وزارت خزانهداری آمریکا با صدور یک معافیت از تحریم موقت، به کشتیهای مرتبط با ایران اجازه داد نفتی را که تا تاریخ ۲۰ مارس بارگیری شده بود جابهجا کنند و به فروش برسانند. به گزارش بلومبرگ، کشتیهای مرتبط با شبکههایی از جمله حسین شمخانی مشمول این معافیت شدند و به معاملهگران تحریمشده امکان داد به فعالیتشان ادامه دهند.
این تصمیم باعث شد معاملهگران نفتی جمهوری اسلامی، از جمله حسین شمخانی و مجتبی خامنهای، بتوانند نفتی را که پیشتر با تخفیف قابلتوجهی نسبت به نفت برنت فروخته میشد، اکنون با قیمتی اندکی بالاتر از برنت عرضه کنند. این تغییر بهدلیل شرایط بازار و محدودیت عرضه رخ داد و فرصت جدیدی برای کسب سود ایجاد کرد.
معافیت موقت در عمل فرصتی ایجاد کرد که معاملهگران توانستند نفت را در بازاری با عرضه محدود و قیمت بالا بفروشند. با این حال، بخش عمده درآمد حاصل از این معاملات به جیب واسطههای تجاری رفت، نه دولت ایران.
این اقدام دو هفته پس از آن صورت گرفت که وزارت دادگستری آمریکا شبکه کشتیرانی گسترده مرتبط با حسین شمخانی را هدف قرار داد و در پی توقیف بیش از ۱۵ میلیون دلار دارایی مرتبط با این شبکه بود. با وجود این، اقدام وزارت خزانهداری عملا فضای فعالیت مجدد برای این شبکه فراهم کرد و به آن امکان داد از شرایط جنگی بهره مالی ببرد.
شبکه شرکتهای شمخانی نقش مهمی در ادامه جریان انتقال نفت از طریق تنگه هرمز داشته است. جمهوری اسلامی در هفتههای اخیر این آبراه راهبردی را به روی بیشتر محمولههای نفتی تجاری کشورهای منطقه عملا بسته است، اما کشتیهای جمهوری اسلامی همچنان توانستهاند از آن عبور کنند یا نفت را از ذخایر شناور نزدیک سواحل منتقل کنند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
این وضعیت به کمبود عرضه در بازار جهانی و افزایش قیمت نفت انجامیده است. همزمان، سیاستهای دولت دونالد ترامپ نیز به این شرایط دامن زده است. پس از اقدام وزارت دادگستری، معافیت وزارت خزانهداری امکان فروش نفتهای بارگیریشده را برای کشتیهای مرتبط با ایران فراهم کرد تا فشار ناشی از افزایش قیمت نفت کاهش پیدا کند.
در نتیجه این شرایط، نفت ایران که پیش از جنگ با تخفیف قابلتوجهی فروخته میشد، اکنون با قیمتی بالاتر از نفت برنت معامله میشود. قیمت نفت نیز در پی تشدید تنشها و هشدار درباره احتمال گسترش جنگ، به حدود ۱۱۰ دلار در هر بشکه رسیده است.
بر اساس دادههای شرکت اطلاعات دریایی پل استار گلوبال، از زمان آغاز درگیریها، دستکم دو کشتی مرتبط با شبکه شمخانیــ کاش و بریزــ وارد یا از تنگه هرمز خارج شدهاند، در حالی که بیش از ده کشتی دیگر در دو سوی تنگه مستقر بودهاند. همچنین این شبکه چندین کشتی دیگر در نقاط مختلف، از جمله نزدیکی مالزی و سایر بخشهای خلیج فارس، در اختیار داشته است که احتمالا در انتظار بارگیری یا انتقال نفت از ذخایر شناور بودهاند.
به گفته منابع آگاه که به شرط فاش نشدن نامشان با بلومبرگ صحبت کردند، شبکه دیگری که تحت نظارت مجتبی خامنهای فعالیت میکند نیز از این معافیت بهرهمند شده است. این دو شبکه در چارچوب گستردهتری از فعالیتهای اقتصادی گروه خواص جمهوری اسلامی قرار میگیرند که در سالهای اخیر به سرمایهگذاریهای بینالمللی و فعالیتهای مالی گسترده روی آوردهاند.
تحریمها در گذشته باعث شده بود تجارت نفت ایران بیشتر در اختیار گروههای نزدیک به ساختار قدرت قرار گیرد، زیرا معاملهگران مستقل بهدلیل خطرهای حقوقی از این بازار فاصله گرفتند. جنگ اخیر این روند را تشدید کرده و کنترل تهران بر تنگه هرمز نیز موقعیت این واسطهها را تقویت کرده است.
در همین حال، فعالیت این شبکهها در شرایط پیچیده و پرخطر ادامه دارد. کشتیهای مرتبط با شبکه شمخانی علاوه بر عبور از تنگه هرمز، در مناطق دیگر نیز با تهدیدهایی مواجه بودهاند، از جمله حمله اخیر اوکراین به یکی از نفتکشهای مرتبط با این شبکه در دریای سیاه. همچنین، بخشی از کارکنان و فعالیتهای این شبکه از امارات متحده عربی به کشورهایی مانند عمان و ترکیه منتقل شدهاند.
معافیت موقت آمریکا امکان فروش بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه نفت کشتیهای شناور در دریا به قیمت بالاتر را فراهم کرده است. در نتیجه، معاملهگران توانستهاند از افزایش قیمتها بهرهمند شوند و درآمد قابلتوجهی کسب کنند.
بر اساس ارزیابیها، بخش عمده این درآمد به واسطههای تجاری مانند شمخانی و خامنهای تعلق گرفته است. کاهش تخفیف معمول نفت ایرانــ که پیشتر بین ۸ تا ۱۲ دلار پایینتر از برنت بودــ در هفتههای اخیر از بین رفته و این موضوع به سود این شبکهها تمام شده است.
به گفته یک مقام سابق وزارت خزانهداری آمریکا، این معافیت باعث کاهش موانع و هزینههای انتقال نفت شده و به معاملهگران امکان داده است هم از افزایش قیمت بهره ببرند و هم هزینههای مرتبط با رعایت تحریمها را کاهش دهند. در نتیجه، اگرچه تهران از این درآمد سهم دارد، سود اصلی نصیب واسطهها و معاملهگران شده است.
