در آستانه آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۶ــ۱۴۰۵، خرید لوازم مدرسه به یکی دیگر از بحرانهای معیشتی خانوارهای ایرانی تبدیل شده است. خانوادههایی که همزمان با تورم شدید مواد غذایی، اجاره مسکن، درمان و حملونقل دستوپنجه نرم میکنند، اکنون باید برای آماده کردن هر دانشآموز بیش از ۱۵ میلیون تومان، تنها برای نوشتافزار و ملزومات اولیه مدرسه، هزینه کنند. رقمی که هنوز لباس فرم، کفش، کتابهای کمکدرسی، سرویس مدرسه، تغذیه و کلاسهای فوقبرنامه را شامل نمیشود.
بررسیهای منتشرشده از بازار نوشتافزار نشان میدهد تهیه یک مجموعه متوسط و نه لوکس برای دانشآموز تا حدود ۱۵ میلیون تومان هزینه دارد. فقط قیمت یک کولهپشتی معمولی در برخی نمونههای بازار به بیش از چهار میلیون تومان رسیده و دفتر ۱۰۰ برگ سیمی نیز تا حدود ۳۷۵ هزار تومان فروخته میشود. مدادرنگی، جامدادی، خودکار، مداد، پاککن، تراش، ماژیک، کلاسور و سایر اقلام نیز هر کدام چند صد هزار تومان به هزینه نهایی اضافه میکنند.
این ارقام در شرایطی ثبت شدهاند که بسیاری از خانوارها پیش از رسیدن به نیمه ماه، بخش عمده درآمدشان را صرف اجاره، اقساط و مواد غذایی میکنند. به این ترتیب، هزینه آماده کردن تنها یک دانشآموز برای مدرسه میتواند بخش بزرگی از درآمد ماهانه یک خانواده کارگری را ببلعد و خانوادههای دارای دو یا سه فرزند را با هزینهای چند ۱۰ میلیون تومانی مواجه کند.
نشانههای این بحران اکنون در خود بازار نیز دیده میشود. محمدرضا فرجی تهرانی، نایبرئیس اتاق اصناف تهران، میگوید افزایش تورم باعث شده بخشی از خانوادههای کمدرآمد دیگر توان خرید لوازمالتحریر باکیفیت برای فرزندانشان را نداشته باشند. به گفته او، بازار نوشتافزار در آستانه بازگشایی مدارس با رکود مواجه است و برخی خریداران پس از شنیدن قیمت کالاها، از خرید منصرف میشوند.
این رکود در شهریور که معمولا فصل اوج فروش لوازم مدرسه است، بیش از آنکه از نبود تقاضا حکایت کند، نشانه ناتوانی خانوادهها در تبدیل نیاز به خرید واقعی است. قفسه فروشگاهها پر است، اما خانوادهها بیشتر از گذشته قیمتها را مقایسه میکنند، کالاهای غیرضروری را کنار میگذارند و خرید را به حداقل اقلام لازم محدود میکنند.
افزایش قیمت دفتر نمونه روشنی از این وضعیت است. گزارشهای بازار نشان میدهد دفتر ۶۰برگی که سال گذشته حدود ۱۸۰ هزار تومان قیمت داشت، امسال به حدود ۳۶۰ هزار تومان رسیده است. دفتر ۲۰۰برگی که سال قبل حدود ۵۰۰ هزار تومان فروخته میشد، اکنون حدود یک میلیون تومان قیمت دارد. در نمونهای دیگر، بهای یک دفتر ۱۰۰برگ از ۲۵۰ هزار تومان در سال گذشته به حدود ۵۵۰ هزار تومان رسیده است.
برای خانوادههایی با بیش از یک دانشآموز، همین تفاوتها به هزینهای سنگینتر تبدیل میشود. در یکی از روایتهای رسیده به ایندیپندنت فارسی، خانوادهای که سال گذشته حدود پنج میلیون تومان برای دفترهای دو فرزندش هزینه کرده بود، امسال با وجود کاهش تعداد دفترها، بیش از ۱۲ میلیون تومان پرداخته است.
افزایش قیمت تنها به دفتر محدود نیست. قیمت خودکارهای معمولی هم در بازار به حدود ۶۰ تا ۶۵ هزار تومان رسیده و بستههای پنجعددی با رنگهای مختلف حدود ۳۰۰ هزار تومان فروخته میشوند. مدادرنگی ۱۲رنگ نیز بسته به مارک و کیفیت، از ۵۰۰ هزار تا سه میلیون تومان قیمت دارند. حتی پاککن و تراش که زمانی از ارزانترین اقلام سبد مدرسه بودند، در مدلهای معمولی بیش از ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار تومان فروخته میشوند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
کیف مدرسه یکی از سنگینترین بخشهای این هزینه است. برخی کولهپشتیهای متوسط بازار حدود چهار میلیون تومان قیمت دارند و نمونههای مارکدار یا فانتزی بسیار گرانترند. به همین دلیل، تعداد بیشتری از خانوادهها تصمیم گرفتهاند فرزندانشان از کیف، جامدادی و سایر وسایل سال گذشته استفاده کنند.
لباس فرم نیز فشار تازهای ایجاد کرده است. بر اساس روایتهای رسیده از شماری از خانوادهها به ایندیپندنت فارسی، هزینه لباس فرم که سال گذشته در برخی مدارس حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بود، امسال به سه میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. البته در برخی مدارس غیرانتفاعی، هزینه یک دست لباس کامل دانشآموز حتی به حدود ۱۰ میلیون تومان میرسد.
همین ارقام نشان میدهد براورد ۱۳ تا ۱۵ میلیون تومانی برای «سبد مدرسه» درواقع کف هزینهها است. با اضافه شدن کفش، لباس فرم، کتابهای کمکدرسی، قمقمه، ظرف غذا، سرویس رفتوآمد و تغذیه روزانه، هزینه واقعی آغاز سال تحصیلی برای هر دانشآموز میتواند بسیار بیشتر باشد.
فعالان صنفی یکی از دلایل اصلی جهش قیمت را افزایش نرخ ارز میدانند. محسن گلستانی، رئیس اتحادیه فروشندگان لوازمالتحریر گفته حدود ۶۰ درصد محصولات بازار تولید داخل و حدود ۴۰ درصد وارداتیاند، اما بخش مهمی از تولید داخلی نیز به مواد اولیه خارجی وابسته است. در نتیجه، افزایش نرخ ارز نهفقط کالاهای وارداتی، بلکه محصولاتی را که در داخل ایران تولید میشوند، نیز گران میکند.
این مسئله در شهریور امسال اهمیت بیشتری پیدا کرده، زیرا قیمت دلار نسبت به سال گذشته جهش شدیدی داشتهــ روز ۱۲ شهریور تا ۲۲۳ هزار تومان رسیدــ و هزینه مواد اولیه، کاغذ، حملونقل و تولید را بالا برده است. رئیس اتحادیه لوازمالتحریر میزان افزایش قیمت محصولات این بازار را تا ۱۰۰ درصد اعلام کرد و گفت کالاهای سلولزی، بهویژه دفتر، از افزایش قیمت کاغذ بیشترین تاثیر را گرفتهاند.
اما سوی دیگر ماجرا کاهش کیفیت است. نایبرئیس اتاق اصناف تهران میگوید برخی خانوادهها به دلیل محدودیت مالی ناچارند به سراغ محصولات ارزانتر بروند، در حالی که کیفیت بخشی از نوشتافزار داخلی پایین است. او فرسودگی تجهیزات کاغذسازی را از عوامل افت کیفیت کاغذ و دفترهای تولید داخل دانست.
به این ترتیب، خانوادههای کمدرآمد در ایران اکنون تنها با مسئله «خرید یا نخریدن» روبهرو نیستند و حتی در صورت خرید، نیز ناچارند میان قیمت و کیفیت یکی را انتخاب کنند. این شکاف اقتصادی بیش از همه برای کودکان مشهود است. در کلاس درس، دانشآموزی ممکن است با کیف و لوازم نو و مارکدار وارد شود و دانشآموز دیگری همان دفترهای نیمهاستفادهشده، کیف سال قبل و چند قلم نوشتافزار ساده همراه داشته باشد. به این ترتیب، اختلاف طبقاتی خانوارها عملا پیش از نخستین زنگ مدرسه، روی میز دانشآموزان دیده میشود.
افزایش قیمتها معنای خرید شهریور را هم تغییر داده است. خانوادههایی که در گذشته همه لوازم موردنیاز سال تحصیلی را یکجا تهیه میکردند، اکنون بخشی از خرید را به ماههای بعد موکول میکنند. برخی فقط دفتر، مداد و خودکار میخرند و خرید مدادرنگی، ماژیک، جامدادی یا کیف جدید را کنار میگذارند.
