برزیل، پرافتخارترین تیم تاریخ جام جهانی، تاکنون پنج بار قهرمان این رقابت‌ها شده، رکوردی که هیچ کشور دیگری آن را کسب نکرده است. با این حال، آخرین قهرمانی تیم ملی برزیل ملقب به «سلسائو» به سال ۲۰۰۲ بازمی‌گردد و از آن زمان تاکنون بیش از دو دهه ناکامی و حسرت بر فوتبال این کشور سایه انداخته است.

در جام جهانی ۲۰۰۶، فرانسه در مرحله یک‌چهارم نهایی برزیل را حذف کرد. چهار سال بعد نوبت هلند بود که رویای این تیم را پایان دهد. در سال ۲۰۱۴، آلمان یکی از تلخ‌ترین و تحقیرآمیزترین شکست‌های تاریخ فوتبال را به میزبان تحمیل کرد، شکست هفت بر یک که اشک هواداران برزیلی را جاری کرد. حذف از مرحله یک‌چهارم نهایی در جام‌های جهانی ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ نیز بار دیگر تکرار شد تا حسرت قهرمانی همچنان تداوم یابد.

در این میان، یک نسل کامل در برزیل دیگر قهرمانی تیم ملی کشورشان در جام جهانی را به چشم ندیدند. آنها تنها روایت‌های رونالدو نازاریو را شنیده‌اند؛ ستاره‌ای که پس از تلخ‌کامی برزیل در جام جهانی ۱۹۹۸، این تیم را در سال ۲۰۰۲ به قهرمانی رساند. پیش از آن نیز روماریو در سال ۱۹۹۴ به انتظار ۲۴ ساله برزیل برای فتح جام جهانی پایان داده بود.

نسل‌های قدیمی‌تر هنوز خاطرات تیم افسانه‌ای برزیل در جام جهانی ۱۹۷۰ مکزیک را برای جوان‌ترها بازگو می‌کنند؛ تیمی که بسیاری آن را بهترین تیم تاریخ فوتبال می‌دانند. برخی نیز درخشش گارینشا در جام جهانی ۱۹۶۲ را به یاد دارند و تعداد اندکی هنوز فراموش نکرده‌اند که پله ۱۷ ساله چگونه در سال ۱۹۵۸ با نبوغ خیره‌کننده‌اش قلب یک ملت را تسخیر کرد.

اکنون، پس از ۲۴ سال دوری از جام، نسل تازه فوتبال برزیل می‌خواهد فصل جدیدی در تاریخ این تیم رقم بزند، فصلی که بسیاری انتظار دارند وینیسیوس جونیور نقش اصلی آن را بر عهده گیرد. با این حال، به‌رغم اشتیاق همیشگی برزیلی‌ها برای بازگشت به قله فوتبال جهان، این بار میزان امیدواری به موفقیت تیم ملی کمتر از هر زمان دیگری است.

چرا اعتماد به پیروزی تا این اندازه کاهش یافته است؟

بدبینی هواداران برزیل بی‌دلیل نیست.

نتایج یک نظرسنجی که موسسه افکارسنجی «دیتا‌فولا» (‌Datafolha‌) در ماه آوریل انجام داد، نشان می‌دهد تنها ۲۹ درصد از مردم برزیل معتقدند تیم ملی برزیل توانایی قهرمانی در جام جهانی را دارد، پایین‌ترین میزان خوش‌بینی از زمانی که این نظرسنجی‌ها در سال ۱۹۹۴ آغاز شد. از سوی دیگر، ۴۶ درصد از پاسخ‌دهندگان حتی تصور نمی‌کنند برزیل از مرحله یک‌چهارم نهایی عبور کند؛ همان مرحله‌ای که این تیم در دو دوره اخیر جام جهانی از آن حذف شد. این بدبینی بی‌دلیل نیست. مسیر برزیل تا جام جهانی هم با حاشیه‌های مدیریتی خارج از زمین همراه بوده و هم با نتایجی که در زمین مسابقه انتظارات را برآورده نکرد.

تنها کمی بیش از یک سال پیش، در ماه مه ۲۰۲۵، دادگاهی در ریودوژانیرو حکم برکناری ادلاردو رودریگز، رئیس وقت کنفدراسیون فوتبال برزیل (CBF)، را صادر کرد. او به جعل اسناد در جریان انتخابات ریاست این نهاد متهم شده بود. این حکم تنها سه روز پس از آن صادر شد که کارلو آنچلوتی به مقام سرمربی جدید تیم ملی برزیل معرفی شد، آن هم در شرایطی که تیم ملی برزیل یکی از دشوارترین دوره‌های انتخابی جام جهانی در تاریخ خود را پشت سر می‌گذاشت.

برزیل مرحله انتخابی را با ۲۸ امتیاز از ۱۸ مسابقه و در رده پنجم جدول مقدماتی منطقه آمریکای جنوبی به پایان رساند، با ۱۰ امتیاز کمتر از آرژانتین که صدرنشین جدول بود. تلخ‌تر اینکه، یکی از سنگین‌ترین ضربه‌ها را نیز همین رقیب سنتی وارد کرد؛ آرژانتین، بدون حضور لیونل مسی، برزیل را در بوئنوس‌آیرس با نتیجه چهار بر یک شکست داد.

با این حال، از زمان حضور کارلو آنچلوتی، نشانه‌های بازگشت ثبات به تیم ملی برزیل دیده می‌شود و به نظر می‌رسد او توانسته شرایط سلسائو را تا حدی سر و سامان دهد. پس از شکست سنگین در برابر آرژانتین، مارکینیوش، کاپیتان تیم ملی برزیل، در گفتگو با شبکه «تی‌وی گلوبو»‌ (‌TV Globo‌) این نتیجه را «شرم‌آور» توصیف کرد و گفت: «این اتفاق نباید دوباره تکرار شود.» او حتی از هواداران عذرخواهی کرد و گفت: «از همه هوادارانمان عذر می‌خواهم.»

این عذرخواهی بی‌دلیل نبود. شکست در برابر آرژانتین، سنگین‌ترین باخت برزیل در مقابل رقیب سنتی‌اش از سال ۱۹۶۴ به شمار می‌رفت؛ نتیجه‌ای که در نهایت به برکناری دوریوال جونیور انجامید و روند حضور کارلو آنچلوتی، سرمربی پیشین رئال مادرید، روی نیمکت تیم ملی برزیل را سرعت بخشید.

شبح‌های بلو هوریزونته

با این حال، هیچ رخدادی به اندازه آن ۹۰ دقیقه کابوس‌وار در ورزشگاه مینیرائو شهر بلو هوریزونته، نماد افول فوتبال برزیل نیست، شبی که در ۸ ژوئیه ۲۰۱۴، میزبان جام جهانی در مرحله نیمه‌نهایی در برابر آلمان بود.

تنها ۳۰ دقیقه از آغاز مسابقه گذشته بود که برزیل با نتیجه پنج بر صفر عقب افتاد. ده دقیقه مانده به پایان بازی، اختلاف به هفت گل رسید و ورزشگاه در بهتی عمیق فرو رفت. تنها گل اسکار در واپسین دقایق مسابقه، اندکی از سنگینی آن شکست کاست، اما نتوانست تلخی آن شب را از حافظه فوتبال برزیل پاک کند. آن مسابقه بعدها با نام «مینیراچو» معروف شد؛ شکستی که بسیاری آن را، در کنار باخت دو بر یک در برابر اروگوئه در فینال جام جهانی ۱۹۵۰ در ورزشگاه ماراکانا، تلخ‌ترین نتیجه تاریخ فوتبال برزیل می‌دانند.

تیم ویکری، کارشناس فوتبال آمریکای جنوبی، در گفتگو با بخش‌ ورزشی سی‌ان‌ان می‌گوید که نتیجه هفت بر یک دیگر فقط به معنای باخت در برابر آلمان نیست، بلکه وارد زبان روزمره مردم شده است. امروز در برزیل، هر شکست تحقیرآمیز و سنگینی را «هفت بر یک» می‌نامند. این زخمی است که به این زودی‌ها التیام نمی‌یابد و تنها راه رهایی از آن قهرمانی دوباره در جام جهانی است.

اما اگر برزیل بخواهد این زخم قدیمی را درمان کند، باید کاری را انجام دهد که از زمان قهرمانی سال ۲۰۰۲ موفق به انجامش نشده است؛ شکست دادن یک تیم اروپایی در مرحله حذفی جام جهانی.

در پنج دوره اخیر جام جهانی، فرانسه، هلند، آلمان، بلژیک و سپس کرواسی هر کدام به نوعی رویای برزیلی‌ها را نقش بر آب کرده‌اند. هرچند شکست هفت بر یک در برابر آلمان بیش از همه در حافظه‌ها مانده، اما آن نتیجه تنها بخشی از روندی طولانی‌تر بود که در آن برزیل بارها در برابر قدرت‌های اروپایی در مرحله حذفی ناکام ماند.

ویکری با لحنی طنزآمیز می‌گوید: «بعضی از روزنامه‌نگاران برزیلی به شوخی می‌گویند حتی اگر این بار هم قهرمان نشویم مهم نیست، فقط کافی است بالاخره در مرحله حذفی یک تیم اروپایی را شکست بدهیم.» او که نویسنده مشترک کتاب «موندیال؛ تاریخ جام جهانی آمریکای جنوبی» است، معتقد است این موضوع سال‌هاست بر فوتبال برزیل سایه انداخته است.

اگر شاگردان کارلو آنچلوتی مطابق انتظار به عنوان صدرنشین گروه سی صعود کنند، احتمال دارد در مرحله یک‌چهارم نهایی به مصاف انگلستان، نایب‌قهرمان یورو ۲۰۲۰ و ۲۰۲۴، بروند، البته به شرط آنکه سه‌شیرها نیز صدرنشین گروه خود شوند.

با این حال، حتی اگر برزیل بتواند از چنین آزمون دشواری سربلند بیرون بیاید، برای بسیاری از هواداران کافی نخواهد بود. آنچه آنها می‌خواهند تنها یک چیز است: ستاره ششم روی پیراهن سلسائو.

بذرهای انتظار در سال ۱۹۷۰ کاشته شد

روایت جام جهانی بدون اشاره به برزیل ۱۹۷۰ کامل نمی‌شود، تیمی که نامش به‌تنهایی به بخشی از فرهنگ و ادبیات فوتبال جهان تبدیل شده است. در نظر بسیاری از فوتبال‌دوستان، نخستین تصویر ماندگار از جام جهانی، همان تیمی است که پله در مکزیک رهبری می‌کرد. بخشی از این ماندگاری به این دلیل بود که جام جهانی ۱۹۷۰ نخستین دوره‌ای بود که مسابقات آن به‌شکل رنگی پخش شد و پیراهن زرد برزیل برای نخستین بار با تمام شکوه خود روی صفحه تلویزیون‌ها نقش بست.

اما دلیل اصلی، بازی حیرت‌انگیز آن تیم بود؛ بازی‌ای که با آنچه جهان تا آن زمان دیده بود تفاوت داشت. تیمی که با لقب «او تایم بولو» (تیم زیبا) شناخته می‌شد، با بازی خیره‌کننده‌اش تعریف تازه‌ای از فوتبال ارائه داد.

تیم ویکری در این باره می‌گوید: «به همین دلیل بود که خیلی‌ها در آن زمان، برزیل ۱۹۷۰ و فرود انسان بر ماه را، که تنها چند ماه پیش از آن رخ داده بود، به هم ربط می‌دادند.» فقط ۲۰ سال پیش از آن، برزیل یکی از تلخ‌ترین شکست‌های تاریخش را در ورزشگاه تازه‌تاسیس ماراکانا چشید؛ شکستی نامنتظره مقابل اروگوئه در جام جهانی ۱۹۵۰؛ مسابقه‌ای که بعدها با نام ماراکاناسو شناخته شد.

اما پیروزی چهار بر یک در برابر ایتالیا در فینال جام جهانی ۱۹۷۰ همه‌چیز را تغییر داد. برزیل با کسب سومین قهرمانی جهان، برای همیشه مالک جام «ژول ریمه» شد. مهم‌تر از آن، این پیروزی جایگاه برزیل را به‌عنوان معیار طلایی فوتبال جهان تثبیت کرد.

ویکری می‌گوید: «در سال ۱۹۵۸، برزیل در آمریکای جنوبی عملا بعد از آرژانتین و اروگوئه، سومین قدرت فوتبال محسوب می‌شد. اما طی تنها ۱۲ سال به کشوری تبدیل شد که همه آن را مظهر فوتبال می‌دانستند و پیراهن زردش با هر آنچه در فوتبال زیبا، پاک و الهام‌بخش بود، گره می‌خورد.»

با این حال، همان موفقیتی که اعتباری بی‌مانند برای فوتبال برزیل به همراه آورد، بار سنگینی نیز بر دوش نسل‌های بعد گذاشت. به گفته ویکری، از آن زمان تاکنون تمام تیم‌های ملی برزیل با معیار تیم ۱۹۷۰ سنجیده شده‌اند. افزون بر این، از نسل‌های بعدی توقع داشتند نه‌تنها قهرمان شوند، بلکه همان سبک فوتبال چشم‌نواز و تماشایی را نیز به نمایش بگذارند.

ویکری می‌گوید: «به همین دلیل است که انتظار ۲۴ ساله فعلی برای قهرمانی، حتی از انتظار ۲۴ ساله پیش از سال ۱۹۹۴ هم سخت‌تر به نظر می‌رسد. چون از برزیل فقط انتظار پیروزی نداشتند؛ انتظار داشتند با سبک خاص خودش برنده شود. حتی گاهی شکست خوردن هم باید با همان سبک همراه می‌بود.»

نمونه بارزش، تیم ملی برزیل در جام جهانی ۱۹۸۲ است؛ تیمی که بسیاری هنوز هم آن را بهترین تیمی می‌دانند که هرگز قهرمان جهان نشد.

با آنکه برزیل حتی به جمع چهار تیم نهایی جام جهانی اسپانیا هم نرسید، همچنان یکی از محبوب‌ترین و تحسین‌شده‌ترین تیم‌های تاریخ فوتبال است. با این حال، ویکری معتقد است در سال‌های اخیر این جایگاه نیز تغییر کرده است. او می‌گوید: «چند سالی است که برزیل نه قهرمان شده و نه دیگر مانند گذشته تنها‌نماد فوتبال زیبا و چشم‌نواز جهان به شمار می‌رود.»

وینیسیوس، امید تازه برزیل

با این حال، اگر قرار باشد برزیل دوباره به قله فوتبال جهان بازگردد، نگاه‌ها بیش از هر بازیکن دیگری به وینیسیوس جونیور دوخته می‌شود. در هر یک از پنج قهرمانی برزیل در جام جهانی، یک ستاره نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کرده است؛ پله در سال‌های ۱۹۵۸ و ۱۹۷۰، گارینشا در ۱۹۶۲، روماریو در ۱۹۹۴، و رونالدو در ۲۰۰۲.

اگر تیم ملی برزیل بخواهد این بار جام را بالای سر ببرد، به احتمال زیاد ستاره رئال مادرید نیز باید نام خود را در کنار این اسطوره‌ها ثبت کند.

کافو، کاپیتان تیم قهرمان جام جهانی ۲۰۰۲، در گفتگو با بخش ورزشی سی‌ان‌ان می‌گوید: «این جام جهانی، جام وینیسیوس است. بهترین فرصت برای اوست تا بدرخشد و خودش را ثابت کند.» او ادامه می‌دهد: «همه نگاه‌ها به وینی جونیور خواهد بود. اگر آرامش خود را حفظ کند و بداند این همان جام جهانی است که می‌تواند در آن تاریخ‌ساز شود، بدون تردید کمک بزرگی به تیم ملی برزیل خواهد کرد.»

اگر برزیل می‌خواهد تابستان امسال ششمین جام جهانی خود را فتح کند، وینیسیوس باید نقش اصلی این داستان را بر عهده بگیرد. چهار سال پیش در قطر، او یکی از مهره‌های مهم تیم بود، اما هنوز بیشتر توجه‌ها معطوف به نیمار بود. حالا شرایط تغییر کرده است و امید بیش از ۲۱۳ میلیون برزیلی، بیش از هر زمان دیگری، به او گره خورده است.

با این حال، وینیسیوس نشان داده که از این فشار هراسی ندارد. او در جریان دیدارهای ملی ماه مارس به فیفا گفت: «این شرایط برای من چیز تازه‌ای نیست. از ۱۹ سالگی برای تیم ملی برزیل بازی می‌کنم.» او افزود: «آن زمان فقط یک استعداد جوان بودم، اما حالا در خط مقدم قرار دارم، تیم را رهبری می‌کنم و تلاش می‌کنم برزیل را دوباره به جایگاه واقعی‌اش در فوتبال جهان برگردانم. مسئولیت بزرگی است و برای من ارزش بسیاری دارد.»

وینیسیوس تاکنون افتخاراتی به دست آورده که بسیاری از فوتبالیست‌ها تنها ممکن است رویایش را داشته باشند؛ دو قهرمانی در لیگ قهرمانان اروپا، نایب‌قهرمانی توپ طلا و کسب عنوان بهترین بازیکن مرد فیفا در سال ۲۰۲۴. با این حال، اگر بتواند برزیل را به ششمین قهرمانی جهان برساند، جایگاهش در تاریخ فوتبال این کشور به سطحی کاملا متفاوت ارتقا خواهد یافت.

پایان افسانه‌ای برای نیمار؟

وقتی کارلو آنچلوتی نام نیمار را در فهرست ۲۶ نفره تیم ملی برزیل قرار داد، بسیاری شگفت‌زده شدند. این ستاره ۳۴ ساله از اکتبر ۲۰۲۳ دیگر برای تیم ملی بازی نکرده و دو سال گذشته را عمدتا با مصدومیت‌های پیاپی سپری کرده است. با این حال، لحظه‌ای که نامش در مراسم اعلام فهرست بازیکنان خوانده شد، حاضران در شهر ریودوژانیرو با شور و هیجان از آن استقبال کردند.

شعار «اوله، اوله، اوله... نیمار، نیمار» در فضای «موزه فردا» (Museum of Tomorrow) طنین‌انداز شد؛ جایی که هواداران امیدوار بودند بهترین گلزن تاریخ تیم ملی برزیل، آخرین فرصت خود را برای تحقق رویای فتح جام جهانی داشته باشد. هرچند نیمار امروز بازیکنی باتجربه است و مصدومیت‌های متوالی او را بسیار آزرده‌اند، اما بسیاری همچنان معتقدند او می‌تواند نقشی مهم در تلاش برزیل برای کسب ششمین قهرمانی جهان ایفا کند.

از بسیاری جهات، نیمار ادامه همان تصویری است که فوتبال برزیل نخستین بار در جام جهانی ۱۹۷۰ به جهان معرفی کرد؛ فوتبالی سرشار از مهارت، خلاقیت و زیبایی. اما داستان او بیش از هر چیز، به همان روز تلخ بلو هوریزونته گره خورده است.

یکی از ماندگارترین تصاویر جام جهانی ۲۰۱۴، لحظه‌ای بود که دیوید لوئیز و ژولیو سزار پیش از آغاز دیدار در برابر آلمان، هنگام پخش سرود ملی برزیل، پیراهن شماره ۱۰ نیمار را بالا گرفتند. نیمار آن مسابقه را به دلیل مصدومیتش در دیدار مرحله یک‌چهارم نهایی مقابل کلمبیا از دست داد؛ غیبتی که بسیاری هنوز آن را یکی از نقاط عطف آن جام جهانی می‌دانند.

دوازده سال بعد، او همچنان برای هواداران برزیل نماد امید است.

رونالدو، اسطوره فوتبال برزیل، در گفتگو با سی‌ان‌ان اسپانیا در ماه مارس گفت: «نیمار از آن دسته بازیکنانی است که برای بردنش به جام جهانی نیازی به ارزیابی دوباره نداریم. شاید نتواند در همه مسابقات بازی کند، اما بازیکنی بسیار مهم است که بارها ارزشمندی‌اش را ثابت کرده است.»

رونالدو در پایان، پیامی نیز برای هواداران برزیل داشت: «مثل همیشه، در آستانه جام جهانی، ایمانتان را از دست ندهید. دوباره خیابان‌ها را با رنگ‌های برزیل آذین کنید و پرچم‌ها را برافرازید. امیدوارم بتوانیم ششمین جام جهانی را به خانه بیاوریم.»

پس از تساوی یک بر یک برزیل برابر مراکش در نخستین مسابقه این تیم، روبرتو کارلوس، دیگر عضو تیم قهرمان جام جهانی ۲۰۰۲، نیز پیامی برای بازیکنان داشت.

او در گفتگو با ماریا سانتانا از سی‌ان‌ان گفت: «با عشق بازی کنید. جام جهانی زیباترین رقابتی است که یک فوتبالیست می‌تواند در آن به میدان برود و بالای سر بردن آن جام، احساسی بی‌نظیر دارد. اما مهم‌تر از هر چیز این است که بخشی از تاریخ باشید.»