از زمان آغاز جنگ اخیر که با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران در اواخر فوریه آغاز شد، حدود ۲۰ هزار دریانورد در حدود دو هزار کشتی در خلیج فارس گرفتار شدهاند و قادر نیستند با امنیت از این آبراهه باریک عبور کنند. آنچه به گفته رئیس نهاد بینالمللی دریانوردی سازمان ملل نشان میدهد کشتیها و دریانوردان در منازعات ژئوپولیتیکی، به یک اهرم فشار تبدیل شدهاند.
آرسنیو دومینگز، رئیس سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) که پیش از نشست مهم شورای امنیت در مورد «امنیت دریایی» در روز دوشنبه، با خبرگزاری سازمان ملل متحد گفتگو کرد، امنیت دریایی را به معنی حفاظت از کشتیها، بندرها، دریانوردان و زیرساختهای دریایی در برابر هر نوع تهدید امنیتی مانند دزدی دریایی، تروریسم و حملات سایبری توصیف کرد و توضیح داد برای کشورهایی که خط ساحلی دارند، این مفهوم علاوه بر این، طیف گستردهای از فعالیتهای غیرقانونی مرتبط با دریا، کشتیها، بندرها یا سواحل را نیز دربرمیگیرد؛ از جمله قاچاق سلاح و مواد مخدر، تجارت غیرقانونی حیاتوحش، سرقت نفت خام، قاچاق انسان و دفع غیرقانونی زبالههای سمی.
او خاطرنشان کرد که امنیت دریایی حیاتی است، زیرا از تجارت جهانی حفاظت میکند، ایمنی دریانوردان را تضمین میکند و زنجیرههای تامین را فعال نگه میدارد. بدون امنیت دریایی، توسعه دریایی متوقف میشود و بدون توسعه دریایی، توسعه پایدار غیرممکن خواهد بود.
به گفته دومینگز، بحران اخیر نشان میدهد کشتیها و خدمه آن در مناطق درگیری بهشدت در معرض خطرند و اغلب به اهرمی در منازعات ژئوپولیتیکی تبدیل میشوند. در واقع اینکه کشتیهای تجاری بیدلیل هدف حمله قرار میگیرند یا توقیف میشوند، نشان میدهد آزادی ناوبری تا چه حد شکننده است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
رئیس نهاد بینالمللی دریانوردی سازمان ملل درباره سازوکارهایی که واقعا میتوانند از دریانوردان گرفتار در درگیریهای ژئوپولیتیکی محافظت کنند، به موضوع تبادل اطلاعات اشاره و آن را بسیار حیاتی توصیف کرد، زیرا اطلاعات نادرست و گمراهکننده میتواند برنامهریزی سفر مبتنی بر ارزیابی ریسک را بهشدت دشوار کند. در این راستا اپراتورهای کشتی و شرکتها باید پیش از هر سفر در مناطق درگیری یا نزدیک به آن، ارزیابی ریسک انجام دهند. دیپلماسی و کاهش تنش هم ضروری است، در حالی که استفاده از اسکورتهای نظامی دریایی کاربرد محدودی دارد و هرگز راهحلی پایدار نیست.
او درباره چگونگی تغییرات تهدیدهای امنیت دریایی در سالهای اخیر، به ربوده شدن کشتی کروز ایتالیایی آشیله لائورو (Achille Lauro) در اکتبر ۱۹۸۵ اشاره کرد و آن را یک اقدام تروریستی مهم دانست. سپس یاداور شد که رویدادهای ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ در ایالات متحده این پرسش را مطرح کرد که کشتیها تا چه حد آسیبپذیرند و آیا میتوان از کشتیها هم بهعنوان ابزاری برای فعالیتهای تروریستی استفاده کرد.
موارد دزدی دریایی و سرقت مسلحانه از کشتیها نخستین بار در اواخر دهه ۱۹۸۰ در نهاد بینالمللی دریانوردی سازمان ملل برجسته شد و سپس موجی از این حوادث در آسیا گزارش شد. با افزایش دزدی دریایی مرتبط با سومالی در اوایل دهه ۲۰۱۰، تمرکز به خلیج عدن و بخش وسیعتری از اقیانوس هند غربی و نیز خلیج گینه در غرب آفریقا معطوف شد. اکنون نیاز به همکاری، ظرفیتسازی و تبادل اطلاعات بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
دومینگز سپس به چالشهای جدید و نوظهور صنعت کشتیرانی و آسیبپذیری آن پرداخت. از جمله حملات سایبری به سامانههای ناوبری، بار و عملیات بندری، خرابکاری در کابلهای زیردریایی، خط لولهها و زیرساختهای بندری و حملات پهپادی به کشتیها و آسیبپذیریهای مرتبط با کشتیهای خودران. به گفته او، با پیچیدهتر شدن روشها و تاکتیکهای مجرمانه در زنجیره تامین (مثل قاچاق، جعل اسناد، نفوذ سایبری، دستکاری بار و مسیرها)، مقابله با آنها سختتر شده و این موضوع مشکلات و ریسکهای جدید و خاصی را برای کل تجارت دریایی جهان ایجاد کرده است.
به علاوه کشتیرانی بینالمللی و دریانوردان در سالهای اخیر، درگیر منازعات ژئوپولیتیکی شدهاند که عملا هیچ دخالت یا عاملیتی در آن ندارند. کشتیهایی با پرچمهای مختلف و دریانوردانی از ملیتهای گوناگون در این درگیریها گرفتار شدهاند. کشتیها هدف پرتابههای هوایی و سطحی بدونسرنشین قرار گرفتهاند، در حالی که اینها کشتیهای تجاری و غیرنظامیاند و توان دفاع از خود را ندارند. دریانوردان آنها هم غیرنظامی محسوب میشوند و هرگز نباید هدف قرار گیرند.
او گلوگاههای دریایی مهم در جهان را که ممکن است در زمان درگیریها آسیبپذیر باشند، کانال سوئز، تنگه بابالمندب، تنگه هرمز، تنگه مالاکا، تنگه داردانل و کانال پاناما برشمرد و تاکید کرد هرگونه اختلال در این مناطق برای تجارت و امنیت غذایی مردم جهان تبعات بزرگی خواهد داشت.
آرسنیو دومینگز درباره نقش سازمان متبوع خود در این منازعات، به همکاری این نهاد با شرکای بینالمللی آن اشاره کرد که به کشورها در ایجاد ظرفیت برای آمادگی، مقابله و پاسخ به تهدیدات امنیتی کمک کند. به گفته او، این اقدامها بر اجرای موثر ابزارهای امنیتی، تبادل موثر اطلاعات، همکاری و هماهنگی منطقهای و اصلاحات حقوقی و قانونی (مانند قوانین ملی برای پیگرد جرائم) متمرکز است.
سازمان دریانوردی بینالمللی بهطور کلی برای ترویج آزادی ناوبری بر اساس حقوق بینالملل (UNCLOS)، تسهیل پاسخهای دیپلماتیک به بحرانهای دریایی، حمایت از ایمنی دریانوردان و حفاظتهای بشردوستانه، و نیز تقویت ظرفیتهای دریایی کشورهای آسیبپذیر فعالیت میکند.
