با ادامه تهدیدهای دونالد ترامپ در سخنرانی‌های کارزار انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا، گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال حمله نظامی گسترده به ایران در روزهای آینده و پس از انتخابات آمریکا، هم به‌شدت افزایش یافته است. همزمان، تلاش‌ها و رایزنی‌های دیپلماتیک برای پرهیز از جنگ نیز ادامه دارد.

علی باقری کنی، معاون محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران،‌ روز دوشنبه یازدهم آبان‌ در پکن، با وانگ یی، وزیر خارجه چین دیدار کرد. وانگ یی در آن دیدار گفت که تهران برای دفاع از حاکمیت و امنیتش از حمایت پکن برخوردار است. همچنین تأکید کرد که چین از همه طرف‌های درگیر در مناقشه خاورمیانه می‌خواهد بر راه‌حل‌های سیاسی تمرکز کنند.

این اظهارات همزمان با آن است که شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، هم روز دوشنبه در دیدار با هیثم بن طارق، سلطان عمان، گفت که خاورمیانه نباید به میدانی برای نبرد دیگران تبدیل شود و چین تمایل دارد با کشورهای عربی برای دستیابی به صلح پایدار همکاری کند.

چین به طور سنتی نقش دیپلماتیک کم‌رنگی در خاورمیانه ایفا کرده، اما اکنون تلاش‌هایش را برای کمک به پایان دادن به تنش‌ها میان آمریکا و اسرائیل و ایران افزایش داده است.

سران چین و عمان پس از گفتگوهای روز دوشنبه، با انتشار یک بیانیه مشترک ۲۰ ماده‌ای، از آمریکا و ایران خواستند گزینه‌های مسالمت‌آمیز را برای پایان جنگ دنبال کنند و به توافق اسلام‌آباد بازگردند.

در عین حال سخنگوی وزارت خارجه چین روز دوشنبه اعلام کرد نماینده ویژه این کشور در ماه میلادی جاری (نوامبر) با هدف کاهش تنش‌ها در منطقه، به پایتخت‌های ایران، عربستان سعودی و عمان سفر خواهد کرد.

در سوی دیگر، ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، هم روز دوشنبه در اظهاراتی گفت: «نشانه‌هایی مبنی بر برنامه‌ریزی اقدام نظامی جدید علیه ایران وجود دارد و این موضوع بسیار نگران‌کننده است.»

به گزارش رویترز، سخنگوی وزارت خارجه روسیه به خبرنگاران گفت: «تجربه غم‌انگیز ماه‌های گذشته نشان می‌دهد که ماجراجویی‌های نظامی که باعث مرگ و ویرانی در ایران می‌شوند، نمی‌توانند اراده ایرانیان را برای دفاع از حاکمیت و استقلال کشورشان در هم بشکنند. کسانی که امروز تهدید به حملات جدید می‌کنند، باید در این تصمیم بازنگری کنند.»

با تمام این‌ها، نگرانی‌ها درباره آغاز مجدد جنگ ایران و آمریکا با همراهی اسرائيل شدت گرفته است. دونالد ترامپ روز یکشنبه در گردهمایی انتخاباتی ایالت آیووا، با اشاره به تقابل با جمهوری اسلامی ایران گفت: «تنها دلیلی که کار ایران را تمام نکرده‌ایم، این است که می‌خواهم خوش‌رفتار باشم و تا جایی که ممکن است جان انسان‌ها را نجات دهم، اما در مقطعی سرانجام مجبور خواهیم شد چکش را بر سر آن‌ها فرود بیاوریم.»

ترامپ در ادامه در میان تشویق حاضران، با اشاره به کاهش توانایی‌ها و ظرفیت‌های نظامی ایران، تأکید کرد: «بخش عمدهٔ آن اکنون از بین رفته است.»

رئیس‌جمهوری آمریکا در آیووا در پاسخ به پرسش خبرنگاران دربارهٔ تماس تلفنی‌اش با نخست‌وزیر اسرائیل، هم گفت: «گفت‌وگوی بسیار خوبی با هم داشتیم.» اما در پاسخ به این سوال که آیا با بنیامین نتانیاهو دربارهٔ ایران نیز گفت‌وگو کرد، به گفتن عبارت «بله، صحبت کردم»، بسنده کرد.

توصیف مثبت ترامپ از این تماس در شرایطی مطرح می‌شود که پیش‌تر پایگاه خبری آکسیوس گزارش داده بود موضوع این مکالمه وضعیت مذاکرات واشنگتن با تهران و زمان ازسرگیری احتمالی عملیات نظامی بود.

به گزارش آکسیوس به نقل از منابع اسرائیلی و آمریکایی، در حالی که نتانیاهو از ترامپ خواست بلافاصله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا به ایران حمله کند، رئیس‌جمهوری ایالات متحده فعلاً تداوم مسیر مذاکرات را ترجیح می‌دهد که این موضع موجب نگرانی تل‌آویو شده است، چندانکه منبع اسرائیلی این تماس را «سخت» و طرف آمریکایی آن را «صریح» ارزیابی کردند، هرچند ترامپ همزمان با دیپلماسی خود را برای بازگشت احتمالی به اقدام نظامی گسترده نیز آماده می‌کند.

شبکه خبری الحدث عربستان سعودی نیز روز دوشنبه به نقل از رسانه‌های اسرائیلی، از آماده‌باش کامل ارتش و نیروهای امدادی این کشور در آستانهٔ از سرگیری حملات احتمالی آمریکا به ایران خبر داد.

بر اساس این گزارش، سایت والانیوز اسرائیل اعلام کرده است که ارتش، نیروهای امنیتی و سازمان‌های امداد و نجات این کشور آماده رویارویی با تمام سناریوها هستند و می‌توانند در هر شرایطی، اعم از تهاجمی یا تدافعی، وظایفشان را انجام دهند.

این خبر در حالی منتشر می‌شود که آکسیوس دو روز پیش به نقل از مقام‌های کاخ سفید گزارش کرده بود ترامپ در صورت شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای سه‌شنبه و احساس «تحقیر»، حتما حمله‌ای بزرگ به ایران انجام خواهد داد.

در همین شرایط، چند منبع آگاه از مذاکرات به روزنامه اورشلیم‌پست گفتند که تلاش‌ها برای دستیابی به توافق میان تهران و واشنگتن «مقداری پیشرفت» داشت. با این حال تأکید کردند که «میان دو طرف همچنان اختلاف‌های قابل‌توجهی وجود دارد.» یکی از منابع گفت که در موضوع هسته‌ای هیچ پیشرفتی حاصل نشد و پیشرفت‌های صورت‌گرفته به مسائل دیگر از جمله جدول زمانی اجرای توافق احتمالی، مربوط بود.

در روزهای اخیر، میانجی‌های قطری در بحبوحه افزایش نگرانی‌ها از احتمال تشدید تنش‌های نظامی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، تلاش‌های دیپلماتیک خود را افزایش داده‌اند. نمایندگان جمهوری اسلامی ایران هم پس از رایزنی‌های فشرده در تهران، برای چند روز گفت‌وگو، به دوحه سفر کردند. این مذاکرات با هماهنگی نزدیک با واشنگتن انجام شد.

گزارش‌ها حاکی است که گفت‌وگوها بر پیشنهادهایی برای کاهش تنش در درگیری هشت‌ماهه متمرکز است؛ از جمله چارچوبی احتمالی برای بازگشایی دو روزه تنگهٔ هرمز که از نظر راهبردی اهمیت حیاتی دارد و ازسرگیری مذاکرات گسترده‌تر برای صلح.

با وجود این، اختلاف‌های قابل‌توجهی میان دو طرف باقی است. تهران خواستار آن است که واشنگتن پیش از ورود به بحث محدودیت‌های برنامه هسته‌ای، تحریم‌های اخیر را لغو و معافیت‌های نفتی را دوباره برقرار کند، حضور نظامی خود در منطقه را کاهش و محاصره بندرها را هم پایان دهد. در مقابل، مقام‌های آمریکایی پس از تماس‌های اخیر جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، با محسن رضایی تأکید می‌کنند که هرگونه توافق جامع باید از همان ابتدا به نگرانی‌های هسته‌ای بپردازد.

دونالد ترامپ روز یکشنبه در پاسخ به پرسشی دربارهٔ روند مذاکرات گفت: «اوضاع خوب پیش می‌رود، اما آن‌ها چندان قابل‌اعتماد نیستند. توافق می‌کنند و بعد از آن عقب‌نشینی می‌کنند.»

روز دوشنبه اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، با تأئید ادامه مذاکره فرستادگان تهران با میانجی‌های قطری در دوحه گفت: «طرح و پاسخ ایالات متحده آمریکا را دریافت کردیم.»

بقایی در پاسخ به پرسش‌های خبرنگاران دربارهٔ طرح مذاکرات هسته‌ای در جریان گفت‌وگوهای دوحه، بار دیگر تأکید کرد که اورانیوم ۶۰ درصدی از ایران خارج نخواهد شد و تنگهٔ هرمز هم تا زمان برآورده نشدن تمام شروط تهران و پایان محاصره دریایی، بسته باقی خواهد ماند.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نیز در گفت‌وگو با شبکه الجزیره، ضمن تأکید بر اینکه «ما جنگ را شروع نکردیم و تنها از خود دفاع کردیم»، دربارهٔ تشدید تنش‌ها هشدار داد و گفت: «به نظر من کشورهای منطقه بهتر است مراقبت بکنند که جنگ جدیدی شکل نگیرد. اگر جنگ جدیدی شکل بگیرد، متأسفانه برای کل منطقه تبعات خواهد داشت.»

 او با اشاره به هدف قرار گرفتن منافع و تأسیسات ایالات متحده افزود: «ما قصد زدن اهداف دوستان خود در منطقه را نداشتیم و نداریم، اما با پایگاه‌ها و اهداف آمریکایی تعارف نداریم و حتماً به آن‌ها حمله می‌کنیم. متأسفانه بعضی از کشورهای منطقه حتی آمریکایی‌ها را تشویق کردند که به ایران حمله کنند، اما امیدوارم درس‌های لازم را گرفته باشند و دوستانشان در آمریکا را متقاعد کنند که جنگ جدیدی آغاز نشود، چرا که در صورت حمله، ما ناچار به دفاع از خود هستیم و با شدت و قدرت پاسخ خواهیم داد.»

منوچهر متکی، نمایندهٔ تهران در مجلس شورای اسلامی، هم از دیگر مقام‌هایی است که با اشاره به پیامدهای هرگونه درگیری نظامی تازه گفته است در صورت وقوع جنگ جدید، «دامنهٔ درگیری به منطقه محدود نخواهد ماند و به دلیل حذف محدودیت‌های جغرافیایی، ابعاد فرامنطقه‌ای پیدا خواهد کرد».

وزیر امور خارجهٔ پیشین جمهوری اسلامی ایران با تهدید پایتخت‌های غربی، افزود: «کشورهای اروپایی که پایگاه‌هایشان را در اختیار آمریکا گذاشته‌اند، شریک در جنایت‌اند و برداشتن محدودیت جغرافیایی مفهوم روشنی برای رزمندگان ما، طرف‌های خارجی و دشمنان ما دارد.»

در ابهام میان رسیدن به توافق تهران و واشنگتن یا آغاز از سرگیری یک جنگ دیگر، انور قرقاش، مشاور ارشد رئیس دولت امارات متحده عربی، روز یکشنبه گفت این کشور امیدوار است مذاکرات ایران و آمریکا به یک گشایش دیپلماتیک منجر شود، اما امارات خود را برای بدترین سناریو و احتمال دور تازه‌ای از رویارویی نظامی در منطقه هم آماده کرده است.

قرقاش در نشست منامه افزود: «از دیدگاه امارات متحده عربی و همچنین کشورهای خلیج فارس، ما خواهان دور تازه‌ای از رویارویی در منطقه نیستیم و می‌خواهیم این بحران طولانی‌مدت از راه‌های دیپلماتیک و سیاسی حل‌وفصل شود.»