صبح چهارشنبه ۱۹ فروردین، در چهلمین روز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران و یک ساعت و نیم مانده به پایان ضربالاجل دونالد ترامپ درباره حملات بسیار گسترده علیه جمهوری اسلامی، رئیسجمهوری آمریکا با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، اعلام کرد که با توجه به پادرمیانی پاکستان، پذیرفته است که مهلت ضربالاجل را مشروط به بازگشایی فوری تنگه هرمز، به مدت دو هفته دیگر تمدید کند. شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی نیز از پذیرش آتشبس دو هفتهای خبر داد.
وبسایت آکسیوس در گزارشی به نقل از منابع آگاه، چگونگی رسیدن تهران و واشنگتن را به این توافق آتشبس موقت، شرح داده است.
بر اساس گزارش این رسانه آمریکایی، مقامهای ایالات متحده و اسرائیل روز دوشنبه، در شرایط ویژه و حساسی که پایان ضربالاجل ترامپ در حال نزدیک شدن بود، از یک تحول قابلتوجه مطلع شدند. طبق گفته یک مقام اسرائیلی، یک مقام منطقهای و یک منبع ثالث مطلع، مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، برای اولین بار از آغاز جنگ، به مذاکرهکنندگان خود دستور داد به سمت دستیابی به یک توافق حرکت کنند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
به نوشته آکسیوس، در حالی که ترامپ بهصورت علنی تهدید به نابودی کامل ایران میکرد، در پشتصحنه، نشانههایی از تحرک دیپلماتیک دیده میشد. هرچند حتی منابع نزدیک به ترامپ نیز تا لحظه اعلام آتشبس نمیدانستند نتیجه چه خواهد شد.
نیروهای آمریکایی در خاورمیانه و مقامهای پنتاگون در ساعات پایانی، خود را برای اجرای یک کارزار بمباران گسترده زیرساختهای ایران آماده میکردند و همزمان تلاش داشتند بفهمند گرایش تصمیمگیری ترامپ به کدام سو است. یک مقام دفاعی گفت: «اصلا نمیدانستیم چه اتفاقی قرار است بیفتد. وضعیتی دیوانهوار بود.»
در سوی دیگر، همپیمانان آمریکا در منطقه خود را برای واکنش تلافیجویانه تهران در مقیاسی بیسابقه آماده میکردند. در داخل ایران نیز برخی غیرنظامیان برای در امان ماندن از شدت حملات، خانههایشان را ترک میکردند.
آکسیوس مدعی است این روایت را درباره روند دیپلماتیکی که به آتشبس دوهفتهای منجر شد و از تشدید درگیری جلوگیری کرد، بر اساس گفتگو با ۱۱ منبع مطلع از مذاکرات تنظیم کرده است.
به گفته این منابع، صبح دوشنبه، در حالی که ترامپ در مراسم عید پاک کاخ سفید حضور داشت، استیو ویتکاف که «بسیار خشمگین» توصیف شده است، مشغول تماسهای تلفنی بود. فرستاده آمریکا به واسطهها گفت که پیشنهاد ۱۰بندی متقابل تازهدریافتشده از جمهوری اسلامی ایران «یک فاجعه تمامعیار» است.
از آن لحظه، یک روز پرآشوب از بازنویسیها و تغییرات پیاپی آغاز شد. بهگونهای که میانجیهای پاکستانی پیشنویسهای جدید را میان ویتکاف و عراقچی جابهجا میکردند و وزرای خارجه مصر و ترکیه نیز برای کاهش اختلافها در تکاپو بودند.
میانجیها شامگاه دوشنبه، موفق شدند موافقت آمریکا را با پیشنهادی بهروزشده برای یک آتشبس دوهفتهای جلب کنند. در آن مرحله، تصمیمگیری به عهده مجتبی خامنهای بود؛ کسی که به گفته منابع، در روزهای دوشنبه و سهشنبه فعالانه در این روند نقش داشت.
به نوشته آکسیوس، دخالت رهبر جدید جمهوری اسلامی بهشدت محرمانه و پیچیده بود، زیرا او با تهدید ترور از سوی اسرائیل مواجه است و ارتباطات با او عمدتا از طریق انتقال یادداشتها به رابطها انجام میشود.
دو منبع، موافقت مجتبی خامنهای را با اینکه مذاکرهکنندگانش به توافق برسند، یک «نقطه عطف» توصیف کردند. یک منبع منطقهای هم گفت که عراقچی در پیشبرد مذاکرات و متقاعد کردن فرماندهان سپاه پاسداران برای پذیرش توافق نقش محوری داشت.
در همین حال، چین نیز به جمهوری اسلامی ایران توصیه کرده بود به دنبال راه خروجی از بحران باشد.
با این حال، در نهایت تمام تصمیمهای اصلی در روزهای دوشنبه و سهشنبه از مسیر خامنهای گرفته شد. این منبع منطقهای تاکید کرد: «بدون چراغ سبز او، توافقی در کار نبود.»
تا صبح سهشنبه مشخص شده بود که پیشرفتهایی حاصل شده، اما این موضوع مانع از آن نشد که ترامپ شدیدترین تهدید خود را مطرح کند: «امشب یک تمدن کامل نابود خواهد شد.»
برخی رسانههای آمریکایی گزارش دادند که تهران در واکنش به این تهدید، مذاکره را متوقف کرد. اما منابع درگیر در مذاکرات به اکسیوس گفتند که چنین چیزی صحت ندارد و در واقع روندی روبهجلو در جریان بود. در همان حال، جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، که در مجارستان بود، به تماسها ادامه میداد و عمدتا با پاکستانیها تعامل داشت.
در اسرائیل، هم بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر، در طول روز مرتب با ترامپ و تیم او در تماس بود. هرچند نگرانی اسرائیلیها از اینکه کنترل روند را از دست دادهاند، روبهافزایش بود.
تا حدود ظهر سهشنبه به وقت شرق آمریکا، برداشت عمومی این بود که طرفها در حال نزدیک شدن به سمت یک آتشبس دو هفتهایاند. سه ساعت بعد، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، مفاد توافق را در شبکه ایکس منتشر کرد و از هر دو طرف خواست آن را بپذیرند.
به گفته منابع آگاه آکسیوس، ترامپ بلافاصله تماسها و پیامهایی از سوی برخی متحدانش دریافت کرد که او را به رد آتشبس تشویق میکردند. میزان سردرگمی درباره تصمیم ترامپ حتی برای نزدیکترین افراد به او در حدی بود که چندین نفر که تنها یک یا دو ساعت پیش با او صحبت کرده بودند، تا همان لحظهای که پیشنهاد آتشبس را پذیرفت، همچنان باور داشتند او آن را رد خواهد کرد. البته پیش از آن، با نتانیاهو صحبت کرد تا از او تعهد بگیرد به رعایت آتشبس پایبند باشد
دونالد ترامپ سپس با عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان، برای نهایی کردن توافق صحبت کرد. ۱۵ دقیقه پس از انتشار پیام ترامپ، به نیروهای آمریکایی دستور «توقف عملیات» داده شد.
در ادامه، عباس عراقچی هم اعلام کرد که تهران به آتشبس پایبند خواهد بود و تنگه هرمز را برای عبور کشتیها «با هماهنگی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی» باز خواهد کرد.
با این حال هنوز مشخص نیست جمهوری اسلامی تا چه حد عبورومرور کشتیها را از تنگه هرمز تسهیل خواهد کرد یا نتانیاهو چقدر به آتشبس پایبند میماند.
یک مقام ارشد اسرائیلی به آکسیوس گفت که نتانیاهو تضمینهایی دریافت کرده است مبنی بر اینکه آمریکا در مذاکرات صلح که قرار است روز جمعه در پاکستان آغاز شود، بر این موارد پافشاری کند: ایران مواد هستهای را تحویل دهد، غنیسازی را متوقف کند و تهدید موشکی بالیستیک را کنار بگذارد.
احتمالا جیدی ونس، رهبری هیئت آمریکایی را در مذاکراتی که برای روز جمعه در پاکستان برنامهریزی شد، برعهده خواهد داشت که مهمترین ماموریت سیاسی او تا به امروز محسوب میشود.
با این حال بهرغم توافق آتشبس دوهفتهای، کارشناسان معتقدند که هنوز میان دیدگاههای آمریکا و ایران برای رسیدن به یک توافق پایدار شکافهای عمدهای وجود دارد و این احتمال از سرگیری جنگ را باقی میگذارد.
