سقوط و آسیب‌دیدن یک بالگرد نظامی طالبان در شهرستان نسی بدخشان، همزمان با انتقال پی‌درپی نیرو و مهمات به این منطقه، بار دیگر آسیب‌پذیری نیروی هوایی رژیم طالبان را آشکار کرد. با افزایش حملات جبهه‌های نظامی مخالف طالبان و بروز تنش میان فرماندهان پشتون و غیرپشتون تبار این گروه، استفاده طالبان از بالگردهای روسی و آمریکایی، از جمله بلک‌هاوک، افزایش یافته است. 

روز پنجشنبه ۲۲ مرداد، یک بالگرد وزارت دفاع طالبان در شهرستان نسی بدخشان سقوط کرد و به‌شدت آسیب دید. این بالگرد برای انتقال نیرو و تدارکات به نسی اعزام شده بود. در این منطقه نیروهای طالبان با افراد جمعه‌خان فاتح، فرمانده محلی و ناراضی این گروه در شهرستان‌های پنج‌گانه درواز، درگیر شده بودند. 

منابع محلی گفتند که افراد جمعه‌خان فاتح هنگام فرودِ سه بالگرد طالبان به آنها شلیک کردند و درپی این حمله یکی از بالگرد‌های حامل مهمات سقوط کرد. وزارت دفاع طالبان اما روایت دیگری ارائه کرد و گفت که بال بالگرد هنگام فرود با یک پایه برخورد کرد و در این رویداد به کسی آسیب نرسید. 

طی ماه‌های اخیر، طالبان برای انتقال نیروهای تازه‌نفس، مهمات، تجهیزات و زخمی‌ها به بدخشان از بالگرد استفاده کرده‌اند. منابع مردمی در نسی بدخشان مدعی‌اند که بالگردهای طالبان مواضع افراد جمعه‌خان فاتح در نزدیکی مرکز شهرستان نسی را هدف قرار داده‌اند. 

عکس‌ها و ویدیوهای منتشرشده نیز نشان می‌دهد که بخشی از نیروهای ویژه ارتش و نیروهای استخبارات (اطلاعات) طالبان با بالگرد به نسی منتقل شده‌اند. پس از پایان درگیری‌ها نیز قاری فصیح‌الدین فطرت، رئیس ستاد ارتش طالبان، و جمعه‌خان فاتح با بالگرد به فیض‌آباد، مرکز بدخشان، منتقل شده‌اند و همزمان طالبان روند خلع سلاح نیروهای تحت فرمان فاتح را آغاز کرده‌اند. 

در عملیات نظامی و انتقال نیرو به بدخشان، به دلیل کوهستانی‌ بودن و پراکندگی روستاها و دشوارگذر بودن راه‌های این منطقه، بالگرد اهمیت راهبردی پیدا می‌کند. طالبان با استفاده از این ناوگان هوایی، نیرو و تجهیزات را سریع‌تر به مناطقی منتقل می‌کنند که رسیدن به آنها از راه زمینی ساعت‌ها یا حتی روزها زمان می‌برد. 

با این حال، افزایش مأموریت‌های پروازی مستلزم بازرسی‌های فنی، تعمیرات موتور، تعویض قطعات و نگهداری تخصصی است. این چالش وقتی ابعاد جدی‌تر به خود می‌گیرد که بدانیم ناوگان هوایی طالبان ترکیبی از بالگردهای روسی و آمریکایی است؛ تجهیزاتی که هرکدام به قطعات، دانش فنی و چرخه تعمیراتی متفاوت نیاز دارند. 

پس از فروپاشی نظام جمهوری، شماری از هواپیماها و بالگرد‌های نیروی هوایی افغانستان به دست طالبان افتاد. در عین حال، شمار قابل‌ توجهی از خلبانان، مهندسان و کارکنان فنی نیروی هوایی افغانستان را ترک کردند و شماری از خلبانان نیز تعدادی از بالگردها را به ازبکستان و تاجیکستان منتقل کردند. 

طالبان در پنج سال گذشته بارها مدعی شده‌اند که تعدادی از بالگردهای روسی ام‌آی‌ـ۱۷، بالگردهای آمریکایی ام‌دی‌ـ۵۳۰ و بلک‌هاوک‌های به‌جا مانده از نظام جمهوری را تعمیر و دوباره عملیاتی کرده‌اند. تصاویر منتشرشده نیز پرواز شماری از این بالگردها را تأیید می‌کند، اما آمار مستقلی درباره شمار بالگردهای کاملا عملیاتی، میزان پرواز و وضعیت فنی آنها وجود ندارد. 

نیروی هوایی افغانستان در دوران جمهوری نیز برای حفظ و تعمیر بالگردهایش به‌‌شدت به آمریکا، ناتو و پیمان‌کاران خارجی وابسته بود. بالگردها در داخل افغانستان بررسی و تعمیر می‌شدند و بخشی از خدمات تعمیراتی نیز در امارات متحده عربی انجام می‌شد. 

سی‌گار در گزارش ژانویه ۲۰۲۱ اعلام کرد که آمریکا از سال ۲۰۱۰ بیش از ۸.۵ میلیارد دلار برای توسعه و پشتیبانی نیروی هوایی افغانستان و واحد مأموریت‌های ویژه هزینه کرده بود. بودجه درخواستی برای نگهداری نیروی هوایی صرفا برای سال مالی ۲۰۲۱ حدود ۵۳۴ میلیون دلار بود. 

این نهاد هشدار داده بود که نیروی هوایی افغانستان تا سال‌ها به پشتیبانی فنی و لجستیکی پیمان‌‌کاران خارجی نیاز خواهد داشت و خروج ناگهانی نیروهای آمریکا، ادامه فعالیت این نیرو را به خطر می‌اندازد. 

این هشدار در ماه‌های پایانی نظام جمهوری آشکار شد. همزمان با پیشروی طالبان، استفاده از بالگردهای نظامی برای حملات هوایی، انتقال نیرو و رساندن مهمات افزایش یافت.  

بنابراین، بخشی از بالگرد‌هایی که پس از سقوط حکومت به دست طالبان افتاد، پیش از آن نیز زیر فشار شدید عملیاتی قرار داشت و به تعمیرات اساسی نیازمند بود. 

اگرچه روسیه در حال حاضر تنها کشوری است که حکومت طالبان را به رسمیت می‌شناسد، هیچ شواهد آشکاری مبنی بر وجود توافقی از سوی مسکو یا هر کشور دیگری برای تعمیر گسترده ناوگان هوایی طالبان در دست نیست. در واقع، به‌ رسمیت‌ شناختن طالبان از سوی مسکو دست‌کم تا امروز به معنای ارائه پشتیبانی علنی به نیروی هوایی طالبان نبوده است.  

نگهداری بلک‌هاوک‌ها و دیگر بالگردهای آمریکایی بدون دسترسی به قطعات، خدمات سازنده و پشتیبانی فنی تخصصی دشوارتر است. طالبان ممکن است بتوانند با استفاده از کادرهای باقی‌‌مانده از نظام جمهوری و قطعات موجود برخی بالگردها را در وضعیت عملیاتی نگه دارند، اما حفظ یک ناوگان هوایی پایدار و آماده پرواز به شبکه‌ای منظم از آموزش، بازرسی، قطعات یدکی و تعمیرات اساسی نیاز دارد. 

پیش از حادثه نسی نیز گزارش شده بود که دست‌کم هفت بالگرد به‌جامانده از نظام جمهوری در دوره حاکمیت طالبان سقوط کرده‌اند.  

افزایش حملات چریکی جبهه‌های مخالف طالبان و ادامه درگیری با فرماندهان محلی نیاز این گروه به انتقال هوایی نیرو و تجهیزات را بیشتر می‌کند. در مناطق کوهستانی بالگردها مزیت عملیاتی ایجاد می‌کنند، اما هر پرواز بیشتر، هزینه نگهداری و فشار بر ناوگانی را افزایش می‌دهد که جایگزین‌ کردن بالگردهای از دست‌رفته آن آسان نیست. در نتیجه، همان ابزاری که به طالبان امکان واکنش سریع در بدخشان را می‌دهد، می‌تواند یکی از آسیب‌پذیرترین بخش‌های ساختار نظامی این گروه نیز باشد.