در شرایطی که تحریم‌های جدید آمریکا فشار اقتصادی سنگینی به جمهوری اسلامی ایران وارد کرده است، گزارش‌ها نشان می‌دهد ایران همچنان از طریق «ناوگان اشباح»، برخی محموله‌های گاز مایع خود را به چین می‌رساند.
فاکس‌نیوز در گزارشی نوشت که به گفتهٔ محققان آمریکایی که در ماه سپتامبر مخفیانه از یکی از این کشتی‌ها در مسیر حرکت فیلمبرداری کردند، نفتکش‌های کوچک «ناوگان اشباح» ایران با عبور از محاصره دریایی آمریکا، گاز مایع نفتی (LPG) مشمول تحریم را از طریق یک مرکز دریایی با فعالیت‌های غیرشفاف در آب‌های مالزی به چین قاچاق می‌کنند.
بر اساس این گزارش، سازمان «اتحاد علیه ایران هسته‌ای» (UANI) که این تحقیق چندماهه را انجام داد، اعلام کرده که از زمان برقراری دوبارهٔ محاصره بندرهای ایران در ماه ژوییه، دست‌کم ۹ نفتکش مشابه حامل نفت یا گاز مایع نفتی ایران از محدودیت‌های آمریکا در تنگه هرمز عبور کرده‌اند.
این سازمان یکی از شناورهای تحریم‌شده را «سوگل» (SOGL) معرفی کرد. بنا بر ادعای این سازمان، این شناور پس از بارگیری حدود ۵۰۰ هزار بشکه گاز مایع نفتی در یکی از بندرهای ایران در ماه اوت، روز اول سپتامبر از محاصره عبور کرد. این شناور سپس هزاران کیلومتر پیمود و به لنگرگاهی در آب‌های مالزی رسید؛ جایی که سازمان اتحاد علیه ایران هسته‌ای از دریافت سوخت و دیگر خدمات دریایی در ان محل فیلمبرداری کرد. به گفتهٔ این سازمان، کشتی سپس راهی چین شد و محمولهٔ خود را آنجا تخلیه کرد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
جمیما شلی، تحلیلگر ارشد سازمان اتحاد علیه ایران هسته‌ای، توضیح داد: «این نفتکش اواخر ماه اوت، گاز مایع ایران را از بندر عسلویه بارگیری کرده بود. سپس از محاصره آمریکا رد شد و خود را به لنگرگاهی در آب‌های مالزی رساند.
او افزود: «بیشتر شناورها موفق نمی‌شوند، اما از زمان برقراری دوبارهٔ محاصره در اواسط ژوییه، ۹ نفتکش کوچک را دیدیم که توانستند از محاصرهٔ آمریکا عبور کنند و با محموله نفت یا گاز مایع نفتی از دریای عمان خارج شوند.»
در کانون این عملیات، لنگرگاه محدوده شرقی خارج از حدود بندری مالزی، معروف به ئیاوپیال (EOPL) قرار دارد که منطقه‌ای برای استقرار کشتی‌ها در دریا است و حدود ۷۰ کیلومتر از سواحل مالزی فاصله دارد. به گفتهٔ شلی، این لنگرگاه به یکی از نقاط کلیدی پشتیبانی از تجارت انرژی مشمول تحریم ایران با چین تبدیل شده است.
این منطقه به شناورها امکان می‌دهد در دریا منتظر بمانند، تدارکات دریافت کنند و محموله‌ها را میان نفتکش‌ها انتقال دهند. به این ترتیب، در شرایطی که نیروهای دریایی آمریکا در آب‌های نزدیک‌تر به ایران گشت‌زنی می‌کنند، این لنگرگاه به شریان حیاتی پشتیبانی از صادرات انرژی ایران تبدیل شده است.
محاصرهٔ دریایی آمریکا نخستین بار ۱۳ آوریل اعمال شد، در اواسط ژوئن به‌طور موقت برداشته شد و پس از شکست مذاکرات دیپلماتیک، در ۱۴ ژوییه دوباره برقرار شد. این عملیات تا حد زیادی صادرات نفت خام ایران را متوقف کرد و در شرایطی که این کشور با فشار شدید اقتصادی روبه‌رو است، تهران را از یکی از منابع اصلی درآمد خود محروم کرد.
شلی گفت: «محاصرهٔ آمریکا در جلوگیری از خروج شناورهای حامل نفت و محصولات پتروشیمی ایران از دریای عمان، بسیار موفق بود و از زمان برقراری دوباره محاصره، هیچ محموله نفت خام ایران نتوانسته است از این محدوده خارج شود و با موفقیت به مقصد صادراتی برسد؛ مسئله‌ای که فشار اقتصادی بسیار زیادی بر حکومت ایران وارد می‌کند. فقط شماری نفتکش کوچک فرصت‌طلب‌اند که به‌سختی موفق می‌شوند از محاصره عبور کنند.»
به گفتهٔ او، آمریکا عمدتاً مقابله با نفت خام ایران و نفتکش‌های بسیار بزرگ را که اغلب «دو میلیون بشکه نفت خام ایران» حمل می‌کنند، در اولویت قرار داده است.
گاز مایع نفتی یا ال‌پی‌جی، مخلوطی اشتعال‌پذیر از هیدروکربن‌ها، عمدتاً پروپان و بوتان است که برای گرمایش، پخت‌وپز، حمل‌ونقل و تولید صنعتی استفاده می‌شود. شلی گفت: «گاز مایع نفتی خطرهای زیادی دارد. نخستین اقدام آمریکا در اجرای محاصره، تلاش برای واداشتن این شناورها به بازگشت است؛ این شیوهٔ اصلی اجرای محاصره است. با این حال، گاهی ناچارند از نیروی نظامی استفاده کنند و چنین اقدامی در مورد محموله‌ای مانند گاز مایع نفتی که به‌مراتب فرارتر است، خطر بسیار زیادی دارد.»
به گفتهٔ شلی، شناورهای کوچک‌تر با بهره‌برداری از این دشواری‌ها، از روش‌هایی که معمولاً با ناوگان اشباح ایران ارتباط دارد، استفاده می‌کنند. یعنی سامانهٔ شناسایی خودکارشان را خاموش و اغلب از پرچم جعلی استفاده می‌کنند، بنابراین، عملاً شناورهایی فاقد تابعیت‌اند.
فرستنده‌های سامانه شناسایی خودکار (AIS) اطلاعات هویتی، موقعیت و جابه‌جایی شناور را برای دیگر کشتی‌ها و مقام‌های دریایی مخابره می‌کنند. خاموش کردن این تجهیزات می‌تواند ردیابی شناور را دشوارتر کند. شلی در توضیح این روش گفت: «اغلب بارگیری می‌کنند، سپس از خلیج فارس و تنگهٔ هرمز می‌گذرند و در دریای عمان انتقال کشتی‌به‌کشتی انجام می‌دهند.» او این کار را «انتقال کشتی‌به‌کشتی با خطر بسیار زیاد» توصیف کرد، چون محموله گاز مایع نفتی است، نه نفت خام. سپس نفتکش دیگری که گاز مایع را تحویل گرفته است، به مسیر ادامه می‌دهد و تلاش می‌کند از محاصره عبور کند.»
با این حال، حجم کلی این فعالیت‌ها در مقایسه با سطح صادرات انرژی ایران در گذشته، همچنان نسبتاً اندک است.
شلی گفت: «بیشتر این نفتکش‌ها نمونه‌های بارز شیوهٔ فعالیت ناوگان اشباح‌اند: با پرچم‌های جعلی تردد می‌کنند، یعنی کاملاً فاقد تابعیت‌اند، و اداره آن‌ها از طریق شرکت‌های پوششی با ساختارهای بسیار پیچیده انجام می‌شود.»
به گفتهٔ شلی، لنگرگاه ئیاوپیال در مالزی‌ــ که پیمودن مسیر ایران تا آن حدود ۱۰ روز تا دو هفته طول می‌کشد‌ــ به مرکز مهمی برای پشتیبانی از شناورهای ایرانیِ عازم بازار چین و «یکی از گره‌گاه‌های اصلی تجارت نفت ایران با چین» تبدیل شده است. نفتکش‌های ناوگان اشباح و نفتکش‌های دارای پرچم ایران از این لنگرگاه استفاده می‌کنند. آن‌ها نفت خام ایران را بارگیری می‌کنند و سپس از ایران به سمت شرق می‌روند تا به این لنگرگاه برسند؛ جایی که اغلب محموله را به نفتکش دیگری منتقل می‌کنند که مقصد نهایی‌اش چین است.
شلی افزود: «از این لنگرگاه اغلب برای ذخیره‌سازی شناور نیز استفاده می‌شود؛ همین مسئله به ایران امکان داد پس از برقراری دوبارهٔ محاصره آمریکا در ماه ژوییه، این همه مدت دوام بیاورد.» او همچنین توضیح داد که از زمان اجرای محاصره، ذخایر شناور ایران به «صفر تا هفت میلیون بشکه» کاهش یافته است. بنابراین می‌توان دید که ایران چگونه با استفاده از این لنگرگاه دریایی در آب‌های آزاد دوام آورده است و نفتکش‌های غیرقانونی ناوگان اشباح توانسته‌اند در حالی که حامل محصولات ایرانی‌اند، منتظر بمانند.
چین مقصد اصلی نفت و گاز مایع نفتی ایران است و با وجود تحریم‌های آمریکا و محاصرهٔ دریایی، بازاری حیاتی برای اقتصاد تهران فراهم می‌کند. شلی گفت: «چین سال‌ها است که مقصد ۸۰ درصد صادرات محموله‌های مایع ایران است و از آغاز جنگ ایران، شاهد افزایش این سهم بوده‌ایم. اکنون چین تقریباً ۱۰۰ درصد نفت و گاز مایع نفتی صادراتی ایران را وارد می‌کند. این وضعیت سازوکار و تجارتی ایجاد کرده است که به ایران امکان می‌دهد تحریم‌ها، تحریم‌های آمریکا و اوپک، را دور بزند و در عین حال، چین بتواند نفت و گاز مایع نفتی ایران را با تخفیف‌های بسیار زیاد خریداری کند.»
به گزارش بلومبرگ، در موردی جداگانه، کشتی «جی سامر» (G Summer)، حامل گاز مایع نفتی با ظرفیت حدود هفت هزار مترمکعب که تحت تحریم آمریکا است، در ماه آوریل در حالی ردیابی شد که از دریای عرب و آن‌سوی خط محاصره آمریکا سیگنال مخابره می‌کرد.
این شناور پیامی مخابره کرده بود مبنی بر اینکه «تمام خدمه آن چینی‌اند». در همین حال، داده‌های تحلیلی کشتی‌رانی نشان می‌داد ایران آخرین کشوری بود که شناور از آن محموله گرفت و مقصد اعلام‌شده‌اش گاله در سریلانکا بود.
