گلبدین حکمتیار، «امیر» حزب اسلامی افغانستان، پس از نزدیک به دو سال سکوت، در یک نشست آنلاین با حضور «متعهدین حزب»، از شیوه حکمرانی طالبان به‌شدت انتقاد کرد و با استناد به آموزه‌های اسلامی، اطاعت از «امیرالمؤمنین» طالبان را «حرام» و برکناری او را «واجب» دانست. حکمتیار همچنین از هوادارانش خواست برای تغییر سیاسی در افغانستان آماده شوند و تأکید کرد که هیچ حکومتی، از جمله طالبان، نمی‌تواند جنگ‌های چریکی را کاملا مهار کند.

 اعضای حزب اسلامی رهبر این حزب را «امیر» و اعضای طالبان رهبر این گروه را «امیرالمؤمنین» می‌خوانند.

Hik.jpg

گلبدین حکمتیار از آذرماه ۱۴۰۴ در مالزی به سر می‌برد و به گفته حبیب‌الرحمان حکمتیار، پسرش، در حال گذراندن یک دوره درمان است. در روزهای نخست حضور حکمتیار در مالزی، انور ابراهیم نخست‌وزیر این کشور در بیمارستان به دیدارش رفته بود. نخست‌وزیر مالزی با استقبال از حضور حکمتیار، اعلام کرد که «با دوست قدیمی» خود دیدار کرده است.

حکمتیار در سال ۲۰۱۶ و در نتیجه گفتگوهای صلح به دولت اشرف غنی پیوست و در ۲۰۱۷ وارد کابل شد، و در سال ۲۰۲۱ و با بازگشت طالبان به قدرت نیز در این شهر ماند. طالبان در سال ۱۴۰۳، حکمتیار را از برگزاری نشست‌های سیاسی و دیدارهای مردمی منع و فعالیت شبکه تلویزیونی بریا و حزب اسلامی را نیز متوقف کرد. افزون بر این، طالبان خانه‌ای را که حکمتیار در منطقه دارالأمان در آن زندگی می‌کرد مصادره و محافظان او را نیز خلع سلاح کرد.

سخنرانی حکمتیار در نشست آنلاین اعضای این حزب، صریح‌ترین موضع‌گیری او از زمان بازگشت طالبان به قدرت به شمار می‌رود؛ مواضعی که شیوه حکمرانی، وضعیت جاری افغانستان، جایگاه مذهبی رهبر طالبان و نبرد چریکی علیه این گروه را نشانه گرفته است. حکمتیار که به سخن گفتن صریح و رک‌گویی شهره است، در این سخنرانی به زبان پشتو نیز با استناد به احادیث و آیات، جایگاه رهبر طالبان را با عنوان «امیرالمؤمنین» زیر سؤال برد و گفت اطاعت از چنین شخصی حرام است.

حکمتیار پس از سلطه طالبان مدتی با آنها مدارا کرد و ماندن در کابل را برگزید، اما سخنان تازه او نشان می‌دهد که او پس از فشار و محدودیت‌های موجود در افغانستان زندگی در غربت را به اقامت تحقیرآمیز تحت نظر طالبان در کابل ترجیح داده است.  

حکمتیار سخنرانی خود را با اشاره به آیاتی از قرآن درباره صبر و پایداری آغاز کرد و از هوادارانش خواست در برابر مشکلات احساس ضعف نکنند. او گفت: «ثابت‌قدم و محکم بمانید» و تأکید کرد که صبر و استقامت ممکن است نتایجی فراتر از انتظار به همراه داشته باشد.

رهبر حزب اسلامی مدعی شد که افغانستان همچنان صحنه جنگ‌های نیابتی است و از اعضای حزبش خواست برای تحولات احتمالی آینده آمادگی داشته باشند.

او خطاب به هوادارانش گفت: «به لحاظ ذهنی و روانی آماده باشید که تغییر مثبتی در افغانستان آمدنی است. این تغییر مسئولیت ایمانی ما است.»

حکمتیار افزود که اعضای حزب اسلامی باید به مردم پیام دهند ناامید نشوند و برای آنچه او دفاع از اسلام می‌خواند، آماده فداکاری باشند. او تأکید کرد: «تغییر آمدنی است و تنها شما می‌توانید این تغییر را رقم بزنید.»

اطاعت از حاکم مستبد «حرام» است

بخش مهمی از سخنرانی حکمتیار به انتقاد از تمرکز قدرت در دست رهبر طالبان اختصاص داشت. او بدون نام بردن از ملا هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان که عنوان «امیرالمؤمنین» را برای خود به کار می‌برد و تصمیم‌های کلیدی حکومت بر عهده اوست، گفت چنین شخصی نمی‌تواند امیر مؤمنان باشد.

حکمتیار با استناد به آیات قرآن و روایت‌ها و احادیث اسلامی گفت که حاکم مسلمان مکلف است با مردم مشورت کند و به رأی آنان احترام بگذارد.

او تأکید کرد: «امیری که نه اهل شورا است و نه به رأی مردم احترام می‌گذارد، واجب‌العزل است.» حکمتیار افزود که حاکمی که بدون مشورت با مردم تصمیم می‌گیرد، به رأی آنان اعتنا نمی‌کند و شیوه استبدادی در پیش می‌گیرد نمی‌تواند انتظار اطاعت داشته باشد.

حکمتیار در ادامه اطاعت از چنین امیری را «حرام» و برکناری او را «واجب» دانست و او را حاکمی «ظالم، جابر و مستبد» توصیف کرد.

او همچنین گفت: «ظلم گناه است و پذیرفتن ظلم حرام است» و با اشاره به آموزه‌های اسلامی، از هوادارانش خواست نه به دیگران ظلم کنند و نه ظلم دیگران را بپذیرند.

هشدار درباره گسترش جنگ چریکی علیه طالبان

حکمتیار در بخش دیگری از سخنانش به فعالیت نظامی جبهه‌های مخالف طالبان، از جمله در استان بدخشان، اشاره کرد و گفت جنگ علیه رژیم طالبان آغاز شده است. او با اشاره به تجربه جنگ‌های چریکی در افغانستان تأکید کرد که هیچ حکومتی نمی‌تواند چنین جنگ‌هایی را کاملا کنترل کند.

رهبر حزب اسلامی گفت: «هیچ حکومتی نمی‌تواند جنگ چریکی را کنترل کند. طالبان هم نمی‌تواند.»

او افزود که به باورش طالبان از حمایت مردم محروم‌اند و همین مسئله توانایی این گروه را برای مقابله با مخالفان مسلح کاهش می‌دهد.

رهبر حزب اسلامی در عین حال از اعضا و هوادارانش خواست اجازه ندهند طالبان فرزندان آنان را به جنگ اعزام کنند. این درخواست به معنای مخالفت او با مشارکت هواداران حزب اسلامی در جنگ به نفع طالبان قلمداد می‌شود.

درخواست تشکیل حکومت منتخب و تدوین قانون اساسی

حکمتیار در تشریح نظام سیاسی مطلوب خود گفت هدف حزب اسلامی تشکیل یک حکومت ملی منتخب است که مشروعیت و مرجع تصمیم‌گیری سیاسی آن از مردم سرچشمه بگیرد.

او بر ضرورت تشکیل شورای منتخب مردم تأکید کرد؛ شورایی که به گفته او باید نماینده اجماع ملی باشد و در تصمیم‌گیری‌های اساسی کشور نقش داشته باشد.

رهبر حزب اسلامی همچنین تدوین و تصویب قانون اساسی، تعیین سیاست‌های روشن داخلی و خارجی و مشخص شدن سازوکارهای بودجه، مالیات، عواید و درآمدهای دولت را از ضرورت‌های حکومت آینده افغانستان دانست.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که طالبان پس از بازگشت به قدرت، انتخابات برگزار نکرده‌اند و ساختار حکومتشان بر فرمان‌های رهبر این گروه استوار است.

حکمتیار در ادامه با انتقاد از آنچه قوم‌گرایی در حکومت طالبان خواند، گفت افغانستان به حکومتی نیاز دارد که همه اقوام و پیروان مذاهب مختلف در آن احساس عزت و برابری کنند.

او خواستار مشارکت شیعیان و سنی‌ها و همه اقوام در ساختار دولت و برخورداری آنان از عدالت شد.

حکمتیار با انتقاد از حاکمیت طالبان، آن را «قوم‌پرست» توصیف کرد و گفت در چنین ساختاری هرکس خود را صاحب اختیار قومش می‌داند.