کشتیهای تجاری حتی در صورت همراهی و اسکورت نظامی آمریکا نیز به عبور از تنگه هرمز تمایلی ندارند، زیرا به گفته کارشناسان، خطر بالای ناشی از پهپادهای انتحاری شاهد و شبکه مینهای دریایی این کشور، همچنان امنیت عبور را تهدید میکند.
آمریکا با اجرای طرحی موسوم به «عملیات آزادی» تلاش کرد کنترل این آبراهه حیاتی را در دست بگیرد، اما این ماموریت کمتر از دو روز دوام آورد و تنها دو کشتی آمریکایی از تنگه عبور کردند. سپس دونالد ترامپ عملیات را متوقف کرد و مسیر دیپلماسی را ترجیح داد. با این حال، تلاشهای دیپلماتیک برای بازگشایی تنگه همچنان بینتیجه قطعی مانده است و هرگونه اقدام احتمالی آمریکا برای کمک به بازگشت وضعیت عادی به این تنگه برای رفتوآمد کشتیها، هم نیروهای آمریکایی و هم کشتیهای تجاری را در معرض شبکهای از تهدیدهای روبهگسترش جمهوری اسلامی شامل پهپادها، موشکها و مینهای دریایی قرار خواهد داد.
مارک مونتگومری، دریادار بازنشسته نیروی دریایی آمریکا و پژوهشگر ارشد اندیشکده «بنیاد دفاع از دموکراسیها»، روز چهارشنبه دراینباره به نیویورکپست، گفت که چنین اقدامی میتواند بار دیگر آتش جنگ را هم شعلهور کند، زیرا تهران بارها تهدید کرده است هر کشتی را که بخواهد از تنگه عبور کند، هدف قرار خواهد داد.
او گفت: «اگر ایران واقعا یکی از کشتیهای ما را هدف قرار دهد، افکار عمومی آمریکا واکنش بسیار منفی نشان خواهد داد. آنها انتظار دارند [ترامپ] عملیات نظامی تمامعیار علیه جمهوری اسلامی را از سر بگیرد.»
توان پهپادی جمهوری اسلامی، یک معضل تاکتیکی برای آمریکا
جمهوری اسلامی ایران و گروههای نیابتی وابسته به آن بهطور فزایندهای به پهپادهای انتحاری «شاهد» متکی شدهاند؛ پهپادهایی ارزانقیمت که هم شناسایی آنها دشوار است و هم میتوان آنها را در تعداد زیاد به پرواز درآورد.
تهران در جریان کارزار گسترده تلافیجویانه خود از این پهپادها استفاده کرد و پایگاههای آمریکا و زیرساختهای حیاتی متحدان واشنگتن در سراسر خاورمیانه را هدف قرار داد.
افزایش استفاده از پهپادها محاسبات درباره تهدیدات دریایی را تغییر داد، زیرا این سامانههای بدونسرنشین نسبتا ارزان میتوانند ناوهای جنگی پیشرفته را وادار کنند دائما در وضعیت دفاعی بمانند. به این شکل که ناوشکنهای آمریکایی که از خطوط کشتیرانی دفاع میکنند، ممکن است ناچار شوند بارها موشکهای رهگیری شلیک کنند که هزینهشان بسیار بیشتر از پهپادهای مهاجم است. آن هم در حالی که همزمان باید مراقب موشکهای کروز و موشکهای بالیستیک نیز باشند.
جک کندی، رئیس بخش ارزیابی ریسک کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا در موسسه اطلاعات بازار جهانی اساندپی (S&P)، گفت: «این رویکرد نامتقارن تهدیدی مداوم و پراکنده ایجاد میکند که هدف قرار دادن و خنثیسازی، آن در مقایسه با تهدیدات دریایی سنتی در درگیریهای قبلی، دشوارتر است.»
مونتگومری هم افزود که آمریکا تاکنون به دلیل فاصله جغرافیایی در مقابله با پهپادهای ایران برتری داشته است، اما این مزیت در ماموریتهای طولانیمدت اسکورت کشتیها در تنگه هرمز عملا بیمعنی میشود.
پیش از آغاز جنگ، حدود ۲۰ درصد از نفت موردنیاز جهان از طریق تنگه هرمز عبور میکرد و روزانه بیش از ۱۳۰ کشتی از این مسیر میگذشتند. بسته شدن این تنگه بازار جهانی انرژی را دچار آشفتگی کرد و باعث افزایش شدید قیمت بنزین شد. از جمله افزایشی نزدیک به ۵۰ درصد در آمریکا.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
تهدید از آسمان و دریا
تهدید تنها از هوا نیست. جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتیاش فعالیتهای دریایی تهاجمی را نیز گسترش دادهاند. تهران در طول سالها سرمایهگذاری سنگینی روی مینهای دریایی و قایقهای تندرو کوچک ویژه عملیات نامتقارن در خلیج فارس انجام داده و بخش بزرگی از مواد منفجره زیرآبی و شناورهایش را در امتداد تنگه هرمز حفظ کرده است.
به همین دلیل آمریکا برای تامین امنیت کامل تنگه، باید عملیات دائمی پدافند هوایی، ماموریتهای شناسایی، عملیات مینروبی، پشتیبانی جنگ الکترونیک و استقرار مستمر نیروهای دریایی را اجرا کند که به گفته مونتگومری، با وجود این متغیرهای متعدد، برای آمریکا دشوار است به کشتیهای تجاری اطمینان کامل بدهد که میتوانند بدون نگرانی از تنگه هرمز عبور کنند.
او افزود: «میشود اوضاع را تا حدی مدیریت کرد، اما همیشه مقداری ریسک باقی میماند. سطح ریسکی که نیروی دریایی آمریکا برای عبور کشتیها میپذیرد، معمولا با سطح ریسکی که کشتیهای تجاری قبول میکنند، متفاوت است و چالش دقیقا همینجا به وجود میآید.»
شورای بینالمللی دریانوردی و بالتیک، بیمکو (BIMCO)، بزرگترین انجمن بینالمللی کشتیرانی جهان، با تاکید ویژه برای خطر بالای مینهای کارگذاشته جمهوری اسلامی، اعلام کرده است که هیچ ناخدایی تمایل ندارد از تنگه عبور کند. بر اساس بیانیه این نهاد، «با توجه به نشانههایی که جمهوری اسلامی درباره کارگذاری مین در بخشهایی از تنگه هرمز داده، برای بازگشایی کامل تنگه به احتمال زیاد، به عملیات مینروبی نیاز خواهد بود. هنوز مشخص نیست چنین عملیاتی دقیقا چه مدت طول خواهد کشید، اما احتمالا چند هفته زمان میبرد.»
عملیات مینروبی از خطرناکترین و زمانبرترین ماموریتها در جنگ دریایی محسوب میشود و میتواند هر تلاشی را برای حفظ جریان تردد کشتیهای تجاری در یک رویارویی طولانیمدت، پیچیدهتر کند.
بیمکو اضافه کرد که عبور از مسیرهای امن و دوری از مینها هم ممکن است کشتیها را به سواحل ایران نزدیکتر کند که آنها را به هدفی آسانتر برای پهپادهای جمهوری اسلامی تبدیل میکند.
سناتور الیسا اسلاتکین، سناتور دموکرات ایالت میشیگان، هفته گذشته در جلسهای درباره جنگ گفت تهدیدی که تهران حتی پس از عملیات «خشم حماسی»ــ که توان موشکی و پهپادی انتحاری آن را بهشدت تضعیف کردــ همچنان ایجاد میکند، از این واقعیت که تنگه هرمز هنوز بسته مانده، مشخص است. او گفت: «ممکن است قدرت جمهوری اسلامی کاهش یافته باشد، اما اگر ارتش آمریکا همین حالا تنگه را به صورت فیزیکی باز نمیکند، دلیلش این است که ایرانیها همچنان توان حملات پهپادی به کشورهای حاشیه خلیج فارس را دارند؛ حملاتی که میتواند زیرساختهای نفتی آنها را هدف قرار دهد و قیمت جهانی نفت را باز هم بالاتر ببرد.»
سناتور لیندزی گراهام، جمهوریخواه اهل کارولینای جنوبی، از ترامپ خواسته است جنگ را از سر بگیرد و با استفاده از زور، تنگه هرمز را باز کند. او میگوید این اقدام «کاملا ارزش ریسک کردن را دارد». گراهام روز یکشنبه به برنامه «میت د پرس» شبکه انبیسی گفت: «فکر میکنم وضعیت فعلی به همه ما آسیب میزند. هرچه تنگه هرمز بیشتر بسته بماند و ما بیشتر دنبال توافقی برویم که هرگز حاصل نمیشود، تهران قویتر خواهد شد.»
مشکل فقط بیمه نیست، ریسک بیش از حد بالا است
با وجود گزارشهایی که از زمان آغاز جنگ منتشر شدند و میگویند دلیل اصلی خودداری کشتیها از عبور از تنگه هزینههای بیمه است، بینتیجه ماندن پیشنهاد دولت ترامپ برای ارائه ۴۰ میلیارد دلار تضمین بیمه اتکایی، واقعیت ماجرا را نشان میدهد.
انجمن بازار لویدز در گزارشی اعلام کرد: «دلیل امتناع کشتیها مسئله بیمه نیست. مسئله این است که فرماندهان و مالکان کشتیها خطرات متوجه خدمه و ایمنی شناورها را بیشازحد بالا ارزیابی میکنند.»
تهدید دائمی پهپادها و مینهای جمهوری اسلامی اکنون مهمترین نگرانی ناخداهایی است که ترجیح میدهند با وجود کاهش ذخایر و تدارکات، منتظر برقراری صلح بمانند تا اینکه جان خدمه خود را به خطر بیندازند. رامان کاپور، ناخدای یک کشتی با پرچم هند که در خلیج فارس گرفتار شده، بارها بر اهمیت حفظ امنیت ۲۳ خدمه کشتی خود تاکید کرده و گفته است عبور از تنگه هرمزــ حتی با اسکورت نظامی آمریکاــ ارزش این خطر را ندارد.
او به رادیو بیبیسی ۴ گفت: «وظیفه من بهعنوان ناخدا این است که شرایط را ارزیابی کنم. باید رضایت تمام خدمه را بگیرم. اینکه آیا حاضرند جانشان را به خطر بیندازند یا نه. این یک روند طولانی است.»
بیمکو اعلام کرده تا زمانی که آتشبسی پایدار برقرار نشود و کشتیها هر دو طرفــ آمریکا و جمهوری اسلامیــ چراغ سبز عبور دریافت نکنند، صنعت کشتیرانی بعید است تردد از تنگه را از سر بگیرد.
