لغو همه پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایرانی به امارات متحده عربی یکی از پرترددترین مسیرهای خارجی ایران را نیز از دسترس خارج کرد. بررسی ایندیپندنت فارسی از تابلو پرواز فرودگاه‌های چند شهر و وب‌سایت‌های فروش بلیت نشان می‌دهد که از پنجشنبه ۲ مهر، پروازهای این شرکت‌ها از تهران، مشهد، شیراز و کیش به مقصد امارات لغو شدند. در یکی از نمونه‌ها، پرواز ایران‌ایرتور از تهران به دبی در تابلو فرودگاه امام خمینی «لغوشده» ثبت شده است.

ایسنا نیز گزارش داد که از ساعت ۲۴ چهارشنبه، همه پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایرانی به امارات لغو شده‌اند. این توقف، پس از تعلیق پرواز شماری از شرکت‌های هواپیمایی خارجی به ایران رخ می‌دهد و ارتباط هوایی دو کشور را به‌شدت محدود می‌کند.

دبی برای بسیاری از مسافران ایرانی فقط مقصد نهایی نبود، بلکه آن‌ها از این شهر برای رسیدن به پروازهای اروپا، آسیا و دیگر کشورها استفاده می‌کردند. اکنون لغو پرواز شرکت‌های هواپیمایی ایرانی به امارات، در کنار توقف پرواز شرکت‌های خارجی به ایران، یکی از مهم‌ترین مسیرهای اتصال مسافران به شبکه پروازهای بین‌المللی را مختل کرده است.

فشار بر پروازها روز پنجشنبه در مسیر تاجیکستان نیز آشکار شد. هواپیمای وارش که از تهران به مقصد دوشنبه برخاسته بود، پس از آنکه نتوانست از حریم هوایی ترکمنستان عبور کند، به فرودگاه امام خمینی بازگشت.

مجید اخوان، سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری، صادر نشدن مجوز عبور از سوی ترکمنستان را تایید کرد. در ویدیویی از داخل هواپیما، خلبان به مسافران توضیح می‌دهد که تلاش برای یافتن مسیر جایگزین نیز نتیجه نداده و پرواز باید به تهران برگردد. این بار مسافران حتی پس از سوار شدن و برخاستن هواپیما نیز نتوانستند به مقصد برسند.

امارات تازه‌ترین مقصدی است که از فهرست پروازهای شرکت‌های ایرانی حذف می‌شود. جمهوری آذربایجان از سه‌شنبه ۳۱ شهریور پذیرش پرواز این شرکت‌ها را تعلیق کرد. از بامداد چهارشنبه نیز فرودگاه‌های بغداد و مسقط پروازهای شرکت‌های ایرانی را نپذیرفتند. مقام‌های هوانوردی ایران و عراق درباره انتقال پروازهای عازم بغداد به نجف گفتگو کرده‌اند، اما اعلام رایزنی هنوز به معنای برقراری پایدار این مسیر نیست.

ترکیه نیز دیگر همان مسیر در دسترس سابق نیست. ماهان پروازهایش به استانبول و آنکارا را متوقف کرده و ترکیش ایرلاینز، یکی از مهم‌ترین شرکت‌های خارجی فعال در بازار ایران، پروازهایش به شهرهای ایران را دست‌کم تا اسفند از برنامه کنار گذاشته است. از تعطیلی دفاتر این شرکت در ایران و پایان قرارداد کارکنان آن‌ها نیز گزارش‌هایی منتشر شده است.

شرکت‌های هواپیمایی خارجی دیگری نیز پرواز به ایران را متوقف یا معلق کرده‌اند. توقف پروازهای شرکت امارات، لوفت‌هانزا و آسترین ایرلاینز و انجام نشدن پروازهای قطر ایرویز به دلیل تحریم‌های هوایی، گزینه‌های مسافران را از سمت شرکت‌های هواپیمایی غیرایرانی هم کاهش داده است. در نتیجه، بحران کنونی تنها به این محدود نیست که هواپیماهای ایرانی در مقصد پذیرفته نشوند، بلکه شمار شرکت‌هایی که حاضرند مسافر از ایران جابه‌جا کنند، نیز کمتر شده است.

منشا دور تازه چنین فشارهای بی‌سابقه‌ای تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۸ سپتامبر است. این وزارتخانه ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی را در کنار شماری از شرکت‌ها و واسطه‌های خارجی مرتبط با فعالیت آن‌ها تحریم کرد. واشنگتن می‌گوید تهران بارها از هواپیماهای تجاری برای جابه‌جایی نیرو، تسلیحات و محموله‌های غیرقانونی استفاده کرده است.

وزارت خزانه‌داری به ارائه‌دهندگان خارجی خدمات فرودگاهی نیز هشدار داده است که همکاری با شرکت‌های تحریم‌شده می‌تواند دسترسی آنان به نظام مالی آمریکا را به خطر بیندازد. به این ترتیب، فشار تحریم به سوخت‌رسانی، خدمات زمینی، حمل بار و فروش بلیت نیز منتقل می‌شود.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز چهارشنبه گفت بنا بر براورد او، احتمالا بیش از ۸۰ تا ۹۰ درصد پروازهای خارجی ایران متوقف شده‌اند. او همچنین گفت مطمئن نیست اعضای هیأت جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل چگونه به ایران بازخواهند گشت و هشدار داد آمریکا پیگیری شرکت‌ها و حساب‌های بانکی همکار حکومت را ادامه می‌دهد.

فشار بر صنعت هوایی، در کنار محاصره دریایی و حتی بسته شدن برخی از مرزهای زمینی، بخشی از کارزار دولت ترامپ برای محدود کردن منابع مالی جمهوری اسلامی ایران است. پیش از این عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، در روزهای گذشته گفته بودند که صادرات نفت ایران به صفر رسیده است.

توفق کامل صادرات نفت مستقیم درآمد ارزی ایران را هدف می‌گیرد و اختلال در پروازها می‌تواند تجارت، حمل بار و ارتباط با شرکای خارجی را دشوارتر کند. این فشارها به حکومت آسیب می‌زند، اما تبعات فوری آن متوجه مسافرانی است که پروازشان لغو می‌شود یا ناچارند برای خروج از کشور راه طولانی‌تر و گران‌تری پیدا کنند.

محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، در واکنش به ممنوعیت‌های پروازی، کشورهای همسایه را تهدید کرد که اگر در توقف پرواز شرکت‌های هواپیمایی ایرانی با آمریکا همکاری کنند، پروازهای آن‌ها نیز متوقف خواهد شد. با این حال، بازگشت هواپیمای تهران‌ــ‌دوشنبه و لغو مسیر امارات نشان می‌دهد محدودیت‌ها همچنان در حال گسترش‌اند. با لغو پیاپی مسیرهای خارجی و توقف پرواز شرکت‌های بین‌المللی به ایران، تنها شمار اندکی از پروازها باقی مانده‌اند و صنعت هوایی ایران به انزوای کامل نزدیک شده است.