیستند آرامش کنونی پایدار خواهد بود.
نیل کراسبی از شرکت اطلاعات بازار اسپارتا کامودیتیز گفت بازار نفت بر این فرض واکنش نشان میدهد که «درگیریها عملا برای همیشه پایان یافتهاند.» اما او افزود: «من و بسیاری دیگر تردید داریم که چنین نتیجهای واقعی و پایدار باشد.» با این حال، تا زمانی که بار دیگر تنشها شعلهور نشود، بازار دلیلی برای شرطبندی بر خلاف این سناریو نمیبیند.
