توافق چین، روسیه و آمریکا بر سر بیانیه صلح بدون اشاره به جنگ‌های ایران و اوکراین

شی، پوتین و ترامپ اولویت‌های خود را مشخص کردند: از اصلاح سازمان ملل و افزایش عرضه نفت تا «حفاظت از مصونیت دیپلماتیک»

دونالد ترامپ، شی‌جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین-خبرگزاری فرانسه

چین، روسیه و آمریکا اعلام کردند که پس از برگزاری نشستی سه‌جانبه و بی‌سابقه بر سر یک بیانیه صلح به توافق رسیده‌اند؛ اما در این بیانیه هیچ اشاره‌ای به جنگ‌های اوکراین و ایران نشده است؛ دو جنگی که دو کشور از سه کشور حاضر در نشست در آنها نقش دارند.

این بیانیه که روز پنجشنبه منتشر شد، مجموعه‌ای از اولویت‌ها را نیز مشخص کرد که شامل اصلاح ساختار سازمان ملل متحد، افزایش عرضه نفت و آنچه «حفاظت از مصونیت دیپلماتیک» خوانده شده، بود.

در این بیانیه تأکید شده است که «جنگ هسته‌ای قابل پیروزی نیست و نباید آغاز شود»، اما هیچ نشانه‌ای از شکل‌گیری چارچوبی برای خلع سلاح هسته‌ای ارائه نشده است.

دیدار شی جین‌پینگ، ولادیمیر پوتین و دونالد ترامپ در طول این هفته بر نشست سران سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اپک) سایه انداخته بود. چین، به‌عنوان میزبان این نشست، وعده داده بود که این دیدار «تحولی تاریخی» رقم خواهد زد.

ویلیام هرست، استاد مرکز ژئوپلیتیک دانشگاه کمبریج، به گاردین گفت: «به نظر می‌رسد در مجموع، دستاوردهای واقعی و ملموس این نشست بسیار اندک بوده است... این نشست ظاهراً بیش از هر چیز بر نمادگرایی و ارزش اعتباری و حیثیتی آن متمرکز بود.»

پاتریشیا کیم، کارشناس سیاست خارجی چین در اندیشکده آمریکایی بروکینگز نیز معتقد است که در نهایت، نبود دستاوردهای ملموس در این نشست ممکن است به نفع چین باشد؛ کشوری که تمایلی ندارد از نقش خود به‌عنوان میزبان و فراهم‌کننده زمینه گفت‌وگو فراتر برود.

او گفت: «پکن علاقه چندانی ندارد که خطرات دیپلماتیک میانجی‌گری برای دستیابی به یک توافق صلح واقعی در اوکراین یا حل‌وفصل درگیری با ایران را بپذیرد. چنین اقدامی چین را درگیر منازعاتی می‌کند که ترجیح می‌دهد از آنها دور بماند.»

یکی دیگر از موضوعاتی که انتظار می‌رفت در این نشست مطرح شود، هوش مصنوعی بود؛ اما در این زمینه نیز جزئیات مشخصی ارائه نشد.

ترامپ در آغاز نشست خطاب به شی و پوتین گفت: «ما واقعاً در حال رقم زدن تاریخ هستیم. هیچ صلحی تاکنون با رد فرصت‌های تعامل و گفت‌وگو شکل نگرفته است.»

پوتین نیز در نشست خبری پس از این دیدار گفت که سه رهبر گفت‌وگویی «آزادانه» داشته‌اند و اکنون به «درک متقابل» رسیده‌اند.

برخی امیدوار بودند که این مذاکرات، که حدود یک ساعت و ۲۰ دقیقه طول کشید، فرصتی برای گفت‌وگو درباره کاهش تسلیحات میان سه قدرت بزرگ هسته‌ای جهان باشد. پکن پیش‌تر پیشنهادهای ترامپ برای پیوستن به چنین مذاکراتی را رد کرده و به زرادخانه‌های هسته‌ای بزرگ‌تر آمریکا و روسیه اشاره کرده بود.

با این حال، شی روز پنجشنبه خواستار آن شد که سلاح‌های هسته‌ای «به‌طور کامل ممنوع و به‌تدریج به‌طور کامل نابود شوند تا جهان از وجود آنها آزاد شود».

مفاد بیانیه درباره جنگ هسته‌ای، همان عباراتی است که پیش‌تر از سوی پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل، از جمله فرانسه و بریتانیا، منتشر شده بود.

پاتریشیا کیم به گاردین گفت: «آزمون واقعی این خواهد بود که آیا این سه کشور به تعهد اعلام‌شده خود برای گفت‌وگو درباره کاهش خطرات هسته‌ای و جلوگیری از گسترش تسلیحات هسته‌ای عمل می‌کنند یا نه.»

یون سان، پژوهشگر ارشد مرکز استیمسون، نیز گفت حتی مطرح شدن احتمال مشارکت چین در چنین مذاکراتی، به‌خودی‌خود اهمیت داشت.

تحلیلگران پیش‌تر گفته بودند اهمیت اصلی این نشست بیشتر در جنبه نمادین آن است.

پوتین این برداشت را که نشست صرفاً فرصتی برای گرفتن عکس یادگاری بوده، رد کرد و گفت: «این یک کار مشترک و جدی است.»

در بیانیه مشترک، سه رهبر «تعهد خود را به حفظ ثبات راهبردی و امنیت بین‌المللی» اعلام کردند.

حمله به دادگاه‌های بین‌المللی و چهار نکته دیگر از دیدار ترامپ، شی و پوتین

به گزارش گاردین، در صدر اولویت‌های آنها، «پیشبرد اصلاحات سازمان ملل متحد با هدف افزایش توانایی این سازمان برای پاسخ‌گویی مؤثرتر به چالش‌های جهانی» قرار داشت.

یون سان گفت این موضوع از اولویت‌های همیشگی چین است و نشان می‌دهد پکن در حال به‌کارگیری قدرت دیپلماتیک خود است.

او افزود: «چین می‌تواند دستور کار و دستاوردهای مورد انتظار را بر اساس اولویت‌های خود تعیین کند و سایر قدرت‌های بزرگ را به پذیرش آنها وادار کند.»

در این بیانیه همچنین توافق شد که «دیوان کیفری بین‌المللی و دیگر نهادهای مشابه نباید از حوزه صلاحیت قضایی خود سوءاستفاده کنند».

پوتین با حکم بازداشت دیوان کیفری بین‌المللی روبه‌رو است و گنجاندن این بند در بیانیه، این برداشت را تقویت کرد که او از این نشست دستاوردهای قابل‌توجهی کسب کرده است.

از زمان تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، متحدان کی‌یف با رئیس‌جمهوری روسیه همچون یک مطرود بین‌المللی برخورد کرده‌اند و او سال‌ها در نشست‌های اپک حضور نداشته است.

هرست گفت: «این نشست به معنای تکرار لحظه یالتا نبود، اما قطعاً نمایش عمومی قدرتمندی از تداوم اهمیت و قدرت روسیه و پوتین بود. این نمونه دیگری است از اینکه پوتین چگونه با وجود دست ضعیف، حداکثر بهره‌برداری را از موقعیت خود می‌کند.»

شی جین‌پینگ که اکنون جایگاه خود را به‌عنوان یکی از میانجی‌گران و بازیگران اصلی قدرت در جهان تثبیت کرده است، صبح روز پنجشنبه سخنرانی خود را برای رهبران اپک آغاز کرد و بار دیگر بر موضوعاتی مانند گشایش تجاری و نوآوری تأکید کرد؛ موضوعاتی که در طول این نشست نیز بر آنها پافشاری کرده بود.

با این حال، به نظر می‌رسید که در بیشتر ساعات آن روز، مسائل مربوط به اپک در حاشیه قرار گرفته و مذاکرات سه‌جانبه بر دستور کار غالب شده است.

گاردین می‌نویسد، با وجود فضای دوستانه‌ای که در برابر دوربین‌ها به نمایش گذاشته شد، روابط میان این سه کشور پیچیده است. روسیه به دلیل جنگ اوکراین تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارد و چین و آمریکا نیز بخش عمده‌ای از سال گذشته را درگیر جنگ تجاری فزاینده و اقدام‌های تلافی‌جویانه متقابل بودند؛ تا اینکه ترامپ و شی بر سر آتش‌بس تجاری توافق کردند.

ترامپ و پوتین پیش از این نشست، دیداری جداگانه نیز برگزار کردند؛ نخستین دیدار آنها از اوت ۲۰۲۵ تاکنون. ترامپ در این دیدار از همتای روس خود با عنوان «دوستم» یاد کرد.

ترامپ در نشست اپک از «رابطه عالی» خود با پوتین تمجید کرد و گفت: «او دوست من است!»

این تصاویر دوستانه با واکنش خشم‌آلود متحدان اروپایی اوکراین روبه‌رو شد که هم‌زمان در برلین گرد هم آمده بودند تا حمایت خود را از اوکراین نشان دهند.

دونالد توسک، نخست‌وزیر لهستان، در واکنش به اظهارات ترامپ گفت: «آقای پوتین دوست ما نیست و هرگز هم نخواهد بود.»

مته فردریکسن، نخست‌وزیر دانمارک، نیز گفت که برایش «بسیار غیرقابل‌درک» است که رئیس‌جمهوری آمریکا بخواهد با پوتین پشت میز مذاکره بنشیند.

در بیانیه صلح منتشرشده در شنژن آمده است که سه کشور قصد دارند «تولید و عرضه فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده را به نفع همه کشورها افزایش دهند».

شان گوئو از شرکت مشاوره‌ای هوتونگ ریسرچ مستقر در شانگهای گفت این موضوع اهمیت دارد، اما افزود: «حالا باید دید آیا آمریکا تحریم‌ها را لغو خواهد کرد یا نه.»

ترامپ و شی سپس سومین دیدار دوجانبه خود در سال جاری را برگزار کردند.

به گزارش رسانه‌های دولتی چین، شی روابط چین و آمریکا را «در مجموع باثبات و مثبت» توصیف کرد. با این حال، او درباره تایوان به واشنگتن هشدار داد و گفت آمریکا «باید به انجام اقدامات درست ادامه دهد تا از بروز عقب‌گردهای جدی در روابط چین و آمریکا جلوگیری شود».

بیشتر از جهان