بیشتر کشورهای منطقه محاسباتشان را بر پایهٔ تحولات پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در هفتهٔ آینده تنظیم کرده‌اند. از جمله اینکه آیا دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، صرف‌نظر از نتایج انتخابات در دو کشور، جنگی تازه علیه جمهوری اسلامی ایران به راه خواهند انداخت یا خیر.

مهم‌ترین مأموریت نشست تهران که مقام‌های ارشد کشورهای عضو پیمان دفاعی مکه، یعنی عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه، را با مقام‌های جمهوری اسلامی ایران گرد هم آورد، گشودن گرهٔ بحران و یافتن راهی برای کاهش تنش‌ها و جلوگیری از جنگ بود. پس از آن، می‌توان زمینه‌های همکاری منطقه‌ای را از امنیت گرفته تا سیاست و اقتصاد بررسی کرد.

در همین راستا، بدر البوسعیدی، وزیر خارجهٔ عمان، پیشنهاد تشکیل «پیمان منطقه‌ای عدم تجاوز» میان شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس، ایران و عراق را مطرح کرد.

شکاف مواضع؛ مانع اصلی دستیابی به توافق

با این‌ حال گسترش همکاری‌های منطقه‌ای در گرو توافقی میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران است که سایهٔ جنگ را دور کند و زمینهٔ گفت‌وگو دربارهٔ اختلافات دو کشور را فراهم آورد. هم‌زمان با برگزاری نشست تهران، از طرح پیشنهادی قطر و پاکستان برای امتیازدهی متقابل واشنگتن و تهران خبرهایی منتشر شد؛ طرحی که بازگشایی تنگهٔ هرمز از سوی ایران ظرف پنج روز، لغو محاصرهٔ دریایی بندرهای ایران از سوی آمریکا و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده را در برمی‌گیرد.

واشنگتن نیز خیلی زود واکنش نشان داد و ترامپ روز دوشنبه اعلام کرد وضعیت تنگهٔ هرمز دیگر دغدغه‌ آمریکا نیست، زیرا حجم عبور نفت از این آبراه از سطح پیش از جنگ فراتر رفته است. منظور او این بود که تنگهٔ هرمز دیگر در معادلات مذاکرات جایی ندارد و موضوع اصلی برنامهٔ هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران است.

جمهوری اسلامی ایران روایت آمریکا دربارهٔ تنگهٔ هرمز را رد و همچنان بر کنترل خود بر این آبراه راهبردی تأکید می‌کند. تهران حمله به نفتکش‌هایی که تحت حفاظت نیروی دریایی آمریکا از مسیر دریایی عمان عبور می‌کنند، تشدید و همچنین اعلام کرده است تا زمانی که هفت خواسته‌اش محقق نشود، وارد مذاکره دربارهٔ برنامهٔ هسته‌ای نخواهد شد. این خواسته‌ها عبارت‌اند از پایان دائمی جنگ در همهٔ جبهه‌ها از جمله لبنان، لغو محاصرهٔ دریایی، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، پرداخت غرامت و خروج آمریکا از منطقه.

بن‌بست یمن

نشست تهران با وجود تقویت فضای دیپلماتیک، نتوانست از فاصلهٔ عمیق میان مواضع آمریکا و جمهوری اسلامی ایران بکاهد. در عین حال، تهران همچنان جنگ یمن و حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی را از مناقشهٔ خود با واشنگتن جدا نمی‌داند.

روشن است که جمهوری اسلامی ایران در صورت حمله‌ای تازه از سوی آمریکا و اسرائیل، زیرساخت‌های غیرنظامی کشورهای حوزهٔ خلیج فارس را نیز هدف قرار خواهد داد. با این‌ حال، حملات حوثی‌ها پس از نشست تهران کاهش نیافت؛ حال آنکه تهران خود را میانجی معرفی می‌کند و مدعی است حوثی‌ها مستقل از آن تصمیم می‌گیرند؛ ادعایی که بعید است ریاض آن را بپذیرد.

محاسبات انتخاباتی

با در نظر گرفتن این واقعیت‌ها، می‌توان گفت نشست تهران با وجود گشودن برخی گره‌های منطقه‌ای، نه از شدت تنش‌ها کاست و نه برای کاهش تنش با آمریکا راهی گشود.

این وضعیت کفهٔ جنگ را سنگین‌تر و فرصت‌های صلح را محدودتر می‌کند. ترامپ می‌خواهد به جمهوری اسلامی ایران و جهان نشان دهد که فارغ از نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای، همچنان فرماندهٔ کل نیروهای مسلح آمریکا است و تصمیم نهایی دربارهٔ جنگ در دست او است. نتانیاهو نیز در صورت شکست در انتخابات، خواهد کوشید با تحمیل واقعیتی جدید از طریق جنگ، راه را برای تشکیل دولت وحدت ملی، با ریاست خود یا مشارکت در آن، هموار کند تا بقای سیاسی‌اش تضمین شود.

برگرفته از النهارالعربی