خبرگزاری سی‌ان‌ان روز یکشنبه در گزارشی به نقل از تحلیلگران نوشت که به نظر می‌رسد گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران در خاورمیانه بار دیگر در حال قدرت گرفتن‌اند؛ موضوعی که می‌تواند اهرم فشار ایران را در تقابل با آمریکا و اسرائیل تقویت ‌کند.

در این گزارش اشاره شده است که این گروه‌ها طی دهه‌های گذشته نقشی کلیدی ایفا کرده‌اند و همواره در برابر حملات مستقیم به ایران همچون عامل بازدارنده عمل کرده‌اند. با این حال، «محور مقاومت» ــ ائتلافی از گروه‌های شبه‌نظامی ضداسرائیلی و ضدغربی تحت حمایت جمهوری اسلامی ایران ــ درپی واکنش نظامی گسترده اسرائیل به حمله حماس در سال ۲۰۲۳ و پیامدهای منطقه‌ای آن، به‌شدت تضعیف شد.

در زمانی که این محور در موقعیت ضعف قرار داشت، درگیری مستقیم میان اسرائیل، آمریکا و ایران آغاز شد. اما امروز چندین گروه مسلح متحد تهران بار دیگر با گشودن جبهه‌های جدیدی که جنگ را پیچیده‌تر می‌کند و تهدیدی برای مختل کردن اقتصاد جهانی به شمار می‌رود، وارد کردن فشار بر دشمنان جمهوری اسلامی را از سر گرفته‌اند.

تهران مدت‌ها است راهبردی فرامنطقه‌ای و «انقلابی» را دنبال می‌کند؛ راهبردی که هدف آن «صدور انقلاب» به کشورها و مناطق همسایه، از جمله لبنان، یمن، عراق، سوریه و غزه است.

پس از حمله حماس در سال ۲۰۲۳، اسرائیل یک کارزار حذف رهبران «محور مقاومت» را علیه چندین متحد جمهوری اسلامی آغاز کرد و از جمله مهم‌ترین این افراد، یحیی سنوار، رهبر حماس و یکی از طراحان اصلی حمله هفتم اکتبر، و حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله که نفوذ گسترده‌ای در خاورمیانه داشت، را کشت.

اسرائیل همچنین حملاتش علیه گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت ایران در عراق را افزایش داد و با حوثی‌های یمن نیز تبادل آتش داشت. این کشور حتی رهبران خود ایران را نیز هدف قرار داد و علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، را کشت؛ اقدامی که با هدف ایجاد تغییر در ساختار حکومت انجام شد.

کارشناسان می‌گویند سه سال پس از یک جنگ تمام‌عیار در اکتبر ۲۰۲۳، متحدان منطقه‌ای تهران بار دیگر، با توجه به شرایط جدید میدان نبرد، فعال شده‌اند.

دنی سیترینوویچ، رئیس پیشین بخش ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، می‌گوید: «محور مقاومت هنوز زنده است.» او در گفتگو با سی‌ان‌ان افزود: «این محور از بین نمی‌رود، بلکه در حال تغییر است.»

اگرچه این متحدان بار دیگر در راستای منافع جمهوری اسلامی پیش می‌روند، اما انگیزه‌های سیاسی مستقل خود را نیز دارند.

به نوشته سی‌ان‌ان، رابطه ایران با این گروه‌ها بسیار پیچیده‌ و چندلایه‌ است، زیرا هر یک از این گروه‌ها هویت و منافع خاص خودشان را دارند، اما در عین حال با جمهوری اسلامی در هم تنیده‌اند و منافع مشترک عمیقی دارند که هم جنبه ایدئولوژیک دارد و هم ژئوپلیتیک.

به نظر می‌رسد در حال حاضر، شورشیان حوثی یمن احتمالا مستقل‌ترین گروه در میان آنها باشد. در روزهای اخیر، حوثی‌های یمن با گشودن جبهه‌ای جدید در جنگ ایران، مقابله با عربستان سعودی را آغاز کرده‌اند.

اوایل همین ماه، این گروه شبه‌نظامی، عربستان سعودی را متهم کرد که برای جلوگیری از فرود هواپیمایی حامل یک هیأت بلندپایه حوثی، فرودگاه صنعا، پایتخت تحت کنترل حوثی‌ها را هدف قرار داده است. این هیأت در حال بازگشت از مراسم تشییع علی خامنه‌ای در ایران بود. دولت مورد حمایت عربستان در یمن نیز اعلام کرد که نیروهای آن این حمله را انجام داده‌اند.

این پرواز تلاشی از سوی شورشیان برای شکستن محدودیت هوایی صنعا بود؛ محدودیتی که از زمان ورود ائتلاف به رهبری عربستان به جنگ داخلی یمن در سال ۲۰۱۵ اعمال شد. بر اساس این اقدام، قرار بود پروازهای مستقیم میان صنعا و تهران برای نخستین بار پس از یک دهه از سر گرفته شود.

به باور برخی ناظران، اقدامات حوثی‌ها نشان‌دهنده استفاده هماهنگ‌تر و روزافزون از توان محور مقاومت است؛ راهبردی که می‌کوشد دوره‌های تقابل را به فرصت‌هایی برای تغییر معادلات میدانی و تقویت اهرم‌های نفوذ منطقه‌ای ایران تبدیل کند.

همچنین ایران به نشانه حمایت از حزب‌الله، توقف حملات اسرائیل در جنوب لبنان را جزو شروط اصلی تفاهم‌نامه با آمریکا قرار داده است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، به نظر می‌رسد این گروه‌ها به طور کامل از بین نرفته‌اند، بلکه در حال سازگار شدن با شرایط جدید میدان نبرد هستند و به‌ویژه حزب‌الله بسیار سریع‌تر از آنچه اسرائیل پیش‌بینی می‌کرد به میدان بازگشته است.

مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران، نیز به‌تازگی در نامه‌ای خطاب به نعیم قاسم، رهبر حزب‌الله، بار دیگر حمایت از این گروه را تأیید کرده است. او حزب‌الله را در خط مقدم مقاومت ایران در برابر اسرائیل توصیف کرد و افزود که دفاع از حزب‌الله همچنان یکی از سیاست‌های راهبردی جمهوری اسلامی است.

گزارش سی‌ان‌ان در حالی منتشر می‌شود که یک منبع رسمی اردنی، روز شنبه دهم مرداد ماه، به شبکه العربیه گفت، امان به بغداد اطلاع داده است در صورت حمله شبه‌نظامیان وابسته به جمهوری اسلامی ایران به خاک اردن، این گروه‌ها را هدف قرار خواهد داد.

این منبع افزود: «اردن اطلاعاتی درباره طرح‌های شبه‌نظامیان برای هدف قرار دادن خاک این کشور در اختیار عراق قرار داده است.» او همچنین گفت که اردن انتظار دارد دولت عراق اقدامات لازم را برای متوقف کردن فعالیت این شبه‌نظامیان و جلوگیری از ادامه اقدامات آنها انجام دهد.

وزارت دفاع عربستان سعودی، روز دوشنبه پنجم مرداد ماه، از حملات «شبه‌نظامیان وابسته به ایران» از خاک عراق به این کشور خبر داد. در پی این اقدام، ارتش عربستان سعودی و فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا، سنتکام، مواضع گروه حشدالشعبی در عراق را هدف قرار دادند.