مقایسه دو گل ماندگار در تاریخ جام جهانی فوتبال مردان را میتوان روایتگر دگرگونی بنیادینی دانست که هم در فوتبال و هم در بدن بازیکنان حرفهای این ورزش رخ داده است.
در سال ۱۹۷۰، هشت بازیکن تیم ملی برزیل طی ۳۰ ثانیه پرتنش و تماشایی، توپ را با هم پاسکاری کردند تا سرانجام کارلوس آلبرتو، مدافع راست این تیم، با شوتی مهیب، گلزنی کند. این چهارمین گل برزیل مقابل ایتالیا در آن فینال جام جهانی، اغلب بهعنوان یکی از بزرگترین لحظات تاریخ این رقابتها شناخته میشود. با این حال پنج دهه بعد، حرکت تیمی مشابه آرژانتین مقابل فرانسه در فینال جام جهانی ۲۰۲۲ که با گل آنخل دیماریا، وینگر این تیم، به پایان رسید، تنها ۱۲ ثانیه زمان برد و تنها با هفت پاس انجام شد.
سرویس جهانی بیبیسی به نقل از دکتر اورلاندو لایتانو، استاد دانشگاه فلوریدا و از برجستهترین متخصصان فیزیولوژی ورزش، مینویسد که آن گل سال ۱۹۷۰ در فوتبال امروز، هرگز به همان شکل به ثمر نمیرسید و اگر آن تیم برزیل میتوانست در زمان سفر کند و امروز به میدان برود، حرکت گروهیاش را به احتمال زیاد حریفان امروزی خنثی میکردند. به گفته دکتر لایتانو، «بزرگترین تفاوت میان آن نسل و بازیکنان امروز، استعداد نیست. تفاوت اصلی در فیزیولوژی بدن آنها است.»
نبردی برای تصاحب هر سانتیمتر از زمین
دکتر لایتانو که در جام جهانی ۲۰۱۴ با تیم ملی برزیل همکاری داشت، میگوید فوتبالیستهای امروزی نسبت به نسلهای گذشته، از نظر توان بدنی به بازیکنانی کاملا متفاوت تبدیل شدهاند، زیرا پیشرفت علم تربیتبدنی و پزشکی ورزشی، همراه با تغییر شیوه بازی، باعث شده است فوتبال حرفهای به نبردی برای تصاحب هر سانتیمتر از زمین تبدیل شود و در نتیجه، بازیکنان امروزی ناچارند سریعتر و قدرتمندتر از گذشته باشند.
پژوهشگران دانشگاه ولورهمپتون در بریتانیا بر اساس دادههای پنج دهه گذشته، به این نتیجه رسیدند که بازیکنان سطح اول فوتبال جهان هم قدبلندتر شدهاند و هم لاغرتر.
آنها اطلاعات هزاران بازیکن حاضر در بالاترین سطح فوتبال انگلستان را از دهه ۱۹۷۰ تا دهه ۲۰۲۰ بررسی کردندــ یعنی از دوران لیگ دسته اول انگلستان (تا سال ۱۹۹۲) و سپس لیگ برتر انگلستان که امروزه میزبان شمار زیادی از بهترین بازیکنان جهان استــ و دریافتند میانگین قد بازیکنان بین سالهای ۱۹۷۳ تا ۲۰۱۳ بیش از چهار سانتیمتر افزایش یافته است. این روند در دهه بعد نیز برای دروازهبانان و مدافعان ادامه یافته، هرچند میانگین قد مهاجمان و هافبکها اندکی کاهش پیدا کرده است.
پژوهشگران همچنین نتیجه گرفتند که بازیکنان حاضر در بالاترین سطح فوتبال بهتدریج اندامی کشیدهتر، لاغرتر و استخوانبندی ظریفتری پیدا کردهاند. موضوعی که با افزایش شاخصی به نام شاخص متقابل پوندرال (Reciprocal Ponderal Index) مشخص میشود. این شاخص قد را نسبت به وزن میسنجد و بر میزان لاغری بدن تاکید بیشتری دارد.
نویسندگان این پژوهش معتقدند تغییر فرم بدن بازیکنان نتیجه بهبود کیفیت زمین فوتبالها و همچنین افزایش حجم فعالیتی است که از فوتبالیستهای امروزی انتظار میرود.
به گفته پروفسور بازنشسته آلن نویل، یکی از نویسندگان این مطالعه، در دهه ۱۹۷۰ زمین فوتبالها در زمستان اغلب بسیار گلآلود میشدند و بازیکنان برای عملکرد خوب، ناچار بودند بدنهای بسیار عضلانی داشته باشند، اما امروزه، با بهبود کیفیت زمینها، بازیکنان سبکتر و لاغرتری را میبینیم که میتوانند برای مدت طولانیتری، انرژی خود را در سطح بالا حفظ کنند.
کارشناسان میگویند بخش عمده این انرژی صرف افزایش سرعت میشود.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
سرعتی دویدن؛ بسیار بیشتر از گذشته
چندین مطالعه نشان دادهاند که در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ سرعت دویدن بازیکنان بهندرت از سرعت ۳۰ کیلومتر در ساعت فراتر میرفت، اما در جام جهانی ۲۰۲۲، دستکم ۱۰ بازیکن با سرعتی بیش از ۳۵ کیلومتر در ساعت دویدند و نکته مهمتر اینکه بازیکنان امروزی ناچارند در طول هر مسابقه، دفعات بسیار بیشتری به حداکثر سرعت خود برسند.
پروفسور ینس بانگسبو، استاد فیزیولوژی ورزش در دانشگاه کپنهاگ، میگوید: «اگر به مهاجمان قرن بیستم نگاه کنید، میبینید که آنها میتوانستند بیشتر زمان مسابقه را راه بروند و فقط در چند صحنه ناگهان حرکتی طوفانی انجام دهند و شاید یک گل بزنند. امروز دیگر چنین چیزی وجود ندارد.»
بر اساس آمار اتحادیه فوتبال اروپا (یوفا)، در رقابتهای جام ملتهای اروپا ۲۰۲۴ که در آلمان برگزار شد، بازیکنان بهطور متوسط در هر مسابقه حدود ۱۲ بار با سرعت ۲۵ کیلومتر در ساعت یا بیشتر دویدند. البته تعداد این استارتهای سرعتی به پست بازیکنان هم بستگی داشت. مدافعان میانی و هافبکهای مرکزی بهطور متوسط هشت بار در هر مسابقه با حداکثر توان خود دویدند، در حالی که این رقم برای مهاجمان ۱۲ بار و برای مدافعان کناری ۱۴ بار بود.
پروفسور بانگسبو میگوید سرعت بالا داشتن یک موضوع است، اما مهمتر از آن توانایی تکرار این سرعت در طول مسابقه است. او که خود نیز سابقه بازی در فوتبال حرفهای دارد و یکی از برجستهترین متخصصان آمادگی جسمانی و فیزیولوژی فوتبال در جهان به شمار میرود، میگوید: «اساس فوتبال امروز، مسئله ریکاوری است؛ یعنی توانایی اینکه بتوانید هرچه سریعتر بدن خود را بازیابی کنید.»
فهرست سریعترین بازیکنان جام جهانی ۲۰۲۲ نشان میدهد کامالدین سلیمانا از غنا با ثبت سرعت ۳۵.۶۶ کیلومتر در ساعت، سریعترین بازیکن این رقابتها بود.
این افزایش سرعت بازی، بهویژه در دهه گذشته، تا حد زیادی نتیجه استفاده گستردهتر از تاکتیک پرس از بالا (High Press) است. یعنی تلاش سریع، هماهنگ و سازمانیافته برای بازپسگیری توپ از مدافعان تیم حریف، پیش از آنکه آنها فرصت ارسال توپ به جلو را پیدا کنند.
با این حال، نکته جالب این است که مسافت طیشده بازیکنان افزایش چشمگیری نداشته است. مطالعات نشان میدهد در دهه ۱۹۷۰، بازیکنان بهطور متوسط در هر مسابقه ۸.۷ کیلومتر راه میرفتند، نرم میدویدند یا میدویدند. این رقم در دهه ۱۹۹۰ به اوج ۱۱.۴ کیلومتر رسید، اما پس از آن کاهش یافت. طبق آمار فیفا، بازیکنان در جام جهانی ۲۰۲۲ بهطور متوسط ۱۰.۶ کیلومتر در هر مسابقه دویدند، هرچند این میزان بسته به پست بازیکنان متفاوت بود.
آیا فوتبالیستها بیش از حد بازی میکنند؟
بر اساس دادههای موجود، برخی فوتبالیستهای سطح بالا اکنون بیش از گذشته مسابقه میدهند. البته مطالعات نشان داده که تعداد بازیهای اغلب باشگاههای جهان تقریبا ثابت و در حدود ۴۲ مسابقه در هر فصل باقی مانده است، اما برای بازیکنان حرفهای، این فشار میتواند بسیار بیشتر باشد.
برای نمونه، بر اساس دادههای منتشرشده از سوی فیفپرو (اتحادیه بینالمللی فوتبالیستها)، ویرجیل فن دایک، مدافع لیورپول و تیم ملی هلند، تا پیش از آغاز جام جهانی، در همین فصل در مجموع ۶۵ مسابقه داده بود که ۱۰ بازی آن برای تیم ملی کشورش بود.
فیفپرو اعلام کرده فشار واردشده بر بازیکنان «هرگز تا این اندازه زیاد نبوده» و خواستار اتخاذ تدابیر حفاظتی بیشتری برای زمان استراحت و ریکاوری آنها شده است.
پروفسور بانگسبو میگوید: «تعداد مسابقات برگزارشده بدون تردید یکی از عوامل مرتبط با افزایش خطر آسیبدیدگی است.»
مطالعهای که به سفارش یوفا انجام و در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، از افزایش «نگرانکننده» میزان آسیبدیدگی عضلات همسترینگ طی هشت فصل گذشته خبر داد. در شش مورد از هر ۱۰ آسیبدیدگی، بازیکنان هنگام دویدن یا استارتهای سرعتی مصدوم شدند. این پژوهش علت دقیق این موضوع را بررسی نکرد، اما نویسندگان آن احتمال دادند افزایش شدت فوتبال حرفهای و فشردگی تقویم مسابقات از عوامل موثر باشند.
دکتر لایتانو میگوید:«بازیکنان امروزی نهایت توان بدنشان را به کار میگیرند. بنابراین اگر زمان کافی برای ریکاوری یا بازیابی این توان نداشته باشند، بدنشان از پا درمیآید.»
افزایش تعداد بازیکنان باتجربه و سن بالا
البته خبرهای امیدوارکنندهای نیز وجود دارد. پیشرفتهای علوم ورزشی، از برنامههای تمرینی گرفته تا تغذیه و روشهای ریکاوری، این امکان را فراهم کرده است که فوتبالیستها مدت طولانیتری در بالاترین سطح بازی کنند.
میانگین سنی تیمهای حاضر در لیگ قهرمانان اروپا، مهمترین رقابت باشگاهی جهان، از ۲۴.۹ سال در سال ۱۹۹۲ به ۲۶.۵ سال در سال ۲۰۱۸ افزایش یافت. طبق آمار فیفا هم سه دوره اخیر جام جهانی، «مسنترین» دورههای تاریخ این مسابقات بودهاند. جام جهانی ۲۰۱۸ با میانگین سنی ۲۷.۹ سال، بالاترین میانگین سنی بازیکنان در تاریخ این رقابتها را ثبت کرد.
بر اساس دادههایی که دکتر جاشوا سی. فجتسول، دانشمند داده و اقتصاددان دانشگاه اسلو گردآوری کرده است، در جام جهانی ۱۹۹۰، تنها هفت بازیکن ۳۵ ساله یا مسنتر حضور داشتند، در حالی که این تعداد در جام جهانی ۲۰۲۲ به ۴۱ نفر رسید.
فهرست رسمی تیمهای حاضر در جام جهانی ۲۰۲۶ که فیفا منتشر کرد، هم نشان میدهد که اکنون ۷۲ بازیکن بالای ۳۵ سال در این رقابتها حضور دارند. هشت بازیکن ۴۰ ساله یا مسنتر هم در این دوره بازی میکنند که از مجموع تمام دورههای قبلی جام جهانی بیشتر است.
دکتر لایتانو در پایان میگوید: «بازیکنانی که بهخوبی از خود مراقبت میکنند و برنامههای درست تمرین و ریکاوری را رعایت میکنند، نسبت به گذشته، شانس بسیار بیشتری دارند که برای مدت طولانیتری در بالاترین سطح فوتبال بازی کنند.»
