ژنرال کنت اس. ویلزباخ، رئیس ستاد نیروی هوایی ایالات متحده، در اظهاراتی، با حمایت قاطع از پهپادهای امکیوــ۹ ریپر (MQ-9 Reaper) که نیروی هوایی آمریکا در سالهای اخیر به دنبال بازنشسته کردنشان بود، آنها را برجستهترین و موثرترین سامانه عملیاتی در عملیات «خشم حماسی» علیه جمهوری اسلامی معرفی کرد.
ویلزباخ که خود خلبان جنگنده است، ۲۰ مه در برابر کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان آمریکا، در پاسخ به پرسش مایک راجرز، نماینده جمهوریخواه آلاباما، درباره برنامههای نیروی هوایی برای سامانههای بدونسرنشین و خودکار آینده گفت: «در عملیات خشم حماسی، شاید ارزشمندترین بازیگر ما یک جنگنده بدونسرنشین بود: امکیوــ۹.»
او تاکید کرد که در جنگ اخیر با استفاده از ریپرها «حملات بسیاربسیارزیادی» انجام شدند، هرچند از ارائه رقم دقیق خودداری کرد.
ارتش آمریکا در طول شش هفته نبرد سنگین از اواخر فوریه تا اوایل آوریل که آتشبس برقرار شد، در مجموع، بیش از ۱۳ هزار نقطه را در ایران هدف قرار داد و تقریبا همه انواع جنگندهها و بمبافکنهای موجود در زرادخانه نیروی هوایی آمریکا علیه ایران به کار گرفته شدند. از افــ۱۵ئی، افــ۱۶، افــ۲۲، افــ۳۵، ایــ۱۰، بیــ۵۲، بیــ۱ و بیــ۲ گرفته تا دیگر هواپیماها، با این حال ویلزباخ میگوید این پهپاد قدیمی «قهرمان گمنام» این درگیری بود.
او تاکید کرد که از نظر تعداد حملات انجامشده علیه ایران و اینکه عملیاتها بدون به خطر انداختن جان خلبانهاــ که از راه دور این پهپادها را هدایت میکنندــ انجام میشوند، «هیچ سامانه دیگری حتی به امکیوــ۹ نزدیک هم نیست».
البته استفاده گسترده از این پهپادها علیه ایران، هزینههایی نیز داشت. چنانچه منابع آگاه به ایر اند اسپیس فورسز گفتهاند، نزدیک به ۳۰ امکیوــ۹ در عملیات علیه جمهوری اسلامی از دست رفتهاند. بسیاری از این هواپیماها بر اثر شلیک پدافند هوایی ساقط شدند، هرچند برخی نیز زمانی هدف قرار گرفتند که در پایگاههای منطقهای آمریکا روی زمین مستقر بودند.
جمهوری اسلامی در طول این درگیری، پایگاههای آمریکا در سراسر منطقه را هدف قرار داد.
ویلزباخ گفت: «این یک سامانه بدونسرنشین است، بنابراین بدون اینکه نیروهایمان را در معرض خطر قرار دهیم، بهره عملیاتی زیادی از آن میبریم.»
ریپرها همچنان در عملیات علیه رژیم تهران استفاده میشوند. به گفته منابع آگاه، امکیوــ۹ها اکنون در اطراف تنگه هرمز فعالاند تا محاصره نظامی جاری آمریکا علیه بندرهای ایران را اجرا کنند. این ریپرها علاوه بر تسلیحات، میتوانند رادارها، حسگرها و دوربینهای مختلف حمل کنند. لینکهای دادهای نیز امکان هدایت این پهپادها را از هر نقطه جهان فراهم و اطلاعات را به اپراتورها و فرماندهان منتقل میکند.
اظهارات ویلزباخ درباره استفاده گسترده از امکیوــ۹ها نشان میدهد که این پهپادها احتمالا مدت زمان زیادی در مناطق با تهدید بالا حضور داشتهاند. هرچند ارتش آمریکا از ارائه جزئیات دقیق درباره تعداد ماموریتهای انجامشده در عملیات «خشم حماسی» خودداری میکند و فرماندهی مرکزی آمریکا نیز حاضر نیست درباره نقش مشخص ریپرها علیه ایران اظهارنظر کند، به گفته منابع آگاه، در اوج جنگ هوایی، ریپرها همزمان حدود ۱۲ گشت عملیاتی بر فراز ایران انجام میدادند و تمرکز آنها بر حمله یا ارائه اطلاعات به دیگر سامانهها برای هدف قرار دادن «اهداف متحرک» مانند پرتابگرهای موشکی و پهپادی، هواپیماها و سامانههای متحرک بود.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، هم پس از آتشبس، گفته بود از میان حدود ۱۳ هزار هدفی که آمریکا در ایران از بین برد، «بیش از چهار هزار هدف متحرک وجود داشت که در میدان نبرد ظاهر شدند و بلافاصله هدف حمله قرار گرفتند.» با این حال مشخص نکرد کدام سامانهها این حملات را انجام دادند.
امکیوــ۹ها ماه گذشته، با هدف قرار دادن نظامیان ایرانی که گمان میرفت تهدیدی برای افسر سامانه تسلیحاتی یک جنگنده ساقطشده افــ۱۵ئی باشند و تا شعاع سه کیلومتری او نزدیک شده بودند، از او محافظت کردند. این موضوع را هم پیشتر مجله ایر اند اسپیس فورسز گزارش کرده بود.
ریپر که پهپادی با سرعت پروازی پایین است و میتواند بیش از ۲۴ ساعت در آسمان باقی بماند، گاهی در برابر پدافند هوایی جمهوری اسلامی آسیبپذیر بوده است و هرچند آمریکا ادعا میکند بخش زیادی از سیستم پدافند این کشور را نابود کرده است، ایران موفق شد یک فروند افــ۱۵ئی و یک ایــ۱۰ تاندر بولت ۲ را سرنگون کند و به یک جنگنده افــ۳۵ لایتنینگ ۲ نیروی هوایی آمریکا آسیب برساند. تهران همچنین سامانههای فروسرخی در اختیار دارد که برای هواپیماهای آمریکایی بر فراز ایران و یمن دردسرساز بودند و شناسایی آنها دشوارتر است.
هیوستون کنتول، سرتیپ بازنشسته و خلبان سابق افــ۱۶ و امکیوــ۹ و فرمانده پیشین گروه عملیات ۷۳۲، معتقد است هنوز یک ابهام مهم وجود دارد: اینکه پهپادهای امکیوــ۹ در مقایسه با هواپیماهای سرنشیندار، تا چه اندازه وارد محدوده پوشش موشکی و پدافندی ایران شدند، زیرا به گفته او، هر هواگردیــ چه با خلبان، چه بدونسرنشینــ زمانی که برای شناسایی پرتابگرهای موشکی متحرک، بر فراز منطقه هدف گشتزنی میکند، در برابر حملات دشمن بسیار آسیبپذیر است.
در سالهای اخیر، حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی در یمن نیز دستکم ۱۲ ریپر را ساقط کرده و به این خسارتها افزودهاند، اما همین تلفات در برابر ایران و حوثیها باعث شد نیروی هوایی آمریکا تصمیم بگیرد ریپرهای بیشتری بخرد و ارتش آمریکا امسال از کنگره برای خرید پهپادهای بیشتر بودجه درخواست خواهد کرد.
یک مقام ارشد نیروی هوایی آمریکا به کنگره گفته این نیرو بهدنبال خرید تعدادی از امکیوــ۹ایهای باقیمانده شرکت جنرال اتمیکس است که تولید این پهپادها را متوقف کرده است. آخرین امکیوــ۹هایی که نیروی هوایی آمریکا خرید، هر فروند ۱۶ میلیون دلار قیمت داشت.
دیوید تابور، معاون رئیس ستاد نیروی هوایی در امور برنامهریزی و برنامهها، ۱۳ مه در برابر زیرکمیته هواییــزمینی سنای آمریکا گفت:«ما از میزان کاهش تعداد این پهپادها بر اثر عملیات نگرانیم و در حال بررسی گزینههایی هستیم تا هر تعداد امکیوــ۹ که میتوانیم، دوباره خریداری کنیم. بنابراین، تلاش میکنیم همین امسال و در کوتاهمدت آنها را جایگزین کنیم.»
آمار رسمی نشان میدهد نیروی هوایی فعال آمریکا در پایان سال ۲۰۲۵ تعداد ۱۵۸ امکیوــ۹ و گارد هوایی ملی نیز ۲۴ پهپاد از این نوع داشت. تابور هفته گذشته به کمیته گفت ناوگان امکیوــ۹ نیروی هوایی اکنون حدود ۱۳۵ فروند است، هرچند توضیح نداد چه تعداد متعلق به نیروی فعال و چه تعداد متعلق به گارد ملی است.
تروی مینک، وزیر نیروی هوایی آمریکا، ۲۰ مه گفت: «ما امکیوــ۹ را کنار نمیگذاریم. تعدادی از آنها را از دست دادهایم و در حال جبران این خسارتهاییم. همزمان در حال بررسی جانشین این پهپادها نیز هستیم، اما این جانشین احتمالا یک سامانه واحد نخواهد بود، بلکه چندین سامانه مختلفاند.»
سی. مارک برینکلی، سخنگوی جنرال اتمیکس، میگوید این شرکت کمتر از ۱۰ امکیوــ۹ای نو یا متعلق به خود در اختیار دارد که میتواند به نیروی هوایی عرضه کند. با این حال تعدادی ریپر از رده خارجشده هم موجودند که میتوان آنها را بازسازی و دوباره عملیاتی کرد.
تعدادی امکیوــ۹ای هم در «بونیارد» (انبار هواپیماهای از رده خارج) پایگاه دیویســماونتن در آریزونا نگهداری میشوند.
افزایش موجودی ریپرها فراتر از این، احتمالا مستلزم خرید امکیوــ۹بی خواهد بود که نسخه بزرگتر و جانشین ریپر اصلی است. قیمت استاندارد هر امکیوــ۹بی بسته به تجهیزات نصبشده، حدود ۳۰ میلیون دلار یا کمی کمتر است.
برینکلی درباره عملکرد امکیوــ۹ای در عملیات «خشم حماسی» گفت: «تمام آن پیشبینیهای خستهکننده درباره ناکارآمد بودن این پهپاد در محیطهای جنگی با تهدید بالا، کاملا اشتباه از آب درآمد. در حالی که عدهای میگفتند این کار شدنی نیست، ریپر در میدان مشغول کار بود.»
او با اشاره به امکیوــ۹بی، افزود: «ما تمام این درسهای آموختهشده را برای ساخت محصولات بهتر، افزایش بقاپذیری و ارتقای قدرت تهاجمی به کار میگیریم.»
مقامهای نیروی هوایی آمریکا پیشتر گفته بودند که صنایع دفاعی به ساخت جانشینی برای امکیوــ۹ علاقه زیادی نشان دادهاند؛ سامانهای که با پهپادهای رزمی مشارکتی موسوم به «بال وفادار» (Loyal Wingman) تفاوت دارد. این پهپادهای نسل جدید قرار است کنار جنگندههای سرنشیندار عمل کنند و مانند یک همراه هوایی، ماموریتهایی چون شناسایی، حمله، جنگ الکترونیک یا حتی قرار گرفتن در معرض خطر به جای خلبان را انجام دهند.
فرماندهی مرکزی آمریکا از پهپادهای انتحاری «لوکاس» هم علیه ایران استفاده کرد. با این حال، امکیوــ۹ همچنان یکی از داراییهای مهم عملیاتی آمریکا به شمار میرود، حتی در شرایطی که پنتاگون و نیروی هوایی در حال بررسی پهپادهای جدیدتر بودند.
کنتول، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات هوافضای میچل، گفت: «پهپادهایی مانند لوکاس و نخستین سری پهپادهای همکار رزمی هنوز مجموعه گستردهای از حسگرها را که بتوانند بهتنهایی هدف را شناسایی، تثبیت و کل زنجیره حمله را اجرا کنند، ندارند. در حالی که امکیوــ۹ مجموعهای از حسگرها، از جمله سامانههای جمعآوری اطلاعات الکترونیکی و حسگر ویدیویی تمامحرکتی دارد که همگی به تکمیل زنجیره حمله در یک هواپیما کمک میکنند.»
