پس از ۸۸ روز خاموشی گسترده اینترنت در ایران، حالا با بازگشت محدود و ناپایدار اتصال به شبکه جهانی، بخشی از حسابهای کاربری که در جریان اعتراضات دیماه و روزهای جنگ ۳۹ روزه خاموش شده بودند، دوباره فعال شدهاند. اما برخلاف تصویری که رسانههای دولتی تلاش دارند از «بازگشت آرامش» و «عادیشدن شرایط» ارائه دهند، فضای حاکم بر شبکههای اجتماعی فارسیزبان همچنان سرشار از خشم، ناامیدی، سوگواری و احساس رهاشدگی است.
بخشی از حسابهایی که در ماههای اخیر خاموش شده بودند، دوباره در حال انتشار تصاویر از خیزش ملی دیماه و کشتار مردم هستند؛ آنها با تاکید بر خشم و انزجار از حکومت ازادامه مبارزه با آن سخن میگویند. بسیاری نیز میگویند حکومت «فیلترنت» را بازگردانده نه اینترنت. بخش قابل توجهی از کاربران ایرانی از موج سهمگین گرانی، بیکاری و تعطیلی کسبوکارها و خسارتهایی میگویند که در دوران خاموشی کامل اینترنت متحمل شدند.
بررسیهای ایندیپندنت فارسی از پیامهای رسیده شهروندان و همچنین صدها حساب کاربری در ایکس و اینستاگرام نشان میدهد بسیاری از کاربران پس از اتصال دوباره به اینترنت، ذوقزده نیستند و آن را حق طبیعی خود میدانند که حالا با محدودیت، فیلتر، سرعت کند و اختلال شدید بهطور قطرهچکانی به آنها بازمیگردد و به معنی دسترسی آزاد به اینترنت، مشابه دیگر کشورهای جهان نیست. آنها همچنین از آنچه «رها شدن مردم ایران» از سوی دولتهای غربی و بهویژه دولت دونالد ترامپ میخوانند، ابراز خشم میکنند.
خشم از مذاکره آمریکا با حکومت ایران
بخش بزرگی از خشم کاربران ایرانی نیز متوجه دولت آمریکا و ادامه مذاکرات با جمهوری اسلامی است. بسیاری از پیامهایی که به ایندیپندنت فارسی رسیده، مستقیما به دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو اشاره دارد؛ کاربرانی که میگویند این دو رهبر در ماههای گذشته با مواضع و سخنرانیهایشان، برای بخشی از جامعه ایران این تصور را ایجاد کرده بودند که جمهوری اسلامی در آستانه فروپاشی قرار گرفته است.
یک شهروند ۲۸ ساله از اصفهان میگوید: «مگر ترامپ و نتانیاهو نگفته بودند جمهوری اسلامی رفتنی است و قرار است بهزودی برای بیرون آمدن مردم و در اختیار گرفتن قدرت بیانیه بدهند؟ پس چرا یادشان رفت؟ چرا حالا دوباره دنبال توافقاند؟ یعنی خون این همه جوان کشتهشده قرار است فراموش شود؟ بهجای اینکه دائما تهدید کند که تمدن ایران را نابود میکند، چهرههای باقیمانده را اگر میزدند کار تمام بود، اما نخواستند...»
پیامهای مشابه دیگری نیز در شبکههای اجتماعی دیده میشود و کاربران زیادی معتقدند دولت آمریکا در نهایت «منافع خودش» را بر خواستههای معترضان ایرانی ترجیح داده است. برخی نیز میگویند واشنگتن تنها به دنبال کنترل قیمت نفت، جلوگیری از گسترش جنگ و تامین امنیت جام جهانی فوتبال است و سرنوشت مردم ایران برایش اهمیتی ندارد.
یک کاربر که در طول اعتراضات ویدیوهایی زیادی را برای ایندیپندنت فارسی ارسال کرده بود، در ایکس نوشته است: «ما را ۸۸ روز از اینترنت محروم کردند، دهها هزار نفر کشته شدند، زندگی میلیونها نفر نابود شد، بعد حالا آمریکا میخواهد دوباره با همین حکومت توافق کند؟»
ادامه حمایت از شاهزاده رضا پهلوی
در روزهای اخیر، بار دیگر ویدیوها، تصاویر و روایتهایی از اعتراضات دیماه، کشتهشدن معترضان و سرکوبهای خیابانی در شبکههای اجتماعی منتشر شده است؛ حسابهایی که برخی از آنها حدود سه ماه امکان فعالیت نداشتند و اکنون با اینترنتی کند و پر اختلال، دوباره آنلاین شدهاند. با این حال، لحن غالب در میان کاربران، نه امید به آینده، بلکه نوعی سوگواری جمعی است.
یکی از کاربران ساکن تهران که پس از هفتهها موفق شده دوباره به شبکه اجتماعی ایکس متصل شود، در پیامی به ایندیپندنت فارسی، همراه با ارسال تصویری از دیوارنویسی خود در حمایت از شاهزاده رضا پهلوی، نوشته است: «وقتی اینترنت برگشت، اولین چیزی که دیدم عکس و اسم دوستانی بود که دیگر زنده نیستند. انگار وارد قبرستان شدیم، نه اینترنت. ما همچنان پای شاهزاده ایستادهایم. نگذارید صدای ما را خفه کنند.»
کاربر دیگری از کرج میگوید: «چه فایده که دوباره آنلاین شدیم؟ آن ۴۰ هزار نفری که کشته شدند دیگر نمیتوانند آنلاین شوند و حرف بزنند.»
همزمان با بازگشت تدریجی برخی حسابهای خبری و اعتراضی، حمایتها از شاهزاده رضا پهلوی نیز دوباره در شبکههای اجتماعی افزایش یافته است. بسیاری از کاربرانی که در ماههای گذشته به دلیل قطع اینترنت یا نگرانیهای امنیتی سکوت کرده بودند، حالا بار دیگر از او بهعنوان «تنها چهره مستقلی که هنوز کنار مردم ایستاده» یاد میکنند و خواستار افزایش فشار بینالمللی بر جمهوری اسلامی و حمایتهای جهانی از او هستند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
وخیمتر شدن وضعیت اقتصادی در خاموشی اینترنت
وضعیت اقتصادی نیز یکی از اصلیترین محورهای گلایه کاربران است. شهروندانی که دوباره به اینترنت متصل شدهاند، از موج بیسابقه گرانی، تعطیلی کسبوکارها و بیکاری گسترده میگویند. این وضعیت به باور بسیاری از آنها، در دوران قطع اینترنت شدت بیشتری گرفته است.
یک فروشنده پوشاک در مشهد به ایندیپندنت فارسی میگوید: «در این سه ماه عملا نابود شدیم. اینترنت قطع شد، فروش آنلاین خوابید، قیمت دلار و اجناس هر روز بالا رفت. حالا هم اینترنتی وصل شده که حتی تلگرام و اینستاگرام را درست باز نمیکند.»
کاربر دیگری از اهواز نوشته است: «وقتی وصل شدم، دیدم قیمتها از زمانی که اینترنت قطع شد تقریبا دو برابر شده. بعد حکومت انتظار دارد مردم خوشحال باشند که اینترنت را با منت برگردانده؟»
در همین حال، بسیاری از کاربران معتقدند جمهوری اسلامی عمدا اینترنت را بهصورت محدود بازگردانده تا از یکسو فشار افکار عمومی را کاهش دهد و از سوی دیگر همچنان کنترل کامل بر فضای آنلاین را حفظ کند. اختلال در فیلترشکنها، کندی شدید اینترنت و مشکل دسترسی به سرویسهایی مانند گوگلپلی و تلگرام، همچنان ادامه دارد.
«فیلترنت»، نه اینترنت
یک دانشجوی ساکن تبریز میگوید: «این که اینترنت نیست، فیلترنت است. فقط گذاشتهاند نفس بکشیم که اعتراضها دوباره شعلهور نشود.»
همزمان، بازگشت تدریجی حسابهای خبری و اعتراضی باعث شده حجم انتشار تصاویر و روایتهای مربوط به اعتراضات دیماه دوباره افزایش یابد. بسیاری از کاربران در حال بازنشر تصاویر کشتهشدگان، ویدیوهای اعتراضات و روایتهای شخصی از روزهای سرکوباند. این فضا نشان میدهد برخلاف ادعاهای حکومت، خاطره اعتراضات ملی و خشم عمومی همچنان زنده است.
برخی دیگر نیز از تغییر فضای روانی جامعه پس از ماهها جنگ، سرکوب و قطع ارتباط سخن میگویند. یک شهروند اهل رشت به ایندیپندنت فارسی میگوید: «قبل از قطع اینترنت، مردم هنوز امید داشتند اتفاقی بیفتد. حالا بیشتر شبیه آدمهایی هستیم که فقط زنده ماندهایم.»
در این میان، خشم جامعه نسبت به رسانههای حکومتی نیز افزایش یافته است. بسیاری از کاربران میگویند روایت رسمی حکومت درباره «بازگشت زندگی عادی» با واقعیت روزمره مردم هیچ نسبتی ندارد. کاربران بارها نوشتهاند که هنوز دهها میلیون نفر حتی همین اینترنت محدود را هم ندارند و آنهایی هم که وصل شدهاند، با سرعتی بسیار پایین و فیلترینگی سنگین روبهرو هستند.
فضای فعلی شبکههای اجتماعی فارسیزبان نشان میدهد بازگشت محدود اینترنت، نهتنها خشم و نارضایتی را کاهش نداده، بلکه فرصتی دوباره برای بیان سرخوردگیها، یادآوری کشتهشدگان، حمایت دوباره از شاهزاده رضا پهلوی و انتقاد از جمهوری اسلامی و حتی دولتهای غربی فراهم کرده است؛ فضایی که بیش از هر چیز، از شکاف عمیق میان روایت رسمی حکومت و واقعیت زندگی میلیونها ایرانی حکایت دارد.
