مقام‌های ارشد اسرائیلی می‌گویند همچنان شکاف‌های قابل‌توجهی میان واشنگتن و تهران وجود دارد و پرسش اصلی برای اسرائیل فقط این نیست که جمهوری اسلامی برای دستیابی به توافق و پایان دادن به تنش‌ها حاضر است چه امتیازهایی بدهد، بلکه این است که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، تا چه اندازه حاضر است برای دستیابی به یک موفقیت دیپلماتیک عقب‌نشینی کند.

منابع اسرائیلی در گفتگوهای خصوصی اظهار کرده‌اند «اگرچه تحرکاتی دیده می‌شود، اما لزوما به معنای نزدیک شدن به پیشرفتی اساسی نیست. این روند عمدتا ناشی از وجود فشارها است. هر روز که می‌گذرد فشار بیشتری بر اقتصاد ایران وارد می‌شود، اما در عین حال بر ترامپ هم تاثیرگذار است. قیمت سوخت در آمریکا همچنان بالاست و مردم این فشار را در زندگی روزمره احساس می‌کنند. جمهوری‌خواهان هم به دلیل نظرسنجی‌هایی که برای انتخابات میان‌دوره‌ای آینده چندان امیدوارکننده نیستند، نگران شده‌اند.»

اسرائیل با دقت اظهارات کاخ سفید را دنبال می‌کند. بنیامین نتانیاهو تقریبا هر روز با دونالد ترامپ گفتگو می‌کند و آخرین تماس آنها اواخر چهارشنبه شب تا بامداد پنجشنبه انجام شده است.

ترامپ اخیرا گفته بود که «احتمال بسیاری» برای دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی وجود دارد و حتی مطرح کرده بود که ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران ممکن است به ایالات متحده منتقل شود.

در همین حال، گزارش‌هایی از آمریکا حاکی از آن است که دو طرف به نهایی کردن یک سند تفاهم ۱۴ بندی نزدیک شده‌اند، سندی که هدف آن پایان دادن رسمی به رویارویی اخیر و ایجاد بازه‌ای ۳۰ روزه برای مذاکرات جزئی‌تر درباره برنامه هسته‌ای، تحریم‌ها و تنگه هرمز است.

با این حال، چندین مسئله کلیدی همچنان حل‌نشده است، به‌ویژه در زمینه نظارت. آیا ایران با بازرسی‌های سرزده موافقت خواهد کرد؟ آیا سازوکارهای نظارتی سخت‌گیرانه‌تر از توافق دوره اوباما خواهند بود؟ افزون بر این، آیا توقف غنی‌سازی اورانیوم دائمی خواهد بود یا صرفا محدودیتی موقت بر سطح غنی‌سازی است؟ اینها در نظر اسرائیل پرسش‌هایی اساسی به شمار می‌روند.

از دید اسرائیل، اگر ایران دانش فنی، زیرساخت‌ها و سانتریفیوژهایش را حتی در چارچوب یک توقف موقت حفظ کند، می‌تواند در آینده به‌سرعت مسیر دستیابی به توانایی هسته‌ای نظامی را از سر بگیرد.

به همین دلیل، اسرائیل عجله‌ای برای همراهی با خوش‌بینی برخی مقام‌ها درباره توافق با تهران ندارد. منابع اسرائیلی می‌گویند کل بحث‌ها درباره امکان دستیابی به توافق، بخشی از روند معمول مذاکرات است. هر بار که پیش‌نویس‌هایی رد و بدل می‌شود، صحبت از پیشرفت به میان می‌آید. سوال اصلی این است که آیا واقعا حرکتی برای برطرف کردن شکاف‌ها انجام شده یا نه. برآورد می‌شود که شکاف‌ها همچنان باقی‌اند و اگر هم پیشرفتی رخ داده چشمگیر نبوده است.

در اورشلیم، مقام‌ها معتقدند فشار سیاسی بر ترامپ در حال افزایش است. اما موضوع فقط فشار فقط سیاسی نیست. در آمریکا نگرانی‌ها درباره بی‌ثباتی منطقه‌ای، به‌ویژه پیرامون تنگه هرمز، در حال افزایش است. هرگونه تشدید تنش ممکن است دوباره سبب افزایش شدید قیمت نفت و سوخت شود، به اقتصاد آمریکا آسیب بزند و دولت را وارد درگیری نظامی گسترده‌تری کند؛ همان سناریویی که ترامپ از روز اول تلاش می‌کرد از آن اجتناب کند.

محور اصلی مذاکرات بر سر اورانیوم غنی‌شده است. آمریکا خواهان توقف کامل غنی‌سازی اورانیوم برای یک دوره طولانی و همچنین خروج ذخایر اورانیوم غنی‌شده از ایران است. ایران اما علنا اعلام کرده که این خواسته‌ها پذیرفتنی نیستند، تا جایی که یکی از اعضای مجلس شورای اسلامی، پیش‌نویس توافق را «فهرست آرزوهای آمریکا» توصیف کرده است.

در اسرائیل، مقام‌ها تاکید می‌کنند که بحث فقط بر سر این نیست که آیا ایران برای مدتی مشخص غنی‌سازی را متوقف می‌کند یا نه، بلکه مسئله مهم‌تر این است که بعد از آن چه چیزی در اختیار جمهوری اسلامی باقی می‌ماند. منابع اسرائیلی می‌گویند این دقیقا همان بحثی است که در زمان توافق اوباما نیز وجود داشت. اگر به جمهوری اسلامی اجازه داده شود توان غنی‌سازی‌اش، از جمله سانتریفیوژها و دانش فنی‌اش را حفظ کند، در واقع این امکان باقی می‌ماند که هر زمان بخواهد غنی‌سازی را از سر بگیرد.

بر اساس ارزیابی‌های اسرائیل، آمریکایی‌ها در حال حاضر از یک مدل توافق چندمرحله‌ای حمایت می‌کنند: ابتدا توافقی اولیه و سپس موکول کردن مسائل دشوارتر به آینده. در اورشلیم این رویکرد یک علامت هشدار تلقی می‌شود. منابع می‌گویند وقتی نمی‌توان به توافقی ملموس رسید، به توافق‌های چندمرحله‌ای روی می‌آورند. این همان چیزی است که در غزه هم دیدیم؛ وقتی اختلافات حل نمی‌شوند، مسئله را به آینده موکول می‌کنند که نتیجه خوبی نخواهد داشت.

نگرانی اسرائیل این است که مرحله اول عملا به توافق نهایی و اصلی تبدیل شود، توافقی که ممکن است شامل لغو برخی تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های ایران و جشن گرفتن یک «دستاورد تاریخی» از سوی جامعه جهانی باشد، در حالی که مسائل حیاتی همچنان حل‌نشده باقی مانده‌اند. از نگاه اسرائیل، این یک سناریوی خطرناک و مشکل‌ساز است: توافقی موقت که برای جمهوری اسلامی گشایش اقتصادی فراهم می‌کند، بی آنکه توانمندی غنی‌سازی‌اش را برچیند.

در اورشلیم، مقام‌ها اذعان دارند که وضعیت فعلی لزوما برای اسرائیل نامطلوب نیست. هنوز توافقی حاصل نشده، تحریم‌ها برقرارند و در حال حاضر تنش مستقیمی میان اسرائیل و دشمنانش وجود ندارد. به گفته منابع، اگر این وضعیت چند ماه ادامه پیدا کند، از منظر اسرائیل شرایط بدی نیست. اما روشن است که این وضعیت نمی‌تواند تا ابد ادامه یابد.

پشت‌پرده، اسرائیل در تلاش است به‌دقت دریابد که ترامپ تا چه اندازه به مواضعی که اعلام کرده پایبند است. نتانیاهو و ترامپ پیوسته با هم در تماس‌اند، اما مقام‌های اسرائیلی مطمئن نیستند که آیا رئیس‌جمهور آمریکا موضع نهایی‌اش را مطرح کرده یا همچنان تا آخرین لحظه امکانی برای مانور باقی گذاشته است.

برگرفته از اورشلیم پست