اکسیوس مینویسد، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، به یک دوراهی تعیینکننده در جنگ ایران نزدیک شده است؛ جایی که مقامهای آمریکایی و اسرائیلی تنها دو سناریوی پایانی قابلاجرا را محتمل میدانند:
گزینه اول: پیگیری یک آتشبس ۱۰ روزه با هدف بازگشایی تنگه هرمز.
گزینه دوم: آغاز یک کارزار نظامی گسترده مشترک با اسرائیل برای وادار کردن تهران به تسلیم.
به نوشته اکسیوس، ترامپ هنوز تصمیمی نگرفته است، اما مقامها معتقدند روزهای آینده تعیین خواهد کرد کدام مسیر انتخاب میشود.
میانجیها در پی وقفه در درگیریها
منابع آگاه منطقهای به اکسیوس گفتند قطر، مصر، پاکستان و دیگر میانجیهای منطقهای پیشنهادی برای یک آتشبس ۱۰ روزه به آمریکا و ایران ارائه کردهاند. از جمله مقامهای دخیل در تلاشهای میانجیگری میتوان به این افراد اشاره کرد: محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر؛ علی الثوادی، فرستاده قطر؛ عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان؛ بدر عبدالعاطی، وزیر خارجه مصر؛ بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان.
مقامهای آمریکایی گفتند دولت ترامپ در حال بررسی این پیشنهاد است و از اسرائیل خواسته است اقداماتی انجام ندهد که بتواند پنجره دیپلماسی را ببندد.
اما واشنگتن همزمان خود را برای شکست مذاکرات آماده میکند. ارتش آمریکا در روزهای اخیر دهها جنگنده و هواپیمای سوخترسان به منطقه اعزام کرده و نیروهای لازم برای یک تشدید بزرگ نظامی را آماده کرده است.
منابع اسرائیلی گفتند ارتش اسرائیل در وضعیت آمادهباش کامل قرار دارد و برای احتمال گسترش جنگ به یک کارزار هماهنگ و تمامعیار در روزهای آینده آماده میشود.
به نوشته اکسیوس، ۱۰ شب متوالی حملات آمریکا هنوز به بازگشایی تنگه هرمز منجر نشده و در این مدت دستکم ۳ نیروی آمریکایی نیز کشته شدهاند. ترامپ روز دوشنبه گفت به پنتاگون دستور داده است ایران را بابت هر کشته آمریکایی «چندین برابر» مجازات کند.
قیمت نفت در آخر هفته برای مدت کوتاهی از ۹۰ دلار در هر بشکه عبور کرد؛ زیرا ایران حملات خود به کشتیهای تجاری و زیرساختهای خلیج فارس را گسترش داد.
تلاش دوباره برای توقف چرخه حملات
میانجیهای منطقهای بار دیگر تلاش میکنند چرخهای از حملات تلافیجویانه را متوقف کنند؛ چرخهای که با هر حمله جدید مرگبارتر، پرهزینهتر و دشوارتر برای مهار شدن میشود.
پیشنهاد جدید آتشبس شامل توقف درگیریها، بازگشایی هر دو مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز و ایجاد فرصتی برای واشنگتن و تهران جهت نجات تفاهمنامه در حال فروپاشی میان دو طرف است.
یکی از منابع منطقهای گفت: «ما به آمریکا و ایران گفتیم که پیشنهاد یک دوره کاهش تنش را مطرح میکنیم.»
وضعیت کنونی
نه ترامپ و نه ایران این پیشنهاد را نپذیرفتهاند و به نظر میرسد هر دو طرف قصد دارند پیش از پذیرش آتشبس، با حملات بیشتر موقعیت خود را تقویت کنند.
در همین حال، حوثیهای مورد حمایت رژیم ایران در یمن اعلام کردهاند بنادر عربستان سعودی را محاصره دریایی خواهند کرد؛ اقدامی که جبهه دیگری علیه زیرساختهای انرژی و مسیرهای کشتیرانی خلیج فارس باز میکند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، هشدار داده است که اسرائیل هر حمله ایران را با حملات گسترده پاسخ خواهد داد؛ موضوعی که خطر گسترش جنگ از خلیج فارس تا دریای سرخ و اسرائیل را افزایش میدهد.
پشت پرده مذاکرات
منابع منطقهای گفتند میانجیها تلاش میکنند بر اساس پیشنهادی که عمان، ایران و قطر در ۱۱ ژوئیه در مسقط، عمان، درباره آن گفتوگو کردند، پیش بروند. در آن مذاکرات، آمریکا خواستار آن شده بود که تهران بهطور علنی متعهد شود تنگه هرمز را باز نگه دارد.
آن مذاکرات بدون توافق پایان یافت و ایران اندکی پس از آن به کشتیهای تجاری در تنگه حمله کرد؛ اقدامی که آغاز کارزار بمباران آمریکا بود که از آن زمان هر شب ادامه داشته است.
این پیشنهاد خواستار بازگشایی کامل هر دو مسیر کشتیرانی در هرمز است:
مسیر جنوبی از آبهای عمان که باید از حملات ایران در امان باشد؛
مسیر شمالی از آبهای ایران که باید از محاصره آمریکا خارج شود.
در طول آتشبس ۱۰ روزه، آمریکا و ایران درباره یک توافق بلندمدت برای مدیریت عبور و مرور در تنگه مذاکره خواهند کرد.
بر اساس گفته یکی از منابع منطقهای، یکی از گزینهها میتواند به ایران اجازه دهد برای امنیت دریایی، حفاظت محیطزیستی و خدمات دیگر، «هزینههای خدماتی معقول» دریافت کند.
این منبع به تنگه مالاکا اشاره کرد؛ جایی که مالزی، اندونزی و سنگاپور برای برخی خدمات مشخص از کشتیها هزینه دریافت میکنند، نه یک عوارض عمومی برای عبور.
ایده دیگر این است که این هزینهها به صندوق مشترکی واریز شود که با مشارکت سازمان بینالمللی دریانوردی اداره شود.
پیچیدگی ماجرا
یکی از منابع منطقهای گفت تلاش برای آتشبس روز شنبه در حال پیشرفت بود، اما حمله موشکی ایران به اردن که دستکم دو نیروی آمریکایی را کشت، باعث شد واشنگتن عقبنشینی کند.
یک مقام ارشد آمریکایی تأیید کرد مذاکرات ادامه دارد، اما گفت ترامپ هنوز واکنش تلافیجویانه خود را به پایان نرسانده است.
این مقام به اکسیوس گفت: «رئیسجمهوری بر وادار کردن ایران به پرداخت هزینه بابت نقض تفاهمنامه و اقدامات تروریستی مداوم آن در تنگه هرمز تمرکز دارد.»
او افزود: «علاوه بر این، رئیسجمهوری ایران را بابت کشتهشدن اخیر سربازان آمریکایی مجازات خواهد کرد. این ضربات ویرانگر تا زمانی ادامه خواهد یافت که رئیسجمهوری تصمیم دیگری بگیرد.»
موضع حکومت ایران
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، روز دوشنبه تایید کرد که میانجیها برای جلوگیری از تشدید بیشتر درگیریها تلاش میکنند.
او در نشست خبری گفت: «پیشنهادهایی که از طریق میانجیها منتقل شده، به دست ما رسیده است، اما در این مرحله ترجیح میدهم درباره جزئیات آنها صحبت نکنم.»
اکسیوس مینویسد، مشخص نیست آیا ترامپ بهطور کامل در جریان چارچوب آتشبس قرار گرفته است یا اینکه آیا بدون مسیر مشخص برای دستیابی به توافقی پایدار، یک آتشبس موقت دیگر را خواهد پذیرفت یا نه.
ترامپ پس از فروپاشی آتشبس، بارها از تهران ابراز خشم کرده و رهبران رژیم ایران را «افرادی بیمار» خوانده و مذاکرات بیشتر را «اتلاف وقت» دانسته است.
یکی از منابع منطقهای گفت کاخ سفید ممکن است چند روز دیگر به بمباران ایران ادامه دهد تا انتقام کشتهشدن نیروهای آمریکایی در اردن گرفته شود و سپس بهطور جدی این پیشنهاد را بررسی کند.
