اشرف غنی، رئیس‌جمهوری پیشین افغانستان، که از زمان خروج از کابل در پیش از ظهر ۱۵ اوت ۲۰۲۱، ابتدا به ازبکستان و سپس به امارات متحده عربی رفت، امسال در سالگرد پنج‌ سالگی بازگشت طالبان به قدرت، سکوت کرد و برخلاف سال‌های گذشته پیامی منتشر نکرد.

غنی تا ماه مه ۲۰۲۶ در شهر ابوظبی، در امارات متحده عربی، زندگی می‌کرد و هرازگاهی از آنجا در پادکست «راه زندگی» صحبت می‌کرد و در صفحاتش در شبکه‌های اجتماعی نیز مطالبی منتشر می‌کرد. او پس از خروج از افغانستان و زندگی در تبعید، حساب‌هایش در شبکه‌های اجتماعی فیس‌بوک و ایکس را حفظ کرد و عنوان خود را در این شبکه‌ها همچنان «رئیس‌جمهور منتخب» می‌نویسد.

اشرف غنی  در ۲۶ ماه مه در مطلبی اعلام کرد که شش ماه نتوانست پیامی منتشر کند. او بدون نام بردن از شخص یا دولتی نوشت: «مانع گفتگوی من با شما شدند و صدایم خاموش ماند.»

هم‌زمان با انتشار این پیام، نزدیکان اشرف غنی به رسانه‌ها گفتند که او در امارات تحت فشار بود و به همین دلیل به لبنان رفته است.

اشرف غنی از زمان اقامت در لبنان ۹ پیام در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده که دو مورد آن گفتگو در پادکست «راه زندگی» و هفت مورد پیام به مناسبت‌های مختلف بوده است. با این حال، رئیس‌جمهوری پیشین افغانستان که متهم است خروجش از این کشور باعث فروپاشی دولت جمهوری و افتادن افغانستان به دست طالبان شد، در سالگرد پنج‌ سالگی این اتفاق سکوت کرد. در حالی که سال‌های پیش با انجام دادن مصاحبه و انتشار پیام، درباره بازگشت طالبان به قدرت، بحران کنونی افغانستان، دلایل تصمیم‌گیری‌های سیاسی‌اش و همچنین پیشنهادهایی برای خروج از وضعیت کنونی اظهارنظر می‌کرد.

چرا لبنان؟

اشرف غنی در جوانی در دانشگاه آمریکایی بیروت تحصیل کرد و در همین دوره با رولا غنی، همسرش که لبنانی است، آشنا شد. زلمی خلیل‌زاد، فرستاده ویژه پیشین آمریکا در امور افغانستان که روند مذاکره با طالبان را مدیریت کرد، نیز با اشرف غنی در دانشگاه آمریکایی بیروت هم‌دوره بود.

غنی پس از گذراندن دوره کارشناسی در بیروت، در سال ۱۹۷۳ به افغانستان بازگشت و در دانشگاه کابل در رشته انسان‌شناسی تدریس کرد. او سال ۱۹۷۵ با رولا غنی ازدواج کرد و در سال ۱۹۷۷، با بورسیه دولت افغانستان، برای ادامه تحصیل به دانشگاه کلمبیا در نیویورک رفت. قصد او ابتدا اقامت کوتاه‌مدت برای تحصیل بود، اما وقوع کودتا در افغانستان و قدرت‌گیری احزاب چپ‌گرای تحت حمایت شوروی باعث شد اشرف غنی در آمریکا بماند و به تحصیل و کار ادامه دهد.

غنی از دانشگاه کلمبیا دکترای انسان‌شناسی فرهنگی گرفت و پس از آن در دانشگاه برکلی کالیفرنیا و از سال ۱۹۸۳ تا ۱۹۹۱ در دانشگاه جانز هاپکینز تدریس کرد و در زمینه دولت‌سازی، تحولات اجتماعی و مسائل سیاسی افغانستان پژوهش انجام داد. او سال ۱۹۹۱ به بانک جهانی پیوست و تا سال ۲۰۰۱ در این نهاد فعالیت کرد و در پروژه‌های توسعه‌ای در کشورهایی از جمله چین، هند و روسیه مشارکت داشت. او در این دوره به‌عنوان یکی از کارشناسان حوزه دولت‌سازی و توسعه شناخته شد.

تحصیل در دوره کارشناسی در دانشگاه آمریکایی بیروت و ازدواج با رولا غنی، دو نقطه پیوند رئیس‌جمهوری پیشین افغانستان با لبنان است که در دوران زندگی در تبعید، بار دیگر او را به آنجا کشانده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده در واشنگتن‌پست و مرکز پولیتزر، اشرف غنی سال ۲۰۰۹ و با وارد شدن به کارزارهای انتخابات ریاست‌جمهوری، شهروندی آمریکا را پس داد و اکنون مشخص نیست آیا با گذرنامه عادی افغانستان تردد می‌کند یا گذرنامه کشور دیگری را دارد.

حنیف اتمر، آخرین وزیر خارجه دولت اشرف غنی، که روز ۱۵ اوت ۲۰۲۱ و ساعاتی پس از خروج اشرف غنی و ورود طالبان به کابل، از افغانستان خارج شد، بعدتر در مصاحبه‌ای گفت گذرنامه اشرف غنی در وزارت خارجه است و او این گذرنامه را به غنی نداد تا مانع فرار او شود، اما در نهایت غنی با حلقه‌ای از همراهانش، در حالی که گذرنامه‌ای نداشت، از افغانستان خارج شد.

اشرف غنی که همچنان خود را «رئیس‌جمهور منتخب» افغانستان می‌داند، به دلیل پیامد انتخاب‌های سیاسی‌اش و پس از چهار دهه تلاش و فعالیت سیاسی، در تبعید و آوارگی به‌سر می‌برد.

طالبان: اشرف غنی می‌تواند به کابل برگردد

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی رژیم طالبان، یک هفته پیش در گفتگویی با رسانه ایراف گفت اگر اشرف غنی بخواهد به افغانستان برگردد، می‌تواند در این کشور مانند یک شهروند عادی زندگی کند. او همچنین ادعا کرد که غنی مشمول «عفو عمومی» است و طالبان با او مشکلی ندارند.

منتقدان اشرف غنی او را عامل اصلی فروپاشی دولت جمهوری می‌دانند و معتقدند سیاست‌ها و تصمیم‌های او باعث قدرت‌گیری طالبان و خروجش از افغانستان باعث فروپاشی دولت و بازگشت طالبان به قدرت شد.

غنی در مصاحبه‌هایی که در پنج سال گذشته انجام داد، به‌ویژه در گفتگویی با داوود جنبش که اوت ۲۰۲۲ منتشر شد، زلمی خلیل‌زاد را عامل بازگشت طالبان به قدرت دانست و گفت پیش از اینکه او از کابل خارج شود، بسم‌الله محمدی، وزیر دفاع وقت، و بسیاری از رهبران سیاسی و جهادی افغانستان کشور را ترک کرده بودند. این در حالی است که بسم‌الله محمدی، که آخرین وزیر دفاع دولت اشرف غنی بود، پیش‌تر در مقاله‌ای، غنی را نخستین مقامی دانسته بود که از افغانستان فرار کرد.

در پنج سال گذشته، مقام‌های دولت پیشین افغانستان در مصاحبه با رسانه‌ها و همچنین در مقالاتی که منتشر کرده‌اند، اتهام‌های زیادی به یکدیگر وارد کرده‌اند و بیشتر آنان اشرف غنی را عامل بازگشت طالبان به قدرت می‌دانند.

اشرف غنی در گفتگویی که اوت ۲۰۲۲ انجام داد، گفته بود که محتاج عفو طالبان نیست و «۱۰۰ سال جلو طالبان سر خم نمی‌کنم». هرچند بعدتر در ژوئن ۲۰۲۶ در یادداشتی گفت در صورتی که برای حل بحران افغانستان اجماعی شکل بگیرد، حاضر است به کشورش برگردد و به عبور از بحران کمک کند.

با این حال، سرنوشت اشرف غنی، که در تبعید از این کشور به آن کشور می‌رود و خود را «رئیس‌جمهور منتخب» می‌داند، بسیاری را به یاد بیتی می‌اندازد که روی سنگ مزار سید امیرعالم خان، آخرین پادشاه امارت بخارا که در تبعید در کابل درگذشت، نوشته شده است: «امیر بی‌وطن خوار و ذلیل است/ گدایی در وطن میرد، امیر است»