از بامداد چهارشنبه اول مهر، فرودگاه‌های بغداد و مسقط نیز دیگر پرواز شرکت‌های هواپیمایی ایرانی را پذیرش نمی‌کنند. این تازه‌ترین محدودیت در زنجیره‌ای از لغو پروازها است که طی روزهای گذشته مسیرهای خروج از ایران را محدودتر کرده‌اند.

مجید اخوان، سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری، شامگاه سه‌شنبه اعلام کرد که فرودگاه‌های بغداد و مسقط از ساعت ۲۴ به وقت محلی، پروازهای شرکت‌های ایرانی را نمی‌پذیرند. به گفته او، پروازهای تهران به این دو مقصد لغو می‌شوند و رایزنی برای انتقال پروازهای بغداد به فرودگاه نجف ادامه دارد. با این حال، با توجه به فشارهای آمریکا بر شرکت‌های خدمات‌رسان به شرکت‌های هواپیمایی ایرانی، ادامه پروازها به نجف نیز با تردید جدی روبه‌رو است.

حذف بغداد و مسقط از مقاصد پروازی شرکت‌های هواپیمایی ایرانی پس از توقف پروازها در چند مسیر دیگر اعلام شد. پیش‌تر جمهوری آذربایجان، گرجستان و برخی کشورهای عرب منطقه نیز رسما از تعلیق پذیرش پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایرانی خبر داده بودند.

پروازهای ماهان به استانبول و آنکارا هم متوقف شده است و پروازهای این شرکت در مسیر مسقط نیز لغو شدند. به این ترتیب، مسافری که تا چند روز پیش می‌توانست برای رسیدن به مقصد بعدی از میان چند شهر منطقه انتخاب کند، اکنون گزینه‌های بسیار کمتری دارد.

البته سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری ایران می‌گوید اگرچه شرکت‌ هواپیمایی ماهان دیگر به استانبول و آنکارا پرواز نمی‌کند، پرواز سایر شرکت‌ها در مسیر استانبول «فعلا» طبق برنامه انجام می‌شوند. بنابراین بخشی از پروازهای استانبول لغو شده‌اند، اما این مسیر به‌طور کامل بسته نشده است و تداوم پروازها به تصمیم شرکت‌های هواپیمایی و فراهم ماندن امکان تامین خدمات لازم در فرودگاه‌های مقصد بستگی دارد.

در مسیر مسقط، ابتدا پروازهای ماهان متوقف شد و اکنون، بر اساس اعلام سازمان هواپیمایی کشوری، فرودگاه این شهر پرواز دیگر شرکت‌های ایرانی را نیز نمی‌پذیرد. بغداد هم از بامداد چهارشنبه به فهرست مقاصدی که هواپیماهای شرکت‌های ایرانی نمی‌توانند آنجا فرود بیایند، اضافه شد.

اگرچه مجموع این تصمیم‌ها به معنای توقف همه پروازهای خارجی از ایران نیست، بخش بزرگی از پروازهای شرکت‌های ایرانی به مقاصد نزدیک، از ترکیه و جمهوری آذربایجان گرفته تا عمان، عراق و امارات متحده عربی، لغو یا با محدودیت روبه‌رو شده‌اند.

هم‌زمان، فشار آمریکا بر صنعت هوانوردی ایران افزایش یافته و وزارت خزانه‌داری آمریکا شرکت‌های هواپیمایی فعال ایران و شماری از شرکت‌ها و واسطه‌های پشتیبان آن‌ها را هدف تحریم‌های تازه قرار داده است. مقام‌های آمریکایی می‌گویند هدف این اقدام، قطع شبکه خدماتی است که امکان فعالیت بین‌المللی شرکت‌های هواپیمایی ایرانی را فراهم می‌کند.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، هشدار داده است که شرکت‌های ارائه‌دهنده سوخت، خدمات فرودگاهی و خدمات مرتبط به شرکت‌های هواپیمایی تحریم‌شده با خطر تحریم مواجه می‌شوند.

اثر این فشار در فرودگاه مقصد آشکار می‌شود. یک شرکت هواپیمایی برای یک پرواز خارجی، افزون بر مجوز فرود، به خدمات زمینی، سوخت‌ و امکان فروش بلیت نیاز دارد. اگر شرکت‌های ارائه‌دهنده این خدمات از همکاری خودداری کنند، شرکت ممکن است حتی بدون اعلام بسته شدن کامل یک مسیر، پروازهایش را لغو کند. توقف پروازهای ماهان به ترکیه و عمان نیز پیش از محدودیت‌های تازه بغداد و مسقط رخ داد.

پیامد لغو پروازها اکنون در مسیرهای زمینی هم دیده می‌شود. ویدیو منتشرشده از مرز رازی در بامداد چهارشنبه، ازدحام ایرانیانی را نشان می‌دهد که قصد ورود به ترکیه را دارند. برای برخی مسافران، سفر زمینی به وان به راهی برای رسیدن به فرودگاه این شهر و سپس پرواز به استانبول یا مقاصد دیگر تبدیل شده است. متقاضیان مهاجرت تحصیلی که برای شرکت در آزمون‌های زبان یا مراجعه به سفارتخانه‌ها باید از ایران خارج شوند، هم در میان مسافران این مسیر قرار دارند.

تغییر مسیر هوایی به زمینی فقط زمان سفر را افزایش نمی‌دهد. مسافری که بلیت پرواز خارجی، وقت آزمون یا نوبت سفارت دارد، باید ابتدا از مرز رد شود و به شهری برسد که بتواند از آنجا سوار هواپیما شود. ازدحام در مرز، تغییر برنامه پروازها و هزینه اقامت میان دو سفر می‌تواند برنامه‌ای را که از ماه‌ها پیش تنظیم شده است، به هم بزند.

با وجود لغو پرواز شرکت‌های ایرانی به بغداد و مسقط و محدودیت‌های تازه در مسیر باکو، داده‌های سامانه‌های رهگیری پرواز نشان می‌دهد که تا صبح چهارشنبه، راه‌های هوایی خروج از ایران هنوز به‌طور کامل بسته نشده بودند و هواپیماهایی از تهران، مشهد، شیراز و گرگان به مقصد شهرهای ترکیه، از جمله استانبول و آنکارا، در پرواز بودند. پروازهایی به مقصد دبی در امارات متحده عربی و ایروان در ارمنستان نیز مشاهده شدند.