برای بسیاری از ایرانیان و ایرانی‌تباران آمریکایی، سفر میان ایران و آمریکا تصمیمی سیاسی نیست، ضرورتی خانوادگی است. فرزندی می‌خواهد مادر سالخورده‌اش را بعد از مدت‌ها ببیند، پدری امیدوار است در مراسم عروسی دخترش حاضر باشد و خانواده‌ای برای رسیدن به مراسم خاکسپاری عزیزی تلاش می‌کند. امروز با وجود جنگ، اختلال پرواز، نبودن پرواز، مقررات تحریمی و محدودیت‌های صدور ویزا و سفر به آمریکا هر کدام از این سفرها به نوعی با محدودیت روبه‌رو می شود.
جنگ گاهوار و تنش نظامی میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا برنامه‌ریزی چنین سفری را دشوارتر و خطرناک‌تر کرده و بسته شدن حریم هوایی، تغییر مسیر هواپیماها و لغو پروازها به این معنا است که داشتن بلیت، رسیدن به مقصد را تضمین نمی‌کند. حتی بعضی مسافران در ایران برای یافتن پروازی به مقصد آمریکا، باید ابتدا با اتوبوس یا خودرو به کشور همسایه بروند.
وزارت خارجه آمریکا درباره سفر به ایران اخطار سطح ۴ «سفر نکنید» صادر کرده و از شهروندان آمریکا که در ایران‌اند، خواسته است بلافاصله آن کشور را ترک کنند. این هشدار امنیتی را باید جدی گرفت، اما از پرسش حقوقی مجاز بودن خود سفر جدا دانست.
تحریم‌های اقتصادی بر انتخاب مسیر و پرداخت هزینه سفر نیز اثر دارند. با این حال، سفر یک شهروند آمریکا به ایران، به‌خودی‌خود، طبق مقررات دفتر اوفک (OFAC) وابسته به وزارت خزانه داری آمریکا، ممنوع نیست. معاملات عادی و ضروری مرتبط با سفر به ایران یا خروج از آن عموما مستثنی هستند. پس این ادعا که خرید هر بلیت سفر به ایران از داخل آمریکا غیرقانونی است، صحیح نیست. مسئله مهم این است که مسافر با چه شرکت هواپیمایی یا شخصی معامله می‌کند.
امروزه تمام شرکت‌های هواپیمایی ایرانی از جمله ایران‌ایر و ماهان‌ایر، تحت تحریم‌های جداگانه آمریکا قرار دارند. پرداخت به شرکت هواپیمایی تحریم‌شده یا ارائه خدمات به آن ممکن است برای اشخاص مشمول قوانین آمریکا پیامد حقوقی داشته باشد. خرید بلیت از یک واسطه یا آغاز پرواز از کشور ثالث نیز لزوما این مسئله را برطرف نمی‌کند. به همین دلیل پیش از خرید بلیت، باید نام شرکت انجام‌دهنده پرواز، طرف دریافت‌کننده پول و روش پرداخت مسئولانه بررسی شود. اوفک مسئول اجرای تحریم‌های اقتصادی است و مقررات آن را نباید با ممنوعیت صدور ویزا یا هشدار امنیتی سفر یکسان دانست.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
در سوی دیگر مسیر، بسیاری از شهروندان عادی ایران هم با فرمان ممنوعیت سفر دولت دونالد ترامپ روبه‌رو هستند. طبق فرمان ریاست‌جمهوری ۱۰۹۹۸، از اول ژانویه ۲۰۲۶ صدور ویزای مهاجرتی و غیرمهاجرتی برای اتباع ایران به‌طور کلی تعلیق شده است. متقاضی ممکن است همچنان درخواست بدهد و در مصاحبه نیز حاضر شود، اما مشمول ممنوعیت صدور ویزا باشد. این وضعیت در حال حاضر مانع دیدار پدر و مادر با فرزندشان در آمریکا است، حتی زمانی که خانواده حاضر است همه هزینه‌های سفر را بپردازد.
البته ممنوعیت برای همه افراد ایرانی‌تبار یکسان نیست. یک شهروند آمریکایی ایرانی‌تبار مشمول ممنوعیت ورود اتباع خارجی نمی‌شود. دارندگان کارت اقامت، برخی دارندگان ویزای معتبر در تاریخ اجرای فرمان و بعضی دوتابعیتی‌ها نیز ممکن است مشمول استثنا باشند. در عین حال، فرمان جدید استثنای کلی پیشین برای رسیدگی به پرونده ویزای مهاجرتی همسر، فرزند و والدین شهروند آمریکا طبق حکم یک دادگاه، اخیرا لغو شد. وضعیت هر فرد به تابعیت، مدارک سفر، تاریخ ویزا و استثناهای احتمالی بستگی دارد.
دولت آمریکا این محدودیت‌ها را در ظاهر با نگرانی‌های امنیت ملی، دشواری تایید و صحت مدارک تسلیم‌شده و کمبود همکاری اطلاعاتی دولت‌های مشمول فرمان، به‌خصوص ایران، توضیح می‌دهد. این در حالی است که اگرچه بررسی هویت، پیشینه و خطر امنیتی بخشی از نظام صدور ویزا است، ارزیابی امنیتی باید میان رفتار یک فرد و رفتار حکومت کشور زادگاه او تفاوت بگذارد. صرف ایرانی بودن دلیلی بر خطرناک بودن شخص نیست، همان‌طور که داشتن خویشاوند در آمریکا به‌تنهایی تضمین‌کننده دریافت ویزا نیست.
قانون اخیر «بار عمومی» (public charge) در رابطه با حمایت مالی نیز باید جداگانه فهمیده شود. در بررسی ویزا، مقام کنسولی می‌تواند احتمال وابستگی متقاضی به کمک‌های دولتی آمریکا را ارزیابی کند و عواملی مانند سن، سلامتی، وضعیت خانوادگی، منابع مالی و مهارت‌های او را بسنجد. این بررسی به معنای آن نیست که هر فرد کم‌درآمد یا سالمند به‌صورت خودکار رد می‌شود. همچنین رد شدن احتمالی به دلیل بار عمومی با ممنوعیت سفر یا نگرانی امنیتی، مبانی حقوقی متفاوتی دارد.
دقت درباره وضعیت روز قانون ضروری است. وزارت خارجه در ژانویه ۲۰۲۶ صدور ویزای مهاجرتی برای اتباع ۷۵ کشور، از جمله ایران، را با عنوان نگرانی از استفاده از مزایای عمومی متوقف کرد. با این حال اعلام کرد که آن توقف جداگانه از ۲۱ اوت ۲۰۲۶، مطابق حکم دادگاه، دیگر اجرا نمی‌شود. این تغییر، ممنوعیت سفرِ ناشی از فرمان ۱۰۹۹۸ یا بررسی موردی بار عمومی را از میان نبرده است.
مردم ایران را نباید با حکومت ایران یکی دانست. ایرانیان با تمدن چندین هزار ساله افراد قانون‌مدار بوده و خود از فساد، سوءمدیریت، فقدان صلاحیت حکومت حاکم بر آن‌ها و جنگ آسیب دیده‌اند. وقتی پدری در ایران نمی‌تواند برای دیدار فرزندش ویزا بگیرد و فرزندش در آمریکا نیز با خطرات سفر به ایران روبه‌رو است، پیامد تصمیم‌های حکومتی بر دوش یک خانواده می‌افتد. سیاست‌های امنیتی باید از مردم محافظت کند و هم‌زمان برای پیوندهای ضروری خانوادگی و حتی فرهنگی، راه‌های قانونی، روشن و قابل‌بررسی را باقی بگذارد.
