به گزارش المجله، درحالی که بیش از یک‌و‌نیم میلیون زائر از ۱۸۰ کشور از طریق هوایی و تعداد اندکی (۴۰۰۰ نفر) نیز از راه دریا وارد عربستان سعودی شده‌اند، پیش‌بینی می‌شود این حج یکی از پرهزینه‌ترین حج‌های تاریخ باشد. 

حج دومین منبع بزرگ درآمد عربستان سعودی، پس از نفت، محسوب می‌شود و درآمد سالانه آن حدود ۱۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود. میانگین هزینه هر زائر تقریبا ۹۰۰۰ دلار است. مجموع درآمدهای حج و عمره حدود ۴۰ میلیارد دلار و معادل ۴ تا ۷ درصد تولید ناخالص داخلی عربستان سعودی است. عربستان سعودی در چارچوب چشم‌انداز ۲۰۳۰ پیش‌بینی می‌کند بخش حج و عمره در سال‌های آینده با گسترش زیرساخت‌ها و خدمات برای افزایش شمار بازدیدکنندگان، رشد بیشتری داشته باشد.

درآمد حاصل از فصل‌ حج عمره نیز منبع مهمی در درآمد غیرنفتی عربستان سعودی است. زائران عمره مبالغ قابل‌توجهی برای بلیت سفر، اقامت، خدمات مذهبی و خرید هزینه می‌کنند. این درآمد بخش‌های هتل‌داری، خرده‌فروشی و حمل‌ونقل را در چارچوب اهداف چشم‌انداز ۲۰۳۰ تقویت می‌کند. بر اساس اعلام مرکز مشاوره‌ اقتصادی و اداری  السجینی، ۴۰ درصد هزینه‌ زائران صرف اقامت، ۳۱ درصد صرف حمل‌ونقل، ۱۴ درصد صرف هدایا، ۱۰ درصد صرف غذا و ۵ درصد صرف موارد دیگر می‌شود.

پیامدهای جنگ ایران

المجله می‌نویسد، پیش‌بینی می‌شود افزایش هزینه‌ها در پی جنگ در خلیج فارس بر حج امسال تاثیر بگذارد. حج همواره سفری پرهزینه بوده است؛ اما عامل اصلی این افزایش‌ اخیر، هزینه بلیت هواپیما است که در نتیجه افزایش قیمت سوخت هواپیما و محدودیت عرضه در پی اقدام جمهوری اسلامی به بستن تنگه هرمز، بالا رفته است.

قیمت سوخت هواپیما از فوریه سال جاری دو برابر شده است. بر اساس گزارش رویترز در ماه آوریل، بحران سوخت بیش از ۱۰۰ دلار به هزینه برخی بلیت‌های پروازهای طولانی‌ افزوده است. احتمال نمی‌رود قیمت بلیت‌ها تا پایان جنگ کاهش پیدا کند. این افزایش‌ قیمت بر زائران همه کشورها فشار آورده است. محمد عرفان یوسف، وزیر حج و عمره اندونزی، گفت هزینه پروازهای حج امسال از ۴۱۰ میلیون دلار به ۵۲۰ میلیون دلار افزایش پیدا کرده است.

پس از آنکه مدت پروازها حدود چهار ساعت و مصرف سوخت هواپیما حدود ۱۲ هزار تُن افزایش پیدا کرد، شرکت هواپیمایی گارودا اندونزیا درخواست ۵۶.۷ میلیون دلار بودجه اضافی کرده و پیشنهاد داده است هزینه حج ۴۶۴ دلار به‌ازای هر زائر بالا برده شود. شرکت هواپیمایی سعودی نیز با توجه به قیمت ۱.۳۷ دلار برای هر لیتر سوخت هواپیما، پیشنهاد افزایش ۴۸۰ دلاری هزینه به‌ازای هر زائر را مطرح کرده است. 

وزیر حج و عمره اندونزی توضیح داد در صورتی که پروازها همچنان از مسیر فعلی انجام شوند، هزینه حج در سال ۲۰۲۶ ممکن است به ۲۸۷۵ دلار برای هر زائر برسد، یا اگر مسیر پروازها تغییر کند، به ۳۰۰۰ دلار افزایش یابد. او گفت دولت اندونزی افزایش شدید هزینه‌ها را تقبل خواهد کرد تا بار آن بر دوش زائران نیفتد.

سردار یوسف، وزیر امور مذهبی پاکستان، گفت با وجود افزایش جهانی قیمت نفت، دولت پس از توافق‌ با شرکت‌های هواپیمایی، هزینه حج را برای زائران افزایش نخواهد داد. حدود ۱۷۹ هزار و ۲۱۰ زائر پاکستانی در حج امسال شرکت می‌کنند. پیش‌بینی می‌شد هزینه بسته‌های حج در پاکستان برای سال ۲۰۲۶ حدود ۵ تا ۱۵ درصد افزایش پیدا کند و بین ۴۱۲۸ تا ۴۴۸۷ دلار برای هر زائر باشد. 

زائران هندی نیز به‌دلیل «شرایط استثنایی» ناشی از تداوم بحران در ایران، با هزینه اضافی ۱۱۷ دلاری مواجه‌اند. انتظار می‌رود در مجموع ۱۷۵ هزار و ۲۵ زائر از هند برای مناسک حج امسال به عربستان سعودی سفر کنند.

سنگینی بار هزینه‌ها

به گزارش المجله، در جهان عرب، بیشترین فشار افزایش هزینه‌های امسال احتمالا روی مصری‌ها خواهد بود. مصری‌ها در حالی وارد فصل حج ۲۰۲۶ شدند که انتظار داشتند هزینه‌ها در مقایسه با سال گذشته اندکی کاهش پیدا کند، زیرا بیشتر برنامه‌های حج بین ۲ تا ۵ درصد ارزان‌تر شده بود؛ اما افزایش قابل‌ملاحظه قیمت بلیت بخش زیادی از صرفه‌جویی مورد انتظار را از بین برده است. در حال حاضر، قیمت پروازها میان مصر و عربستان سعودی ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش پیدا کرده است.

برخی بسته‌های حج عرضه‌شده در مصر تقریبا به ۶۰۰۰ دلار برای هر نفر می‌رسد که از افزایش هزینه‌های پرواز و اقامت ناشی می‌شود. 

نیجریه نیز رویکرد مشابهی در پیش گرفته است. اسماعیل ابا یوسف، رئیس کمیسیون ملی حج نیجریه، گفت دولت در حال بررسی مجموعه‌ تدابیری برای حمایت از شرکت‌های هواپیمایی نیجریه است تا اثر افزایش شدید قیمت جهانی سوخت پیش از فصل حج کاهش یابد.

کاهش فشار بر زائران

عربستان سعودی در حال بهبود خدمات در مسجدالحرام در مکه و مسجدالنبی در مدینه است. این خدمات نظافت، نگهداری، بهسازی و پروژه‌های توسعه‌ را شامل می‌شود که برای افزایش ظرفیت و میزبانی از میلیون‌ها نمازگزار طراحی شده‌اند. در اکتبر گذشته، شاهزاده محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، پروژه‌ توسعه‌ای در کنار مسجدالحرام را کلید زد که حدود ۹۰۰ هزار فضای نماز به محیط‌های سرپوشیده و روباز اضافه خواهد کرد. این پروژه ۱۲ میلیون مترمربعی که «دروازه ملک سلمان» نام دارد با هدف بهبود دسترسی به مسجدالحرام اجرا می‌شود.

نوسازی و توسعه همچنان از عناصر ثابت برنامه‌های سالانه عربستان سعودی است. در سال‌های اخیر، حدود ۱۰۰ میلیارد دلار برای بهبود زیرساخت‌ها، افزایش ظرفیت و توسعه مناطق پیرامونی هزینه شده است. «مسار» یکی از این پروژه‌ها است که مراکز مهمان‌پذیری و تفریحی را در بر می‌گیرد، و همچنین، پروژه «روی المدینه» که مجموع ارزش آن پس از تکمیل توسعه به ۳۷ میلیارد دلار خواهد رسید.

بخش هتل‌داری به یکی از حوزه‌های جذاب سرمایه‌گذاری مرتبط با بخش زائرپذیری تبدیل شده است. بر اساس برآورد موسسه املاک «نایت فرانک»، در حال حاضر، حدود ۲۵۲ هزار اتاق هتل فقط در مکه و مدینه در مرحله برنامه‌ریزی، اعلام یا ساخت قرار دارد و انتظار می‌رود تا سال ۲۰۳۰ تحویل داده شود. تقریبا دو سوم آن‌ها چهار یا پنج ستاره خواهند بود.

وزارت گردشگری عربستان سعودی اکنون مسئولیت کامل نظارت بر اسکان زائران در مکه را بر عهده دارد. این وزارتخانه خدمات صدور مجوز برای اقامتگاه‌های موقت تخصیص‌یافته به زائران را راه‌اندازی و بیش از ۵۶۶ هزار تخت اضافه کرده است تا کیفیت خدمات‌رسانی به زائران ارتقا پیدا کند و گزینه‌های اقامتی آنان متنوع‌تر شود. عربستان سعودی متعهد شده است منابع لازم برای تسهیل حج و عمره را برای زائران بسیج کند و از دشواری سفر بکاهد.

سهمیه حج

سهمیه‌ حج کشورها به این صورت است که به‌ازای هر یک میلیون مسلمان، ۱۰۰۰ سهمیه در نظر گرفته می‌شود. بنابراین طبق نظام سهمیه‌بندی که عربستان سعودی در سال ۱۹۸۸ اتخاذ کرد، میزان سهم هر کشور به تعداد جمعیت مسلمان آن کشور بستگی دارد. بر اساس داده‌های «طرح ابتکاری مسیر مکه» در سال ۲۰۲۴، اندونزی با ۳۹.۹ درصد بیشترین سهم را در این طرح ابتکاری داشت و پس از آن، بنگلادش با ۲۳.۴ درصد، پاکستان با ۱۶.۵ درصد، مالزی با ۹.۵ درصد، ترکیه با ۵.۸ درصد، مراکش با ۲.۸ درصد و ساحل عاج با ۲ درصد قرار داشتند.

این طرح ابتکاری به زائران امکان می‌دهد تشریفات ورود به عربستان سعودی را در فرودگاه‌های کشور متبوعشان تکمیل کنند و سپس، مستقیم به محل اقامتشان در مکه و مدینه منتقل شوند. امسال، ۱۰ کشور مشمول این طرح ابتکاری می‌شوند: مراکش، اندونزی، مالزی، پاکستان، بنگلادش، ترکیه، ساحل عاج، مالدیو، سنگال و برونئی؛ دو کشور آخر نخستین بار است که به این طرح ملحق شده‌اند.