از روز جمعه، رسانههای جریان اصلی آمریکا در حال انتشار گزارشهایی مبنی بر قریبالوقوع بودن عملیات نظامی گسترده در ایران هستند و در این بین کوه کلنگ را نیز از جمله اهداف احتمالی معرفی کردهاند. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا نیز تهدید کرده که به تاسیسات هستهای جدید ایران در «کوه کلنگ» که در عمق زمین ساخته شده، حمله خواهد کرد؛ تاسیساتی که ایالات متحده پیشتر، در جریان بمباران دیگر مراکز هستهای مهم ایران، آن را هدف قرار نداد و اکنون این تهدید درباره آنچه ممکن است از آن زمان تغییر کرده باشد، پرسشهای تازهای مطرح کرده است.
فاکسنیوز در این زمینه نوشت براوردها نشان میدهد تاسیسات کوه کلنگ در نزدیکی مجتمع آسیبدیده غنیسازی نطنز و زیر دستکم ۱۰۰ متر سنگ قرار دارد و قرار بود جایگزین کارخانهای روی سطح زمین شود که پیش از نابودی در سال ۲۰۲۰، ظرفیت مونتاژ سالانه حدود شش هزار سانتریفیوژ پیشرفته را داشت.
حکومت ایران اعلام کرده بود که تاسیسات جایگزین بزرگتر و مدرنتر خواهد بود و «در دل کوه» ساخته میشود. تحلیلگران معتقدند این تونلها ممکن است محل استقرار خط مونتاژ سانتریفیوژ، کارخانه غنیسازی یا تجهیزات مورداستفاده در برخی فعالیتهای مرتبط با ساخت سلاح هستهای باشند.
با این حال، دولت آمریکا مشخص نکرده که آیا انتقال سانتریفیوژها به داخل این مجموعه تایید شده یا نه. همچنین توضیح نداده است چرا تاسیساتی که در حملات قبلی هدف قرار نگرفت، اکنون باید بمباران شود.
کارشناسان نظامی درباره اینکه حملات هوایی میتواند بخش داخلی کوه کلنگ را هم نابود کند یا صرفا ورودیهای آن را بهطور موقت مسدود خواهد کرد، اختلاف نظر دارند.
عمق زیاد این مجموعه ضمن محافظت از زیرساختهای هستهای، ممکن است بخشهای اصلی آن را حتی از توان تخریبی قدرتمندترین بمب سنگرشکن آمریکا نیز مصون نگه دارد. آمریکا میتواند با بمباران ورودیهای روی سطح زمین، دسترسی به مجموعه را مسدود کند، اما چنین حملهای لزوما خود تاسیسات زیرزمینی یا تجهیزات داخل آن را نابود نخواهد کرد.
نیکول گراجفسکی، استادیار موسسه مطالعات سیاسی پاریس و پژوهشگر غیرمقیم برنامه سیاستگذاری هستهای بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، معتقد است نابودی این تاسیسات با عملیاتی هوایی مشابه حمله آمریکا به فردو، «تقریبا ناممکن» است، زیرا کوه کلنگ در عمق بیشتری قرار دارد، استحکامات آن قویتر است و برخلاف فردو، نقطهضعف ساختاری که بتوان از آن بهرهبرداری کرد، بهطور علنی تایید نشده است.
رابرت اسپالدینگ، ژنرال بازنشسته نیروی هوایی که پیشتر فرمانده عملیات بمبافکنهای بیــ۲ بود، هم میگوید برنامهریزان نظامی ابتدا باید مشخص کنند هدف عملیات نابودی بخش داخلی کوه کلنگ است یا صرفا جلوگیری از استفاده ایران از آن.
موسسه علوم و امنیت بینالمللی با استفاده از تصاویر ماهوارهای، دو محل احتمالی دریچههای تهویه را شناسایی کرده است که یکی از آنها را محتملتر میداند. با این حال، تحلیلگران بدون دسترسی به نقشههای داخلی نمیتوانند کاربرد این دریچهها یا اتصال آنها به بخشهای اصلی مجموعه را تایید کنند.
فاراگاسو گفت این دریچهها ممکن است نقاطی آسیبپذیر برای تسلیحات نفوذکننده به اعماق زمین در تاسیسات کوه کلنگ باشند، هرچند احتمال دارد نتیجه چنین حملهای همچنان نامشخص باقی بماند.
فروریختن ورودیها مانع از آن میشود که ایران بتواند بدون عملیات حفاری، نیرو یا تجهیزات به داخل مجموعه منتقل یا از آن خارج کند. با این حال چنین عملیات حفاری در رصدهای آمریکا و اسرائیل قابلمشاهده خواهد بود و هرگونه تلاش برای بازگشایی کوه کلنگ ممکن است حمله دیگری را در پی داشته باشد. با این حال، از آنجا که ایران پیشتر ورودی تونلهای موشکی را پس از هدف قرار گرفتن، دوباره حفاری و باز کرد، بسته نگه داشتن کوه کلنگ ممکن است مستلزم نظارت مستمر و حملات نظامی مکرر باشد.
ترامپ اخیرا گفته که ایالات متحده احتمالا «خیلی زود» و «با شدت بسیار زیاد» این منطقه را هدف قرار خواهد داد.
این هشدار پس از آن مطرح شد که روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داد دستگاههای اطلاعاتی اسرائیل معتقدند جمهوری اسلامی ایران پاییز گذشته هزاران سانتریفیوژ را به کوه کلنگ منتقل کرد. ترامپ گفت این انتقال «ممکن است» صورت گرفته باشد، اما افزود که ایالات متحده آن را «بهطور رسمی ثبت و تایید نکرده است».
ترامپ گفت: «شاید این بار حق با آنها باشد، اما مسئله مهمی نیست. این سانتریفیوژها تا زمانی که مواد [هستهای] در اختیارشان نباشد، کاربردی ندارند» و افزود: «ما جابهجایی مواد هستهای را زیر نظر داریم.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
منظور ترامپ از «مواد هستهای» ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، از جمله اورانیوم به شکل گاز، است که میتوان با استفاده از سانتریفیوژها آن را تا سطح لازم برای ساخت سلاح هستهای غنی کرد.
تا پیش از حملات ژوئن ۲۰۲۵ (جنگ ۱۲ روزه) آژانس بینالمللی انرژی اتمی تایید کرده بود که ایران ۴۴۰.۹ کیلو اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد در اختیار دارد؛ مقداری که اگر بیشتر غنیسازی میشد، بر اساس معیارهای استاندارد این آژانس، برای ساخت حدود ۱۰ سلاح هستهای کافی بود.
گمان میرفت بخش عمده این ذخایر در اصفهان و مقدار دیگری نیز در نطنز و فردو نگهداری شود. بازرسان از آن زمان تاکنون نتوانستهاند میزان، وضعیت یا محل کنونی این ذخایر را تایید کنند.
بر اساس ارزیابی موسسه علوم و امنیت بینالمللی، این مواد همچنان در همان سه سایت محبوس ماندهاند و اورانیوم غنیشدهای وارد کوه کلنگ نشده است.
دولت آمریکا اعلام نکرده که آیا گزارش منتسب به ارزیابی اطلاعاتی اسرائیل را مستقلا تایید کرده، آیا سانتریفیوژها در کوه کلنگ انبار یا نصب شدهاند و آیا مواد هستهای وارد این تاسیسات شده است یا نه.
صرف نگهداری سانتریفیوژها در کوه کلنگ این مجموعه را به تاسیسات عملیاتی غنیسازی تبدیل نمیکند. برای این منظور، دستگاهها باید در مجموعههای بههمپیوستهای موسوم به «آبشارهای سانتریفیوژ» نصب، به سیستمهای برق، تهویه و لولهکشی متصل و با گاز اورانیوم تغذیه شوند.
به گفته این موسسه مستقر در واشنگتن، تصاویر ماهوارهای ادامه عملیات ساختوساز را نشان میدهند، اما از عملیاتی بودن کوه کلنگ در آنها نشانهای دیده نمیشود. تصاویر مربوط به ماه فوریه نشان میداد ایران ظاهرا برای مقاومسازی ورودی تونلها در برابر حملات هوایی، روی دهانهها سازههایی از بتن، سنگ و مصالح تقویتشده ایجاد کرده است.
تحلیلگران همچنین خودروهای کوچکتری با سقف بسته را در نزدیکی ورودیها مشاهده کردند که میتواند نشانهای از تجهیز فضای داخلی باشد. با این حال، از روی این تصاویر نمیشد تشخیص داد خودروها چه چیزی حمل میکردند.
اسپنسر فاراگاسو، پژوهشگر ارشد موسسه علوم و امنیت بینالمللی، به فاکسنیوز دیجیتال گفت که حملات پیشین آمریکا و اسرائیل عمدتا برنامه عملیاتی غنیسازی ایران را هدف قرار دادند. به گفته او، بر اساس اطلاعات موجود درباره کوه کلنگ در آن مقطع، درون این تاسیسات «هیچ هدف مهمی» وجود نداشت که استفاده از تسلیحات ارزشمند با قابلیت نفوذ به اعماق زمین را توجیه کند. این تاسیسات همچنان در حال ساختاند و بعید به نظر میرسد که کارخانهای برای تولید یا بهکارگیری سانتریفیوژ داخل آن فعال باشد.»
با این حال، فاراگاسو افزود که ممکن است سانتریفیوژها با کامیونهای سرپوشیده و بدون آنکه در تصاویر ماهوارهای تجاری شناسایی شوند، به داخل مجموعه منتقل شده باشند. بنابراین گزارش اطلاعاتی اسرائیل میتواند معتبر باشد، اما تحلیلگران مستقل قادر به تایید آن نیستند.
به گفته او، گزارش مربوط به این انتقال میتواند تمرکز اخیر ترامپ بر کوه کلنگ را توضیح دهد. این مجموعه یکی از جدیدترین تاسیسات مرتبط با برنامه هستهای تهران در این ابعاد است که تاکنون هدف قرار نگرفته است.
ترامپ در ماههای ابتدایی عملیات «خشم حماسی» بهطور علنی نام کوه کلنگ را مطرح نکرده بود و این موضوع از تاریخ ۱۳ ژوییه (۲۲ تیر) یعنی زمانی که هیو هویت، مجری رادیو، در مصاحبهای نام آن را مطرح کرد، وارد ادبیات علنی ترامپ شد.
ترامپ گفت سامانههای نظارتی آمریکا هیچ فعالیتی را آنجا شناسایی نکردهاند، با این حال کوه کلنگ را هدفی احتمالی برای «یک ضربه بزرگ و سنگین درست به ورودی آن» توصیف کرد.
دولت آمریکا توضیح نداده که آیا تهدیدهای اخیر ناشی از دستیابی به اطلاعات جدید است یا تلاشی برای بازداشتن ایران از عملیاتی کردن این تاسیسات یا نشاندهنده تغییر رویکرد از نابودی ظرفیت فعلی غنیسازی به جلوگیری از بازسازی آن.
