در تمامی کشورهای جهان، حذف از جام جهانی ۴۸ تیمه آغاز دوره پاسخگویی است؛ سرمربیان استعفا می‌کنند، روسای فدراسیون‌ها زیر فشار افکار عمومی قرار می‌گیرند و کمیته‌های فنی عملکرد تیم‌ها را بررسی می‌کنند، اما در ایران، حذف تیم فوتبال از مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶ نه‌تنها به تغییر مدیریتی منجر نشد، بلکه با مراسم استقبال رسمی در فرودگاه مهرآباد، پیام‌ تبریک مقام‌های حکومتی و دفاع تمام‌قد مدیران فدراسیون از عملکرد کادر فنی همراه شد.

تیم فوتبال ایران پس از سه تساوی برابر نیوزیلند، بلژیک و مصر، با سه امتیاز از صعود به مرحله حذفی بازماند. آن هم در نخستین جام جهانی ۴۸ تیمی که ۳۲ تیم به دور بعد راه پیدا می‌کردند و حتی هشت تیم سوم نیز فرصت صعود داشتند. با این حال، روز چهارشنبه هنگام بازگشت کاروان ایران، گروهی از مردم در فرودگاه مهرآباد برای استقبال حاضر شدند و رسانه‌های نزدیک به فدراسیون نیز تلاش کردند فضای بازگشت را به شکلی متفاوت از واقعیت ورزشی آن روایت کنند.

هم‌زمان، حساب رسمی تیم ملی فوتبال ایران در شبکه‌های اجتماعی با انتشار تصویری از امیر قلعه‌نویی، او را «تنها سرمربی بدون شکست ایران در ادوار جام جهانی» معرفی کرد. ادعایی که اگرچه از نظر عددی درست است، این واقعیت مهم‌ را که تیم ایران بدون حتی یک پیروزی، آن‌هم با وجود هم‌گروهی با ضعیف‌ترین تیم جام جهانی، از مرحله گروهی حذف شد و نتوانست در میان هشت تیم سوم برتر نیز قرار بگیرد، پنهان می‌کند.

این روایت رسمی در حالی مطرح می‌شود که پیش از آغاز مسابقات، امیر قلعه‌نویی از قرار گرفتن ایران در کنار بلژیک، مصر و نیوزیلند ابراز رضایت کرده و وعده داده بود تیمش با دست‌کم چهار امتیاز از گروه صعود می‌کند و «ایران یک هفته به‌خاطر این موفقیت تعطیل خواهد شد». مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال، نیز بارها از صعود ایران و حتی عبور از مراحل بعدی جام جهانی سخن گفته بود، اما حاصل این وعده‌ها، سه تساوی و حذف از یکی از مناسب‌ترین گروه‌های مسابقات بود.

برخلاف آنچه در تهران رخ داد، واکنش بسیاری از کشورهای دیگر به ناکامی در جام جهانی کاملا متفاوت بود. در روزهای گذشته، شماری از سرمربیان تیم‌های حذف‌شده از جمله هدایت‌کنندگان کره جنوبی، اسکاتلند، هلند، جمهوری چک، اکوادور، اروگوئه و تونس از سمتشان کناره‌گیری کردند یا برکنار شدند. در برخی کشورها مانند ترکیه، قطر، اردن و عراق نیز مربیان و روسای فدراسیون‌ها از مردم کشورشان عذرخواهی کردند. در عربستان سعودی نیز رئيس فدراسیون فوتبال ایران کشور کنار رفت.

اما در ایران، نه‌تنها خبری از استعفا نبود، بلکه امیر قلعه‌نویی در نخستین اظهاراتش پس از بازگشت، عملکرد تیم را «قابل‌قبول» توصیف کرد و گفت اگر کمی شانس همراه ایران بود، تیمش می‌توانست راهی مرحله حذفی شود. او بار دیگر به مشکلات سفر، تاخیر در صدور ویزا و لغو اردوهای تدارکاتی اشاره کرد و حتی یکی از دستاوردهای این تیم را «صحبت کردن همه دنیا درباره ایران» دانست.

سرمربی ایران همچنین با استناد به آمار امید گل در دیدار برابر مصر، آن مسابقه را یکی از بهترین نمایش‌های تاریخ ایران در جام جهانی توصیف کرد و همچنان معتقد بود گل شجاع خلیل‌زاده به مصر به‌اشتباه مردود اعلام شد. او حتی تاکید کرد دولت، وزارت ورزش، فدراسیون فوتبال و مهدی تاج هر آنچه در توان داشتند، برای موفقیت تیم انجام دادند.

این مواضع در شرایطی مطرح شد که بسیاری از کارشناسان فوتبال دلایل ناکامی ایران را بسیار فراتر از مسائل مربوط به ویزا یا سفرهای طولانی می‌دانند. میانگین سنی بالای ترکیب ایران، جوان‌گریزی کادر فنی، هراس از بازی‌ تدارکاتی با حریفان بزرگ، ضعف شدید در فوتبال پایه، فرسودگی زیرساخت‌ها و نبود برنامه بلندمدت برای توسعه فوتبال، از جمله عواملی‌اند که در ماه‌های گذشته بارها درباره آن هشدار داده شد.

ایران در این مسابقات مسن‌ترین ترکیب‌ تاریخ جام‌های جهانی در نیم قرن گذشته را در اختیار داشت و در برخی دیدارها میانگین سنی ترکیب اصلی از ۳۲.۵ سال نیز فراتر رفت. این موضوع در کنار افت بدنی محسوس بازیکنان در نیمه‌ دوم مسابقات، یکی از انتقادهای اصلی به کادر فنی بود که پس از حذف نیز پاسخ روشنی برای آن ارائه نشد.

در مقابل، فدراسیون فوتبال و رسانه‌های نزدیک به آن، همچنان بر روایت متفاوتی تاکید دارند. روایتی که بیش از آنکه بر نتیجه ورزشی متمرکز باشد، بر آمارهای جانبی، شرایط دشوار سفر و «نمایش قابل‌قبول» تیم تکیه می‌کند و رئیس‌جمهوری ایران نیز مانند معاون اولش، در پیامی از اعضای تیم فوتبال ایران قدردانی و بر ضرورت حفظ انگیزه، رویکرد علمی و برنامه‌ریزی برای آینده تاکید می‌کند.

با وجود این حمایت‌ها، پرسش اصلی همچنان بی‌پاسخ مانده است؛ اینکه پس از حذف از جام جهانی ۴۸ تیمی، چه کسی مسئولیت این ناکامی را بر عهده می‌گیرد؟

فوتبال حرفه‌ای جهان معمولا ناکامی در رقابت‌های بزرگ را نقطه آغاز اصلاحات می‌داند؛ از تغییر در کادر فنی و مدیریت گرفته تا بازنگری در ساختارهای فنی و برنامه‌های توسعه، اما آنچه در مهرآباد رخ داد، بیش از آنکه نشانه آغاز یک بازنگری باشد، تلاشی برای ارائه روایتی پیروزمندانه از حذف در مرحله گروهی است که حتی وعده‌های مطرح‌شده پیش از مسابقات نیز نتوانستند آن را توجیه کنند.