نشریه گاردین در گزارشی از مراسم خاکسپاری و تشییع علی خامنه‌ای در تهران، نوشت که جمهوری اسلامی ایران درصدد بهره‌گیری از این فرصت برای تشدید کنترل بر تنگه هرمز است.

به گزارش خبرنگار این رسانه، رقابت دیپلماتیک و نظامی بر سر کنترل تنگه هرمز همزمان با مراسم تشییع رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران شدت گرفته؛ به‌گونه‌ای که برخی معتقدند میراث خامنه‌ای به حفظ کنترل تهران بر این آبراهه و در نتیجه فشار بر اقتصاد جهانی گره خورده است.

در این راستا به نظر می‌رسد در ۴۸ ساعت گذشته، هم‌زمان با حضور جمعیت هواداران نظام در خیابان‌های تهران، سپاه برای پر کردن شکاف بزرگی که به‌تدریج در انحصارش بر کنترل این آبراهه ایجاد شده، اقدام‌هایی را آغاز کرده است.

پیش از آن،‌ تعداد زیادی از کشتی‌هایی که هفته‌ها در این تنگه گرفتار شده بودند، برای رهایی از این وضعیت، استفاده از مسیر جنوبی در نزدیکی سواحل عمان را که با حمایت آمریکا ایجاد شده بود، آغاز کردند. این اقدام در عمل، جمهوری اسلامی ایران را در موقعیتی قرار داد که تنها بر مسیر شمالی‌ــ که کمتر استفاده می‌شود و میدان‌های مین بیشتری آنجا وجود داردــ کنترل داشته باشد.

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، هم روز پنجشنبه با اعلام موافقت با اجرای طرحی که پیش‌تر با بریتانیا برای اعزام یک نیروی دریایی مین‌روب به منظور پاکسازی مسیر جنوبی توافق کرده بود، سطح تنش را بالاتر برد. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران این طرح را «دخالت غیرموجه و توجیه‌ناپذیر» توصیف و آن را رد کرده است.

با این حال روز شنبه دست‌کم هشت کشتی پس از هشدارهای مستقیم سپاه پاسداران، مجبور به بازگشت شدند. جریان عبور کشتی‌ها در روز یکشنبه نیز کاهش بیشتری یافت.

مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) هم اعلام کرد یک کشتی در دریای سرخ پس از حمله «افراد مسلح ناشناس» در نزدیکی بندر حدیده یمن پیام اضطراری ارسال کرده است.

بر اساس داده‌های سامانه ردیابی کشتی‌ها به نام «مارین ترافیک» (MarineTraffic)، دوم ژوییه عبور ۳۸ کشتی از تنگه هرمز به‌طور قطعی ثبت شد که نسبت به روز قبل از آن، ۱۰ درصد کاهش نشان می‌دهد. بر اساس این گزارش، تردد کشتی‌های دارای پرچم جمهوری اسلامی ایران از دو مورد در روز پیش، به ۱۱ مورد افزایش یافت و ۹ مورد هم تردد کشتی‌های تحریم‌شده ثبت شد. این شرکت افزود: «انتخاب مسیر به سمت کریدورهای ایرانی و همچنین کریدورهای تاریک یا ناشناس تغییر کرده و استفاده از مسیر دریایی عمان کاهش یافته است.»

در همین حال، قیمت نفت از اوج ۱۲۵ دلار برای هر بشکه تا حدود ۷۵ دلار کاهش یافت؛ افتی نزدیک به ۴۰ درصد که از یک سو فشار تورمی بر اقتصادهای غربی را کاهش می‌دهد و از سوی دیگر، نشان‌دهنده افزایش عرضه نفت در بازارهای جهانی است.

بر اساس یادداشت تفاهمی که آمریکا و جمهوری اسلامی ایران ۱۷ ژوئن به‌صورت دیجیتال امضا کردند، تهران متعهد شد حداکثر تلاش خود را برای بازگرداندن تردد کشتی‌ها به سطح پیش از محاصره به کار گیرد. همچنین پذیرفت که به مدت ۶۰ روز هیچ‌گونه عوارضی از کشتی‌های عبوری دریافت نکند. با این حال، به نظر می‌رسد این یادداشت تفاهم بیش از آنکه مجموعه‌ای از قواعد الزام‌آور و قابل‌اجرا باشد که هر دو طرف به آن اتکا کنند، چارچوبی کلی از اهداف موردتوافق است.

عمان هفته گذشته با جمهوری اسلامی ایران و همچنین فرانسه و بریتانیا درباره نحوه اداره تنگه هرمز در آینده گفتگوهایی انجام داد. عمان طرحی را بر پایه الگوی تنگه مالاکا پیشنهاد داده است که بر اساس آن، در ازای ارائه خدماتی مانند ایمنی دریانوردی، پهلوگیری، راهنمایی مسیر و حفاظت از محیط زیست، هزینه‌های اختیاری ناوبری دریافت شود.

 به نظر می‌رسد سازمان بین‌المللی دریانوردی هم این طرح را تایید می‌کند. برخی کشورهای اروپایی نیز معتقدند اگر این سازوکار مشابه نظام اجرایی در تنگه مالاکا باشد، مخالفت با دریافت چنین هزینه‌هایی دشوار خواهد بود.

پیشنهاد اخیر اندونزی برای دریافت عوارض در تنگه مالاکا با موجی از انتقاد مواجه شد و نشان داد که ایجاد چنین بدعتی در تنگه هرمز می‌تواند پیامدهای بین‌المللی داشته باشد.

دریافت عوارض عبور از آبراهه‌های مصنوعی مانند کانال پاناما و کانال سوئزــ که به‌عنوان زیرساخت‌های تجاری در قلمرو یک کشور احداث شده‌اندــ مجاز است، اما تنگه‌های طبیعی از این حکم مستثنا هستند.

دونالد ترامپ پذیرفته است که مذاکرات میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران تا پس از مراسم خاکسپاری خامنه‌ای متوقف شود، اما با نزدیک شدن به مهلت ۶۰ روزه، که پس از آن آتش‌بس باید با توافق دو طرف تمدید شود، زمان رو به پایان است.

هر دو طرف از آتش‌بس برای تقویت موقعیت نظامی خود استفاده می‌کنند. برخلاف تعهد آمریکا در تفاهم‌نامه برای عقب‌نشینی نیروها از مناطق نزدیک، به نظر می‌رسد آمریکا در حال تقویت نیروهایش در اردن است. در سوی دیگر نیز سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی ایران گفت: «ما بارها اعلام کرده‌ایم که از فرصت آتش‌بس برای ارتقای توان رزمی خود استفاده می‌کنیم و حتی یک لحظه را نیز هدر نداده‌ و غافل نبوده‌ایم.»

در مراسم تشییع خامنه‌ای در تهران، جمهوری اسلامی ایران هنگام ورود هیأت‌های کشورهای حوزه خلیج فارس، با انتخاب آیاتی از قرآن، پیام‌هایی نمادین اما آشکار برای آن‌ها ارسال کرد. مثلا زمانی که هیأت عربستان سعودی برای ادای احترام جلو آمد، آیاتی خوانده شد که به جنگ بدر اشاره دارد و از نبرد میان مومنان و کافران سخن می‌گوید و با عبارت «خداوند هر که را بخواهد یاری و پیروز می‌گرداند» پایان می‌یابد.

برای هیأت قطر، آیاتی با مضمون بخشش تلاوت شد و تهران آیه‌ای از سوره فتح را انتخاب کرد: «تا خداوند گناهان گذشته و آینده تو را ببخشد و نعمت خود را بر تو کامل کند و تو را به راه راست هدایت کند» به نظر می‌رسید پیام این باشد که دوحه باید متوجه باشد که در حمایت از قدرت‌های غربی مرتکب «گناه» شده است.

به ترکیه نیز درباره پرهیز از هزینه‌های اقتصادی حمایت از جمهوری اسلامی ایران تذکری ظریف داده و هیأت ترکیه با آیه ۹۵ سوره نساء مواجه شد که می‌گوید: «خداوند مجاهدان را بر کسانی که در خانه نشسته‌اند، با پاداشی بزرگ، برتری داده است.»

در مقابل، حزب‌الله لبنان با پیامی سرشار از ستایش مواجه شد و قاری بخشی از سوره مائده را تلاوت کرد که عبارت «حزب‌الله» در آن آمده است: «و هر کس خدا و پیامبر او و مومنان را سرپرست خود گیرد، بداند که حزب خدا همان پیروزمندان‌اند.»

امارات متحده عربی هیأت تسلیتی به جمهوری اسلامی ایران نفرستاد.

رسانه‌های داخلی ایران روز دوشنبه ۱۵هم‌زمان با مراسم تشییع علی خامنه‌ای، ویدیویی از پرتاب سنگ به سوی تصویر دونالد ترامپ روی یک پل در تهران را منتشر کردند. خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران نوشت که تشییع‌کنندگان «با پرتاب سنگ‌ریزه به سمت تصویر ترامپ، مراسم نمادین رجم شیطان برگزار کردند».

هواداران جمهوری اسلامی و جریان‌های سیاسی نزدیک به جبهه پایداری، با انتقاد شدید از تفاهم‌نامه پایان جنگ با آمریکا، خواستار انتقام خون رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران‌اند.

شهرام ایرانی، فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی، طی سخنانی به مناسبت مراسم تشییع علی خامنه‌ای گفت که دشمن باید خود را برای رویارویی با «رزمندگان مسلمان» آماده کند؛ کسانی که به گفته او خواهان «خونخواهی» کشته‌شدگانشان‌اند.

فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران همچنین تهدید کرد که دشمنان با «سیلی و ضربه‌ای کوبنده» مواجه خواهند شد که به گفته او «آن‌ها را در هم خواهد شکست».