تردد قابلردیابی کشتیهای تجاری از تنگه هرمز، همزمان با حمله به دو نفتکش و ادامه بنبست نظامی میان ایالات متحده و ایران، به پایینترین سطح خود در ماههای اخیر سقوط کرد.
بر اساس دادههای اولیه شرکت کپلر، روز دوشنبه ۳۰ شهریور تنها دو کشتی حامل کالا از تنگه هرمز عبور کردند، در حالی که شمار کشتیهای عبوری در روز یکشنبه ۱۰ فروند بود. یکی از این دو کشتی، یک کشتی فلهبر سوپرامکس با پرچم پاناما و حامل مواد معدنی بود و دیگری یک کشتی فلهبر با پرچم لیبریا بود که از مسیری نامشخص وارد آبراه شد.
این آمار شامل کشتیهایی نمیشود که برای جلوگیری از شناسایی، سامانه شناسایی خودکار یا «ایآیاس» را خاموش کردهاند. تولیدکنندگان نفت منطقه طی ماههای اخیر بخشی از محمولههای خود را با نفتکشهایی جابهجا کردهاند که بدون ارسال علائم رهگیری و عمدتا از کریدوری نزدیک سواحل عمان عبور میکنند.
پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در ۹ اسفند (۲۸ فوریه)، روزانه حدود ۱۲۵ کشتی بزرگ تجاری، شامل نفتکشها، کشتیهای حامل گاز، فلهبرها و کشتیهای کانتینری، از تنگه هرمز میگذشتند. این آبراه در آن زمان مسیر انتقال حدود ۲۰ درصد از عرضه روزانه نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان بود.
کاهش تردد پس از آن رخ داد که دو نفتکش در دو حادثه جداگانه هدف پرتابههای ناشناس قرار گرفتند. شرکت اطلاعات و رهگیری دریایی ماریسکس اعلام کرد نفتکش نفت خام الآر استفانی روز دوشنبه هفته جاری هنگام ورود به تنگه هرمز هدف قرار گرفت. در این حادثه دو خدمه کشتی جراحات جزئی برداشتند. این نفتکش تحت مدیریت شرکت یونیورسال تانکر قرار دارد.
یک روز پیش از آن نیز نفتکش حامل گاز مایع الماریه با پرچم لیبریا، هنگام خروج از تنگه هرمز هدف قرار گرفت. این کشتی تحت مدیریت شرکت ملی نفت ابوظبی قرار دارد. عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز برخورد ترکشهای ناشی از پرتابههای ناشناس با یک نفتکش حامل گاز مایع را تایید کرد. بر اساس این گزارش، همه خدمه سالم ماندند، حادثه پیامد زیستمحیطی نداشت و کشتی بدون نیاز به یدککش به مسیر خود ادامه داد. نفتکش الآر استفانی نیز توانست بدون دریافت کمک به حرکت ادامه دهد.
کاهش تردد ظاهری کشتیها لزوما به معنای توقف کامل صادرات نفت نیست. دادههای کپلر نشان میدهد صادرات نفت از تنگه هرمز در ماه سپتامبر به حدود ۶.۵ میلیون بشکه در روز رسیده است. بخش مهمی از این محمولهها با سامانههای رهگیری خاموش و سپس از طریق انتقال کشتیبهکشتی در آبهای نزدیک عمان به بازارهای آسیایی ارسال میشوند.
عراق نیز همچنان برای حفظ صادرات خود تلاش میکند. باسم محمد خضیر، وزیر نفت عراق، گفت میانگین صادرات این کشور در ماه سپتامبر به روزانه ۲.۶ میلیون بشکه رسیده و عراق در یک روز توانسته است چهار میلیون بشکه صادر کند. با این حال، بغداد در پی گسترش مسیرهای جایگزین، از جمله خطوط لوله متصل به ترکیه است تا وابستگی خود را به خلیج فارس کاهش دهد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
همچنین بحران هرمز صنعت گاز قطر را هم تحت فشار قرار داده است. سعد الکعبی، مدیرعامل قطرانرژی گفت اختلال در انتقال تجهیزات ممکن است راهاندازی برخی واحدهای پروژه توسعه میدان شمالی را به تاخیر بیندازد. حملات به تاسیسات راسلفان ۱۷ درصد از ظرفیت تولید گاز طبیعی مایع قطر را از مدار خارج کرده و قطرانرژی اکنون تنها حجم «بسیار ناچیزی» الانجی تولید میکند.
همزمان، نشانههایی از احتمال بازگشت به دیپلماسی پدیدار شده است. یک مقام ارشد جمهوری اسلامی به رویترز گفت تهران در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادر ایران، میتواند تنگه هرمز را ظرف یک هفته بازگشایی کند. به گفته او، هیئت ایران در مجمع عمومی سازمان ملل اختیار کامل دارد که از طریق میانجیها مذاکرات را از سر بگیرد. پیشنهاد تهران روز ۱۶ سپتامبر به واشنگتن منتقل شده است.
در همین حال مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا روز سهشنبه ۳۱ شهریور گفت واشنگتن برای گفتوگو با نمایندگان ایران در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل آمادگی دارد، هرچند هنوز هیچ دیداری برنامهریزی نشده است. او تاکید کرد هدف نهایی آمریکا جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است.
انتشار خبر احتمال بازگشایی هرمز، قیمت نفت را کاهش داد. بهای نفت برنت با حدود دو درصد افت به ۹۸ دلار و ۳۳ سنت رسید و پایینترین سطح خود از هشتم سپتامبر را ثبت کرد. راهاندازی مجدد خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی و احتمال ازسرگیری صادرات از بندر ینبع نیز از نگرانی بازار کاسته ست.
از سوی دیگر دولت دونالد ترامپ پیشنهاد کرده است پنج میلیارد دلار برای ایجاد صندوقی بهمنظور بازسازی زیرساختهای انرژی خاورمیانه و کاهش وابستگی منطقه به تنگه هرمز اختصاص یابد. واشنگتن از هشت کشور منطقه خواسته است پنج میلیارد دلار دیگر به این صندوق اضافه کنند. با این حال، مقامهای منطقه هشدار دادهاند که بدون توافق صلح، زیرساختهای بازسازیشده ممکن است بار دیگر هدف حملات قرار گیرند.
با وجود امیدهای دیپلماتیک، حمله به نفتکشها و سقوط تردد قابلمشاهده به تنها دو کشتی نشان میدهد که تنگه هرمز همچنان یکی از خطرناکترین نقاط تجارت جهانی انرژی است. در همین روز ۲۶ کشتی بدون تغییر نسبت به روز قبل از تنگه بابالمندب عبور کردند. آماری که ابعاد اختلال در هرمز را آشکارتر میکند.
