با تشدید دوباره درگیری‌های نظامی میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران، بازارهای جهانی بار دیگر با بحران و موجی از نااطمینانی روبه‌رو شده‌اند؛ بحرانی که تنها به میدان نبرد محدود نمی‌ماند و بازار نفت، حمل‌ونقل دریایی و صنعت هوانوردی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد. آخرین داده‌ها نشان می‌دهد ادامه تنش‌ها در خلیج فارس و تنگه هرمز می‌تواند در ماه‌های آینده به افزایش قیمت انرژی، مواد غذایی و بلیت هواپیما در سراسر جهان منجر شود.

جنگنده‌های آمریکایی در یک هفته گذشته صدها نقطه را در ایران هدف قرار دادند و جمهوری اسلامی ایران هم حمله به کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز و همچنین متحدان آمریکا در منطقه را از سر گرفت. در همین حال، دونالد ترامپ نیز محاصره دریایی بندرهای ایران را که پیش‌تر در فروردین‌ماه اجرا شده بود، دوباره برقرار کرد؛ اقدامی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، نسبت به مرحله نخست این محاصره، آثار اقتصادی گسترده‌تری خواهد داشت.

نخستین بازاری که به این تحولات واکنش نشان داده، بازار جهانی نفت است. قیمت نفت برنت، شاخص اصلی بازارهای بین‌المللی، پس از اعلام بازگشت محاصره دریایی ایران تا حدود ۸۷ دلار برای هر بشکه افزایش یافت. هرچند ترامپ در ادامه، پیشنهاد دریافت عوارض ۲۰ درصدی از کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز در ازای تامین امنیت نظامی آن‌ها را پس گرفت، همین تغییر موضع نیز به نگرانی سرمایه‌گذاران و فعالان بازار افزود و بر فضای بی‌ثباتی حاکم بر تجارت جهانی دامن زد.

کارشناسان هشدار می‌دهند اگر کشورها بخواهند از مسیرهای بین‌المللی دریایی برای کسب درآمد یا اعمال فشار سیاسی استفاده کنند، یکی از مهم‌ترین اصول تجارت جهانی یعنی آزادی کشتی‌رانی با چالش جدی روبه‌رو خواهد شد و این بحران می‌تواند هزینه تجارت دریایی را تا سال‌ها افزایش دهد.

تنگه هرمز همچنان یکی از حساس‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان محسوب می‌شود و پیش از آغاز جنگ، حدود یک‌پنجم صادرات نفت جهان از این آبراهه عبور می‌کرد. هرچند کشورهایی مانند عربستان سعودی، امارات و کویت طی سال‌های اخیر تلاش کرده‌اند با توسعه خط لوله‌ها یا ایجاد مسیرهای جایگزین وابستگی خود را به این تنگه کاهش دهند، اجرای چنین پروژه‌هایی بسیار پرهزینه و زمان‌بر است و در کوتاه‌مدت نمی‌تواند جایگزین کامل مسیر هرمز شود.

هم‌زمان نیویورک‌تایمز در گزارشی تازه، اشاره کرد که وضعیت ذخایر نفتی آمریکا نیز نگرانی‌ها را تشدید کرده است. طبق این گزارش، ذخایر راهبردی نفت آمریکا به پایین‌ترین سطح از سال ۱۹۸۳ رسیده و میزان ذخایر تجاری آن نیز کاهش یافته است.

در سوی دیگر، چین که بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان به شمار می‌رود، طی ماه‌های اخیر وارداتش را کاهش داده که تا حدی مانع جهش بیشتر قیمت‌ها شده است. با این حال، اگر پکن دوباره خرید نفت را افزایش دهد، فشار تازه‌ای بر قیمت انرژی در بازارهای جهانی وارد خواهد شد.

پیامدهای جنگ تنها به بازار نفت محدود نیست. تنگه هرمز مسیر انتقال طیف گسترده‌ای از کالاها، از جمله کودهای شیمیایی، مواد خام و محصولات صنعتی نیز به شمار می‌رود. تحلیلگران می‌گویند اگر طرح دریافت عوارض از کشتی‌ها اجرایی می‌شد، هزینه حمل‌ونقل دریایی تقریبا دو برابر می‌شود.

هرچند این طرح فعلا کنار گذاشته شده، فضای نااطمینانی همچنان پابرجا است و شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی ناچار شده‌اند مسیرهای جایگزین و پرهزینه‌تری را انتخاب کنند.

در ادامه گزارش نیویورک‌تایمز آمده که برخی شرکت‌های لجستیکی اکنون بخشی از کالاهای موردنیاز کشورهای حوزه خلیج فارس، از جمله لوازم خانگی، تجهیزات الکترونیکی و مواد غذایی را به جای عبور از تنگه هرمز، از طریق مسیرهای زمینی و ریلی جابه‌جا می‌کنند که هزینه حمل را افزایش داده است و در نهایت می‌تواند به رشد قیمت کالاها برای مصرف‌کنندگان منجر شود.

صندوق بین‌المللی پول پیش‌تر پیش‌بینی کرده بود نرخ تورم جهانی در سال ۲۰۲۶ به ۴.۷ درصد برسد؛ رقمی که نسبت به ۴.۱ درصد سال قبل از آن، افزایش محسوسی نشان می‌دهد. این براورد در شرایطی انجام شد که دو طرف هنوز آتش‌بس را رعایت می‌کردند و قیمت نفت تقریبا به سطح پیش از جنگ بازگشته بود. ازسرگیری درگیری‌ها می‌تواند این پیش‌بینی‌ها را نیز بدبینانه‌تر کند و فشار بیشتری بر قیمت انرژی، فلزات، کودهای شیمیایی و مواد غذایی وارد آورد.

صنعت هوانوردی نیز از دیگر قربانیان این بحران است. طی ماه‌های گذشته، افزایش قیمت سوخت جت باعث شد بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی تعداد پروازهایشان را کاهش و بهای بلیت‌ را افزایش دهند. اکنون با آغاز مجدد حملات هوایی در خاورمیانه، نگرانی‌ها درباره امنیت آسمان منطقه بار دیگر افزایش یافته است.

آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا در تازه‌ترین هشدار خود، از شرکت‌های هواپیمایی خواست از پرواز در حریم هوایی بحرین، کویت، قطر و امارات متحده عربی خودداری کنند؛ کشورهایی که میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا هستند و در روزهای اخیر هدف حملات جمهوری اسلامی قرار گرفته‌اند.

محدودیت جدید تنها به شرکت‌های اروپایی محدود نمی‌شود، بلکه بر هزاران پروازی که میان اروپا و فرودگاه‌های بزرگ حوزه خلیج فارس انجام می‌شود، نیز تاثیر خواهد گذاشت و می‌تواند زمان سفر، هزینه شرکت‌های هواپیمایی و قیمت بلیت را افزایش دهد.

پیامدهای ازسرگیری جنگ میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران بسیار فراتر از میدان نبرد است. بازگشت نااطمینانی به بازارهای انرژی، اختلال در مسیرهای تجاری، افزایش هزینه حمل‌ونقل و محدودیت‌های تازه در صنعت هوانوردی، همگی می‌توانند به موج جدیدی از تورم در جهان و افزایش هزینه زندگی در بسیاری از کشورها منجر شوند؛ روندی که در صورت ادامه درگیری‌ها، تاثیر آن نه‌تنها در خاورمیانه، بلکه در اقتصاد جهانی نیز محسوس خواهد بود.